ProZ.com global directory of translation services
 The translation workplace
Ideas

 
User
Thread poster: Albana Dhimitri
Marredheniet ndermjet gjuhes letrare shqipe dhe Dialektet Gege e Toske.

Albana Dhimitri  Identity Verified
Greece
Local time: 14:23
Greek to Albanian
+ ...
Nov 16, 2007

Se pari ju uroj Miremengjes e Pune te mbare te gjitheve.

Pak kohe me pare hyra rastesisht ne nje faqe Interneti te nje shkrimtari shkodran ku kritikohej rrepte qendrimi i letrareve te sotem (te periudhes pasdemokratike) shqiptare ndaj veprave te shkruara ne gegerisht e vecanerisht pengimit te qellimshem te botimit te tyre.
>marredheniet e gegerishtes me toskerishten e te te dyjave bashke me shqipen letrare
>mundesia e integrimit ne kete te fundit te me shume elementeve gjuhesore te gegerishtes
>aresyet qe gegerishtja nuk ka te njejten rendese e volum veprash ne letersine shqiptare me toskerishten
>nevojen e kerkimeve gjuhesore ne kete fushe
>dhe, pse jo, korrigjimet e mundshme(nese rezultojne te nevojshme) ne mendesine e njerzve te letrave ne lidhje me gegerishten e tekstet e shkruar ne te.
Ju faleminderit paraprakisht per per kohen dhe vemendjen qe kushtoni.


Direct link Reply with quote
 

Ledja  Identity Verified
United Kingdom
Local time: 12:23
Member (2008)
English to Albanian
+ ...
Disa mendime Nov 20, 2007

Mirëdita, Albana

Personalisht i shoh dialektet si një pasuri e gjuhës, pasi përmbajnë shumë fjalë e shprehje që

- fatmirësisht, do të kishin plotësuar shumë nevoja gjuhësore në ditët e sotme, për të cilat më kot debatohet e konsiderohet huazimi nga gjuhë të huaja. Por
- fatkeqësisht nuk janë të përhapura apo të paktën të njohura në shkallë vendi.

Kam në dorë një fjalor shqip - anglisht nga Leonard Newmark, ku përfshihen një mori interesante fjalësh krahinore. Kur një profesor i huaj ka bërë një punë kaq të hollësishme e tërë pasion në mbledhjen e tërë kësaj pasurie, pse gjuhëtarët tanë, që kanë një detyrë profesionale, morale e atdhetare nuk tregojnë të njëjtin interes – në mos më të madh akoma – për kultivimin e shqipes? Mund të ketë shumë përgjigje e arsye për këtë, sikurse dhe për çështjet e shtruara në afishimin e mësipërm.

Unë kam dëgjuar që ka një pakicë që po bën përpjekje për të paraqitur në botime gegërishten në një shkallë të standardizuar. Nuk më kujtohet emri i nismëtarit, por me sa duket botohet një gazetë e tillë. Gjithashtu, veprat e Migjenit, Fishtës e të tjerë janë servirur gjithnjë në gjuhën e tyre origjinale. Vlen të përmendet dhe "Sikur t'isha djalë" i Haki Stërmillit që ka qenë një nga të preferuarat e mija. Shkrimi në dialekt i kësaj vepre funksionon bukur sepse ngjarja, vendndodhja dhe personazhet të gjitha ndërthuren. Nuk mund të kishim një vajzë të asaj kohe, krahine e mendësie të na shkruante me shqipen e sotme letrare. Nga ana tjetër, një roman që lexova vjet ishte shkruar dukshëm në toskërisht, sidomos dialogjet. Këto raste dëshmojnë se dialektika ka zënë vend në të shkuarën dhe mund të zërë vend fare mirë aty ku i përgjigjet stilit dhe i shton vlerat shkrimit. (Po nuk ma merr mendja që, në një të ardhme të afërme, të dëgjojmë lajmet në ndonjë nga dialektet shqipe).

Dialektika shfaqet në mënyrë të konsiderueshme në dialogjet e veprave letrare angleze – të paktën këto kam lexuar unë; dikush tjetër mund të na flasë dhe për pjesën tjetër të letërsisë botërore. Përdorimi i gjuhës së folur (psh. slang) dhe i dialektizmave në letërsi cilësohet si veçori e rëndësishme në "ngjyrimin”, vërtetësinë e personazhit, duke përcjellë sfondin: moshën, shkollimin, edukatën, karakterin, rritjen, botëkuptimin etj, etj. Kam hasur një debat një forum shqiptar pse shqipja letrare të ketë arritur atë fazë sa shkollarëve të sotëm t'u duhet përkthim për të lexuar Fishtën. Kjo dukuri është e njëjtë gjithandej; edhe këndej nga jetoj unë e di me siguri që u duhen shpjegime të hollësishme për të lexuar Shekspirin apo Kitsin. Kjo është e natyrshme - gjuha evulon. (Por nuk besoj që Shekspirit i mbetet qejfi për këtë.)

Botimet e sotme në Shqipëri në një farë mënyrë janë fare të lira, në kuptimin që kushdo që dëshiron të provojë dorën në shkrime, paguan dhe boton (sado që mund të jetë një novelë e dobët artistikisht, një daktilografim plot gabime apo një shkrim gramatika e të cilit nuk do të kishte kaluar klasën e pestë fillore – po kjo është një çështje krejt tjetër). Me këtë dua të them se gjithkush mund të provojë të dorëzojë një vëllim poetik a një novelë në dialekt, mjaft të jetë i bindur që do ketë një numër të mjaftueshëm lexuesish të interesuar.

Problemi madhor që po hidhet e pritet në shumë debate mes shqiptarësh, qoftë profesionistë e qoftë thjesht të interesuar në temë, është pse shqipja letrare është aq larg gegërishtes (apo pranë toskërishtes) dhe pse nuk po e ndryshojmë që t'u bëjmë qejfin të dyjave baras? Kjo në fakt më kujton një komedi, nga titulli i të cilës më kujtohet vetëm që përfshihej fjala “Vdekja e ..." (shpresoj të ketë një koleg me kujtesë më të mprehtë që ta sjellë ndërmend tamam), ku një i vetëquajtur atdhetar kishte përpunuar një abetare shqipe që të mos ua prishte as myslimaneve, as katolikeve: abetarja (apo abetari, siç i thoshte ai) do të shkruhej me shkronja latine, në nder të katolikeve, dhe do të lexohej nga e djathta në të majtë, në nder të myslimanëve. Tani, dialektet ekzistojnë me shumicë në çdo gjuhë; kjo nuk domethënë që gjuha letrare ka për detyrë të gjejë një rrugë të mesme për t'i përfshirë të gjitha - kjo nuk është e mundur. Çka është e mundur është se, me kalimin e kohës, gjuha letrare zhvillohet, përshtatet dhe merr nga pak nga çdo nuancë që i mungon. Ky është një proces i gjatë, por duhet të ndodhë natyrshëm.

Dhe tani, paksa jashtë teme, ketë shkrim po e bëj për të dytën herë – me shumë inat dhe më pak hollësira se të parën – pasi një klikim gabim ma fshiu tërë punën kur po e afishoja. Tani zura mend dhe po e shkruaj në MsWord. Ju këshilloj të bëni të njëjtën gjë nëse ju zë delli për një shkrim të gjatë.

Gjithë të mirat dhe në pritje të mendimeve tuaja
Ledja


Direct link Reply with quote
 

Albana Dhimitri  Identity Verified
Greece
Local time: 14:23
Greek to Albanian
+ ...
TOPIC STARTER
Marredheniet ............. vazhdim Nov 23, 2007

Ledja, lexova me shume kenaqesi mendimet e tua sepse ndodh te perputhen me te miat ne shumicen e tyre.Pikerisht ashtu mendoj edhe une; gjate gjysmeshekullit te monizmit ka pasur nje menjanim se edhe nje pak - (e) keq – perfaqesim te gegerishtes ne letersine e botuar brenda Shqiperise (i cili, qe te jemi te drejte, s’mund te kete qene i rastesishem sepse, veriu i Shqiperise nder kohera ka pasur po te njejten larmi e sasi krijimesh si ne poezi dhe ne proze si edhe jugu). Ne fakt kjo ndrydhje e gegerishtes ka demtuar pa dyshim edhe vete shqipen qe s’eshte gje tjeter vecse nje perqafim dhe perberje gjuhesore dydialektore (e madje shume dialektore ne nje shqyrtim me te hollesishm) qe ashtu si perberjet kimike humbet vetevetesine nese shperbehet ne elementet formues dhe per te cilen logjikisht eshte e papranueshme nje analize kurnace sasiore: sa fjale nga njeri dialekt e sa nga tjetri dhe cilat jane me te rendesishme.Gjuha, pikerisht sic theksove edhe ti, eshte nje organizem i gjalle vazhdimisht ne ndryshim e zhvillim dhe ai sigurisht do te jete me i shendetshem nese te gjithe ne misheruesit e saj nga jugu ne veri te vendit por, edhe jashte tij kudo ku ka shqiptare do te mund te shprehemi (e si rezultat krijuesit te paraqiten me vepra letrare) edhe ne dialekte kur e ndjejme te nevojshme sepse vetem keshtu do te percjellim ne breza teresine e thesarit gjuhesor qe trasheguam dhe pasurojme gjate perdorimit. Secili nga ne eshte percjellesi I nje perkembimi universalisht te vecante gjuhesor dhe vetem me pjesemarrjen e papenguar te te gjitheve mozaiku I shqipes do te jete i terengjyrshem dhe i mrekullueshem jo i zbehte e i kufizuar.
Nga ana tjeter – serishmi pajtohem me mendimin tend – asgje nuk do te zgjidhej (perkundrazi, mendoj se do te kishte dem) nga mohimi i gjuhes se sotme letrare shqipe keshtu sic paraqitet. Shembja e asaj c’eshte ndertuar (qofte edhe pse jo shume mire, ndoshta) do te krijonte kaos dhe personalisht nuk shoh a shoh aspak si nje menyre zgjidhjeje te problemit. Ndryshimi i dhunshem i gjuhes letrare e rregullave te saj do te ishte nje perseritje e dhe kthim ne vendnumero te gjuhes. Gjerat duhen zgjidhur me dialog te vazhdueshem dhe pune kerkimore e aresyetim shkencor dhe jo me cjerrje e fyerje kafenesh te cilat pervec qe s’bejne asnje dobi na harxhojne kohen te cilen duhet ta shfrytezojme per pune.Ne fund te fundit, edhe gjuha letrare ndryshon e zhvillohet sepse nese nuk do te perqafonte dhe behej shprehje e ndryshimeve reale te gjuhes se perdorur nga folesit e saj, do te mbetej e vdekur dhe do te hidhej poshte nga masa e gjuhefolesve. Pra, sikush nga ne mund te ndikoje aktivisht ne ndryshimin e gjuhes ne kahun qe ai deshiron vetem permes punes vetjake si p.sh. shkrimin dhe krijimin letrar ne gjuhen/dialektin (ne rastin konkret ) e zgjedhur si edhe dialogimit dhe vertetimit shkencor por, edhe duke kultivuar mirekuptimin dhe deshiren per pajtim me te drejten.

P.S. Ledja, verejtja ne lidhje me perdorimin e Word per shikrimin paraprakisht te mesazheve ishte shpetuese per kete here thjesht me kujton shprehjen « eksperienca eshte mesuesi me i keq sepse te jep me pare provimin dhe vetem me pas mesimin ».Edhe une humba nje pjese teksti para disa ditesh sepse nuk e kisha ruajtur (save) ne Word.

Pershendetje dhe pune te mbare !


Direct link Reply with quote
 

Ledja  Identity Verified
United Kingdom
Local time: 12:23
Member (2008)
English to Albanian
+ ...
Një shqetësim për përçarjen e gjuhës - nga pikëpamja e emigrantëve Nov 25, 2007

Ka dhe dicka tjetër që po e vë re gjithnjë e më shumë këtu në Angli të paktën.
Më ka ndodhur disa herë që jam paraqitur për të përkthyer dhe kam prezantuar veten te sporteli si "Albanian interpreter". Reagimi: Oo, po ne kishim porositur për përkthyes kosovar. Unë e kuptoj që mund të ndodhë që, për shkak të dialekteve shumë të ndryshme, përkthyesi dhe klienti të mos merren vesh. Personalisht nuk e kam patur ndonjëherë këtë problem, as në të folur dhe as në të kuptuar - e mira e të rriturit në Krujë. Por kam bindjen se, kur kërkojnë për përkthyes kosovar, të huaj kujtojnë që ky përkthyes do të flasë në një GJUHE tjetër, jo thjesht një dialekt tjetër. Këtë pyetje ma shtrojnë shpesh dhe në shkollën ku punoj rregullisht: Ti flet shqip apo kosovarisht? (? - Dhe një pikëpyetje nga ana ime).

Mirëpo ky keqinformim i ka rrënjët tek vetë popullata shqipfolëse. Rasti më i freskët, një fëmijë nga Prishtina m'u drejtua në Anglisht duke pyetur pse po i flisja dikujt "Albanian", kur ky dikush ishte "kosovan". Biseda më tej u zhvillua në shqip, ku fëmija pohonte që gjuha që flet në shtëpi është shqipja, por në një farë mënyre nuk i dukej që në anglisht shqipes i referohemi si Albanian. E lezetshmja ishte kur lexuam së bashku në enciklopedi se 90% e popullatës në Kosovë flasin shqip (Albanian, se enciklopedia ishte anglisht), dhe nxënësi m'u kthye: You see, only 90% - duke menduar që 10 përqindçi tjetër ishin ata që flasin "kosovan".

Nga ana tjetër, fëmijëve, duke qenë se e kanë rrahur veshin vetem me dialektin që flet familja, dhe këtu theksoj çfarëdo dialekti, u duket e cuditshme mënyra se si e flasin të tjerët shqipen - e çuditshme në kuptimin që shqipja e TYRE është ajo e sakta. Për cudi, kjo nuk u ndodh aspak me dialektet e folura të Anglishtes. Ne kemi mësues që vijnë nga Zelanda e Re, Australia, Amerika, Kanadaja, Irlanda, Skocia, Wellsi dhe plot nuanca anglishteje që vijnë nga gjuhë aspak të lidhura me anglishten, por askujt nuk u duken të çuditshme. Madje është qejf të orvatesh të gjesh se nga janë - ashtu flitet anglishtja andej, por padyshim që është anglishte. Gjithashtu, programet e cdo natyre, përfshire dhe filmat e telenovelat, për fëmijë e të rritur kanë të integruar një shumëllojshmëri dialektesh (por duhet theksuar qe titrrat janë gjithnjë në Anglishte letrare). Kështu që, kur ndeshem me pyetjen: shqip apo kosovarisht, unë gjithnjë bëj shaka duke thënë që asnjë londinez nuk thotë që flet cockney (dialekt i Londrës) kur e pyesin për gjuhën.

Një pyetje tjetër nga të huajt e keqinformuar që m'i ngre nervat është nëse "kosovarishtja" shkruhet me alfabet cirilik! Kjo sepse mendojnë që kosovarët duhet të jenë pjesë e etnicitetit sllav.

Gjithë këto gabime trashanike që po zënë vend në konceptimin nga të huajt të shqiptarëve dhe shqipes, vijnë nga një përçarje e hapur që ne po e krijojmë vetë me gjuhën. A është zgjidhja më e mirë
- përkrahja e standardes nga të gjitha dialektet dhe përpjekja për të ndërthurur edhe dialektet në programe televizive, që gjithkush ta vrasë veshin pa menduar që kjo shqipe është e bukur e ajo është e cuditshme, apo
- po shkojmë drejt asaj ku do kemi një gjuhë të dytë të ndarë nga ajo e caktuara si standarde, që do marrë një emër tjetër?
Unë do të favorizoja mundësinë e parë, por besoj që mund të ketë mendime në favor të së dytës.
Gjithë të mirat
Ledja


Direct link Reply with quote
 

Fabiana Papastefani-Pezzoni  Identity Verified
Romania
Local time: 14:23
Member (2003)
English to Albanian
+ ...
Dialektet duhen përdorur në botime, gjerësisht bile Nov 26, 2007

Përshëndetje të gjithëve,


Ledja Derveni wrote:

Nga ana tjetër, fëmijëve, duke qenë se e kanë rrahur veshin vetem me dialektin që flet familja, dhe këtu theksoj çfarëdo dialekti, u duket e cuditshme mënyra se si e flasin të tjerët shqipen - e çuditshme në kuptimin që shqipja e TYRE është ajo e sakta. Për cudi, kjo nuk u ndodh aspak me dialektet e folura të Anglishtes. Ne kemi mësues që vijnë nga Zelanda e Re, Australia, Amerika, Kanadaja, Irlanda, Skocia, Wellsi dhe plot nuanca anglishteje që vijnë nga gjuhë aspak të lidhura me anglishten, por askujt nuk u duken të çuditshme. Madje është qejf të orvatesh të gjesh se nga janë - ashtu flitet anglishtja andej, por padyshim që është anglishte. Gjithashtu, programet e cdo natyre, përfshire dhe filmat e telenovelat, për fëmijë e të rritur kanë të integruar një shumëllojshmëri dialektesh (por duhet theksuar qe titrrat janë gjithnjë në Anglishte letrare).
Ledja


Jam shumë dakord me ty Ledja. Këtu në fakt ndërthuren edhe faktorë të tejrë. Ata që janë më të mëdhenj se 30 vjeç e mbajnë mend se sa të kufizuara ishn lëvizjet brenda për brenda Shqipërisë, pasi ato jashtë saj nuk ekzistonin fare! Njerëz të krahinave të ndryshme nuk nuk kishin atë lëvizje nëpër krahina të tjera, aq sa lëvizin në vende të tjera në Europë, por edhe gjetkë. Kjo bënte që dialektet të "lëviznin" pak. Unë jam rritur në Berat, me një baba të rritur në Kavajë dhe nënë italiane, por edhe ajo e rritur në Berat. Unë e mbaj mend shumë mirë se sa habitej mileti kur dëgjonte një dialekt tjetër. Duke mos hasur shpesh dialekte të tjera, doesmos shumica mendonin si ai djali i shkollës ku punon ti Ledja.

Një tjetër faktor që ka ndikuar ka qenë niveli shoqëror/arsimor ndikonte shumë, gjithashtu. Kishte pak nga ata në Berat që e pranonin pa komente diakeltin e tjetrit. Nuk them që nuk e pranonin lehtësisht "të ardhurin" se kjo nuk është e vërtetë, por që bënte përshtypje aq të madhe sa që tjetri bënte ç'të mundte për ta sjellë të folurën e vet sa më afër dialektit beratas. Për shkodranët e kuksianët e shkretë ishte një dramë!


Ledja Derveni wrote:
Një pyetje tjetër nga të huajt e keqinformuar që m'i ngre nervat është nëse "kosovarishtja" shkruhet me alfabet cirilik! Kjo sepse mendojnë që kosovarët duhet të jenë pjesë e etnicitetit sllav.
Ledja


Këtë nuk e kisha dëgjuar ndonjë herë dhe do më ngriheshin edhe mua qimet përpjetë. Sa për etnitë e ndryshme, unë kam dëgjuar me kënaqësi që kosovarët apo maqedonasit thonë "jam shqiptar nga Kosova/Maqedonia". Njerëz të keq informuar do të gjejmë kudo, kështu që....s'kemi c'të bëjmë.


Ledja Derveni wrote:
Gjithë këto gabime trashanike që po zënë vend në konceptimin nga të huajt të shqiptarëve dhe shqipes, vijnë nga një përçarje e hapur që ne po e krijojmë vetë me gjuhën. A është zgjidhja më e mirë
- përkrahja e standardes nga të gjitha dialektet dhe përpjekja për të ndërthurur edhe dialektet në programe televizive, që gjithkush ta vrasë veshin pa menduar që kjo shqipe është e bukur e ajo është e cuditshme, apo
- po shkojmë drejt asaj ku do kemi një gjuhë të dytë të ndarë nga ajo e caktuara si standarde, që do marrë një emër tjetër?
Unë do të favorizoja mundësinë e parë, por besoj që mund të ketë mendime në favor të së dytës.
Gjithë të mirat
Ledja


Mjeda, Migjeni, Fishta lexohen vetëm në gegërisht. I bie të mendojmë që një shekull më parë botuesit dhe publiku ishin më të mirë se sa sot. Më parë botoheshin vëllime në të dyja dialektet, lirisht dhe me shumë sukses. Që nga koha e monizmit e tutje kjo përvojë u zhduk. Sa keq! Sa për dy mundlësitë që paraqite Ledja, do të thoja që botimet vetë do të bënin shumë, pa e përhapur në median televizive. Dialektet janë boll të përdorura në gjuhën e prëditshme të njerëzve në zona të ndryshme. Botimet, unë ngul këmbë, që shkrimet, poezi, novela, etj, do të ishin një ndihmë e vërtetë.

Punë të mbarë të gjithëve,

Fabiana


Direct link Reply with quote
 

Albana Dhimitri  Identity Verified
Greece
Local time: 14:23
Greek to Albanian
+ ...
TOPIC STARTER
Rreth shqipes Nov 26, 2007

Fabiana,

Mire se hyre ne biseden tone.

Levizja e pakte (madje per shume shqiptare te parademokracise e paqene) brenda vendit patjeter ka ndikuar ne mosperhapjen e dialekteve si dhe ne rrallesine e mundesise se degjimit ose leximit ne to.

Aq me teper ne lidhje me Kosoven, marredheniet kulturore e letrare gjate periudhes ne fjale ishin aq te percipta sa as qe mund te behet fjale per nje proces.Me shume ishin disa raste te shkeputura tekstesh figurash bashkekohore kosovare te cilat shfaqeshin aty ketu ne gazete (megjithe perpjekjen per te sjelle nder mend ndonje liber shkrimtari kosovar te botuar ne ato vite, nuk po me kujtohet ndonje gje qe do te thote se nqs. ka pasur, kane qene si gjilpera ne kashte).

(Megjithate, me ka lene mbrese fakti qe kosovaret benin nje perpjekje te lavderueshme per te ruajtur e pasuruar nje shqipe te paster nga huazimet e padobishme dhe perdornin fjale shqipe ne raste kur ne brenda vendit preferonim ato te huaja si p.sh. barnatore – farmaci, shitore – dyqan, shetitore – bulevard, etj).

Aresyet qe kane sjelle kete gjendje ne gjuhe jane disa. Ajo qe ka me teper rendesi eshte cili do te jete qendrimi i letrareve shqipfoles ndaj kesaj se tashmeje.

Me sa duket nga mendimet e shprehura deri tani deri tani, ne pajtohemi se shqipja e sotme letrare eshte nje arritje me rendesi te pakundershtueshme ne fushen e gjuhesise.

Por ajo duhet te thellohet e te zgjerohet per te perfshire elemente gjitheshqiptare si dhe duhet bere shume me teper per te paraqitur e levruar edhe krahinoret (dialektet) ne menyre qe te njohim e te respektojme gjuhen e shoshoqit dhe te kuptojme mire qe e ndryshmja e secilit eshte ajo qe na ben me te pasur, me te mencur dhe me te plote, te gjitheve si bashkesi (dhe kjo e fundit s’mund te kuptohet duke qene i vetem).

P.S. Me pelqeu shume tema e hapur e forumit mbi pastertine e shqipes dhe menjanimin e huazimeve pa vlere dhe mendoj se duhet ta pasurojme vazhdimisht me te reja te ndeshura ne te perditshmen.

Pershendetje,


Direct link Reply with quote
 


There is no moderator assigned specifically to this forum.
To report site rules violations or get help, please contact site staff »


Marredheniet ndermjet gjuhes letrare shqipe dhe Dialektet Gege e Toske.






SDL Trados Studio 2014 Starter Edition
Translation software for only €99 per year

The Starter Edition is an affordable but scaled down version of the industry’s leading translation software, SDL Trados Studio 2014 Freelance. It enables translators to join the largest supply chain at a reduced price.

More info »
Fluency Translation Suite
Come see the Fluency Difference and SAVE

The most affordable and easy to learn translation tool! Start and finish your translations faster than ever with Fluency Translation Suite 2013. TMs, Terminology, and Online Resources are fully integrated and only a click away. Download a free trial today

More info »