Me të madhe apo me të vogël?
Thread poster: Monika Coulson

Monika Coulson  Identity Verified
Local time: 06:57
Member (2001)
English to Albanian
+ ...
Jan 12, 2004

Me të madhe apo me të vogël?

Shkrim nga KRISTINA JORGAQI

ShumĂ«kujt mund t’i duket njĂ« prej atyre pyetjeve qĂ« i takojnĂ« tashmĂ« njĂ« kohe tĂ« largĂ«t: shkollĂ«s fillore a tetĂ«vjeçare, mĂ« saktĂ«, orĂ«s sĂ« gjuhĂ«s e sidomos asaj tĂ« diktimit. NjĂ« pyetje qĂ« sot gjithnjĂ« e mĂ« rrallĂ« ia bĂ«jmĂ« vetes, aq mĂ« pak kolegut a shokut, sa herĂ« na duhet tĂ« shkruajmĂ«; njĂ« pyetje qĂ«, pas gjasash, nuk duket tĂ« shqetĂ«sojĂ« as ata qĂ« shkruajnĂ« pĂ«r profesion, gazetarĂ«t veçanĂ«risht. Dhe kush nuk pyet, merret vesh: o i di mirĂ« pĂ«rgjigjet, o nuk Ă«shtĂ« i vetĂ«dijshĂ«m se duhet tĂ« pyesĂ«. Shembujt e shumtĂ« qĂ« gjejmĂ« nĂ« shtyp e botime tĂ« ndryshme s’flasin veçse pĂ«r kĂ«tĂ« tĂ« dytĂ«n.
PĂ«r hir tĂ« sĂ« vĂ«rtetĂ«s, rrallĂ«, shumĂ« rrallĂ« ndodh qĂ« tĂ« hasen gabime “trashanike”, nga ato, fjala vjen, qĂ« emrat dhe mbiemrat e njerĂ«zve tĂ« shkruhen me tĂ« vogĂ«l. PĂ«rgjithĂ«sisht shqiptarĂ«t e kanĂ« tĂ« qartĂ« se shkronja e madhe Ă«shtĂ« e detyrueshme pĂ«r t’u pĂ«rdorur sa herĂ« bĂ«het fjalĂ« qĂ« tĂ« hedhim nĂ« letĂ«r tĂ« paktĂ«n emĂ«r e mbiemĂ«r tonin a tĂ« dikujt tjetĂ«r. NĂ« faqet letrare tĂ« gazetave gjendet, megjithatĂ«, pakkush, zakonisht ky poet, qĂ« nĂ«nshkruan me tĂ« vogla. Rebelimet e poetĂ«ve modernistĂ«, qofshin kĂ«to edhe ndaj shkronjave, janĂ«, sidoqoftĂ«, tĂ« njohura. ËshtĂ« i famshĂ«m rasti i njĂ« poeti amerikan tĂ« gjysmĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« shek. XX, qĂ« bĂ«nte njĂ« poezi eksperimentale pĂ«r nga forma dhe ana grafike, i cili jo vetĂ«m nĂ«nshkruante gjithnjĂ« me tĂ« vogla (e.e. cummings), por e kishte hequr krejtĂ«sisht nga pĂ«rdorimi shkronjĂ«n e madhe. PĂ«r njĂ« poet tĂ« zakonshĂ«m, pĂ«r mĂ« tepĂ«r joformalist e joeksperimental, imitime tĂ« tilla duken qesharake. NĂ« çdo gjuhĂ« tĂ« kultivuar tĂ« botĂ«s emrat e pĂ«rveçëm tĂ« padiskutueshĂ«m, pra, ato tĂ« njerĂ«zve e tĂ« vendeve, shkruhen papĂ«rjashtimisht me tĂ« madhe.
Ka, pa dyshim, edhe raste kur kufijtĂ« mes njĂ« emri tĂ« pĂ«rveçëm dhe njĂ« emri tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m nuk perceptohen fort qartĂ« nga kushdo. ShumĂ«kush, fjala vjen, ka lexuar ose thjesht e ka dĂ«gjuar emrin e Don Zhuanit si njĂ« personazh tĂ« Molierit; mund tĂ« dijĂ«, gjithashtu, se me kĂ«tĂ« emĂ«r mund tĂ« thirret dikush qĂ« Ă«shtĂ« shumĂ« i dhĂ«nĂ« pas aventurave me femra. Kur vjen puna pĂ«r ta shkruar, kĂ«tĂ« fjalĂ« e gjejmĂ« herĂ« tĂ« shkruar me tĂ« madhe e herĂ« me tĂ« vogĂ«l: “Ishte njĂ« donzhuan/Donzhuan i vĂ«rtetĂ«â€. E pra, kur njĂ« emĂ«r i pĂ«rveçëm, qĂ« i takon njĂ« personazhi tĂ« shquar historik ose letrar (Don Zhuani, Don Kishoti, Gobseku, Ciceroni etj.) pĂ«rdoret me kuptim tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m, pĂ«r treguar zakonisht veti fizike a morale tĂ« dikujt, shkruhet me tĂ« vogĂ«l: “NĂ« çdo kohĂ« gjen donkishotĂ«â€ (d.m.th. njerĂ«z bujarĂ« e tĂ« ndershĂ«m, qĂ« pĂ«rqafojnĂ« me entuziazĂ«m ideale tĂ« paarritshme ose kauza absurde).
Vihet re qĂ« gabohet edhe nĂ« ato raste kur e njĂ«jta fjalĂ« duhet shkruar herĂ« me tĂ« madhe e herĂ« me tĂ« vogĂ«l sipas kuptimit a pĂ«rdorimit konkret qĂ« ka. KujtojmĂ« qĂ« fjala “kishĂ«â€ shkruhet dylloj: me tĂ« madhe, kur Ă«shtĂ« fjala pĂ«r institucionin (“ishte nĂ«n juridksionin e KishĂ«s Katolike”), dhe me tĂ« vogĂ«l, kur Ă«shtĂ« fjala pĂ«r ndĂ«rtesĂ«n (“kisha katolike nĂ« rrugĂ«n e KavajĂ«s”). Po kĂ«shtu, fjalĂ«t “tokĂ«â€, “diell” e “hĂ«nĂ«â€, kur pĂ«rdoren si terma tĂ« astronomisĂ«, pra, pĂ«r tĂ« shĂ«nuar trupa qiellorĂ«, shkruhen me tĂ« madhe (“Toka kryen njĂ« rrotullim tĂ« plotĂ« rreth diellit pĂ«r 365 ditĂ«â€); ndĂ«rsa si fjalĂ« tĂ« zakonshme, joterma, shkruhen me tĂ« vogĂ«l (“lindja e diellit”, “natĂ« pa hĂ«nĂ«â€ etj.). E njĂ«jta fjalĂ«, kur shĂ«non shenjĂ«n e zodiakut (Demi, Shigjetari, Dashi etj.), shkruhet me tĂ« madhe, ndĂ«rsa kur pĂ«rdoret me njĂ« kuptim tjetĂ«r, tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m, shkruhet me tĂ« vogĂ«l (demi, shigjetari, dashi etj.).
Gabimet e mësipërme mund të vështrohen, megjithatë, si të papërfillshme në raport me të tjera që ndeshim. Të shkruash, fjala vjen, gati sistematikisht me shkronjë të madhe emrat e muajve, të ditëve të javës, emrat e popujve (etnonimet) etj., siç shkruhen në anglisht, është e pafalshme. Një traditë tipike anglosaksone, pra, një konvencion shkrimor krejt i huaj për traditën tonë, nuk ka asnjë arsye pse të huazohet në shqipe. E tepërt duhet konsideruar shkronja e madhe edhe në ato raste kur përdoret sipas qejfit për të theksuar e vënë në dukje fjalë që shkruesit i duken të rëndësishme.
Historia e gjuhĂ«ve tĂ« shkruara njeh, nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, periudha “triumfi” tĂ« shkronjĂ«s sĂ« madhe. KĂ«shtu, latinishtja dhe greqishtja e vjetĂ«r u shkruan pĂ«r shekuj radhĂ« (qĂ« nĂ« lindje e deri aty nga shek. VIII) vetĂ«m me shkronja tĂ« mĂ«dha. Kurse nĂ« shekullin XVII, gjatĂ« periudhĂ«s sĂ« Barokut europian, thuajse çdo emĂ«r shkruhej, pĂ«r arsye estetike, me shkronjĂ« tĂ« madhe. Madje gjermanishtja edhe sot e kĂ«saj dite i ka mbetur besnike traditĂ«s baroke. Mund tĂ« duket e çuditshme, por nĂ« periudha tĂ« caktuara “fitoret” e shkronjave tĂ« mĂ«dha kanĂ« qenĂ« edhe ideologjike. Mjafton t’i hedhĂ«sh njĂ« sy disa rregullave tĂ« “Drejtshkrimit tĂ« gjuhĂ«s shqipe” (1973) pĂ«r pĂ«rdorimin e shkronjĂ«s sĂ« madhe dhe bindesh plotĂ«sisht. KĂ«tu tĂ« gjitha festat kombĂ«tare e ndĂ«rkombĂ«tare rekomandohen tĂ« shkruhen me tĂ« madhe (28 NĂ«ntori, 7 Marsi, Viti i Ri etj.), kurse festat fetare, asokohe tĂ« ndaluara, duhen shkruar papĂ«rjashtimisht me tĂ« vogĂ«l (pashkĂ«t, bajrami, kĂ«rshĂ«ndellat etj.). Po kĂ«shtu, sipas Drejtshkrimit, shkruhen me tĂ« madhe emĂ«rtimet e periudhave tĂ« rĂ«ndĂ«sishme historike, fjala vjen, Çlirimi, Rilindja etj., kurse njĂ« epokĂ« historike, si p.sh. mesjeta, bĂ«n pĂ«rjashtim e duhet shkruar me tĂ« vogĂ«l. Nuk u duhet vĂ«nĂ« atĂ«herĂ« faj gazetarĂ«ve e sishkruesve tĂ« tjerĂ« tek shkruajnĂ« “mga mendja e tyre” “GĂ«zuar Krishtlindjet dhe Vitin e Ri”, “PĂ«r nga mot gĂ«zuar PashkĂ«t” etj. “Rehabilitimi” zyrtar i shkronjĂ«s sĂ« madhe nĂ« kĂ«to raste, por edhe nĂ« tĂ« tjera, Ă«shtĂ« vĂ«rtet i nevojshĂ«m e duhet bĂ«rĂ« sa mĂ« shpejt.
Përdorimi me korrektesë i shkronjës së madhe, së paku në ato raste kur ajo është e detyrueshme (në fillim të fjalisë, në emrat dhe mbiemrat e njerëzve, në nofkat dhe ofiqet e tyre, në emrat gjeografikë etj.), është një prej standardeve të shqipes letrare që, bashkë me norma të tjera drejtshkrimore e gramatikore, duhet zbatuar nga të gjithë.



12/01/2004


Direct link Reply with quote
 


There is no moderator assigned specifically to this forum.
To report site rules violations or get help, please contact site staff »


Me të madhe apo me të vogël?

Advanced search






TM-Town
Manage your TMs and Terms ... and boost your translation business

Are you ready for something fresh in the industry? TM-Town is a unique new site for you -- the freelance translator -- to store, manage and share translation memories (TMs) and glossaries...and potentially meet new clients on the basis of your prior work.

More info »
SDL Trados Studio 2017 Freelance
The leading translation software used by over 250,000 translators.

SDL Trados Studio 2017 helps translators increase translation productivity whilst ensuring quality. Combining translation memory, terminology management and machine translation in one simple and easy-to-use environment.

More info »



All of ProZ.com
  • All of ProZ.com
  • Term search
  • Jobs