Mobile menu

'We mogen de Zuid-Nederlandse taalvariant niet weren' - food for thought
Thread poster: Evert DELOOF-SYS

Evert DELOOF-SYS  Identity Verified
Belgium
Local time: 04:56
Member
English to Dutch
+ ...
Jul 23, 2003

Désirée Schyns, Departement Vertaalkunde Hogeschool Gent - 16/07/03 - uit: 'Taalpost 167'

Bressen in de norm
In Nederland mag er ook best geweend worden; niet alles wat naar Vlaams ruikt, hoeft steevast te worden weggepoetst... Vertaallessen Frans-Nederlands geven aan het departement vertaalkunde van de Hogeschool Gent, betekent voor mij als Nederlandse onder meer dat ik regelmatig geconfronteerd word met Zuid-Nederlandse varianten waaraan mijn oor in het begin helemaal niet gewend was. Op onze school geldt de norm van het Noorden, maar mij is in de loop der jaren gebleken dat er bressen in die norm zijn geslagen en dat ik daar rekening mee moet houden. Als ik die norm genadeloos zou hanteren, dan zou het veel meer onvoldoendes regenen dan nu. Want dan komt er een streep door bijvoorbeeld 'gedaan met', 'valavond', 'binnenrijven', 'eenzaat', 'wenen', 'flikken', 'nakend', 'denkpiste' en nog veel meer woorden.

Literaire nomaden
Er zijn meningsverschillen over de norm in Vlaanderen en Nederland en die blijven niet beperkt tot onderwijssituaties. Ook op het gebied van literair vertalen blijken Nederlanders en Vlamingen er andere opvattingen op na te houden over het Nederlands, onze gemeenschappelijke voertaal. Omdat de meeste Nederlandstalige auteurs worden uitgegeven in Amsterdam (of Breda) en uitgeverijen in Nederland ook nagenoeg alle belangwekkende Nederlandse vertalingen uit de vreemde taal publiceren, worden literaire vertalers in Vlaanderen tot een vorm van nomadisme veroordeeld.

Het Noord-Nederlands geldt als Standaardnederlands en als gevolg van die hegemonie moeten Vlaamse literaire vertalers hun pen vaak afstemmen op de norm van het Noorden en soms zelfs op 'randstadhollands'.

GSM en mobieltje
Juist op het gebied van de woordenschat vind ik dat Vlaamse vertalers Nederlandse uitgevers en lezers echter heel wat te bieden hebben. En is het nu zo erg als iemand 'fruitsap' in plaats van 'vruchtensap' bestelt of met een gsm belt in plaats van met een 'mobieltje'? Wat is er zo erg aan Antwerps dialect in een vertaling, als dat functioneel is? Waarom moet het altijd Amsterdams zijn? Vlaamse vertalers kunnen niet altijd dezelfde woorden gebruiken als Nederlandse. En bij het weergeven van dialoog, is hun visie op idiomatisch Nederlands soms anders dan die van Nederlanders. De Hollanders staan dan meteen strijdlustig klaar om te zeggen dat je zoiets toch niet kunt zeggen, kom nou!

Zuiders kleurtje moet kunnen
In Nederland zouden we meer open moeten staan voor de culturele inbreng van Vlaamse vertalers. Nederlanders staan vooral te gereserveerd tegenover die rijkere woordenschat en noemen al gauw iets plechtig, of archaïsch dat voor een Vlaams oor heel gewoon is. We moeten het Zuid-Nederlands niet weren en meer taalvermenging toelaten (waarom doen we dat met het Engels wel?). Het wordt hoog tijd om het tij te keren, de taal van het Noorden mag soms best iets Zuidelijk gekleurd zijn; we hoeven er geen hek omheen te plaatsen. Dat zou te zot voor woorden zijn.

Deze column is een bewerking van mijn artikel 'Wie heeft schrik van Zuid-Nederlands? Pleidooi voor een tolerantere houding ten aanzien van Zuid-Nederlandse taalvarianten, in: Filter. Tijdschrift over vertalen. Jaargang 9 nr. 4.


Reacties:

Johan Nootens - 17/07/03
Ik mag aannemen dat Nederlandse uitgevers Vlaamse teksten laten verhollandsen omdat hun klanten-lezers dat liever hebben. Dat is nu eenmaal het recht van een uitgever. En het is het recht van Vlaamse auteurs om zich daarbij neer te leggen, want de Nederlandse boekenmarkt is vele malen belangrijker dan de Vlaamse. Dat is geen taalprobleem, maar een afzet- en dus geldprobleem.

Pijnlijker is dat er in Vlaanderen zelf nogal wat neerlandici en academici rondlopen die schaamteloos hun Vlaamse taalgenoten menen te mogen schofferen met het verwijt dat hun Vlaams-Nederlands een "ontaal" is, een "tussentaal". Zulke uitspraken kunnen best grappig zijn aan een cafétoog, maar in teksten van academici zijn ze een blamage voor diezelfde academici. Ik daag die dames en heren uit om ergens in de internationale vakliteratuur (dus niet in hun betweterige pamflettaire schrijfsels) andere voorbeelden van een dergelijke kwalificatie te vinden. Welke taalkundige, waar ook ter wereld, zou 't aandurven een taal als "ontaal" of "tussentaal" te benoemen?

Met veel respect (en terecht!) worden er studies gepubliceerd over uitstervende talen met hooguit 500 gebruikers, maar over een taal die 5 miljoen gebruikers heeft, een tiental televisie- en radio-omroepen en een vijftal universiteiten, mag er straffeloos geperoreerd worden als over een "ontaal"!

Het is hoopgevend dat de geconstipeerde taalflikken van weleer blijkbaar stilaan vervangen raken door wetenschappelijk opgeleide taalkundigen als Désirée Schyns.



Claudia Calberson - 17/07/03
Er zou inderdaad in Nederland (en zeker bij de Nederlandse uitgevers!) wat meer openheid mogen bestaan voor onze Vlaamse varianten. Die zorgen er alleen maar voor dat onze gemeenschappelijke Nederlandse taal rijker en vaak ook kleurrijker wordt.

Het belerende vingertje vanuit Nederland komt niet altijd erg sympathiek over, noch het neerbuigende, soms vals minzame, geamuseerde glimlachen bij vaak zeer beeldende en 'warme' uitdrukkingen, die de koele kikker-Nederlander (dat zijn ze dus niet allemaal!) als folklore beschouwt.

[Wat mij wel ergert is de ondertiteling in Nederland en in Vlaanderen van resp. 'Vlaamse' en Nederlandse, goed verstaanbare films of feuilletons.]



Hugo Ryckeboer - 17/07/03
Ik ben het helemaal met mevrouw Scheyns eens. Haar voorstellen zijn het logisch gevolg van het feit dat ze door contact het gevoel van vreemdheid voor de Vlaamse varianten verliest. Dat is ook zo met Vlamingen die veel contact hebben met Nederlanders. Daarom zou het zeer aanbevelenswaardig zijn om een systematische uitwisseling van docenten Nederlands tussen Nederland en Vlaanderen op te zetten, zodat dat contact tot een betere taalintegratie zou leiden. Dat lijkt mij een prioriteit voor de taalbevorderingspolitiek van de Nederlandse Taalunie te kunnen zijn.



Peter Motte - 18/07/03
Enerzijds ben ik het er wel mee eens, anderzijds niet.

Ik ben het er mee eens dat er iets wringt als men enerzijds met gemak Engelse woorden toelaat, maar afkerig staat tegenover woorden die tenslotte deel uitmaken van het eigen taalgebied.

Anderzijds vraag ik me af waar dat dan zal eindigen. Is zo'n houding niet eens te meer een mogelijkheid om de ogen dicht te knijpen voor de eigen fouten? Er moet ergens een grens worden getrokken, en er is al decennialang een probleem met die grens.


Henk Wolf - 21/07/03
Wat je fouten kunt noemen, hangt natuurlijk af van de norm die je hanteert. Overgeërfd taaleigen buiten de norm te sluiten, leidt tot een armere stijl dan nodig zou zijn, en dat vind ik jammer. Zeker in de literatuur als kunstvorm, moest een auteur idealiter van strakke normatieve keurslijven worden verschoond.

Ik zou een intensiever contact tussen Nederland en Vlaanderen overigens van harte toejuichen. De gewraakte ondertitelingen geven aan dat er voor groeiende groepen sprekers een kloof tussen beide Nederlandse gebieden onstaat. Een intensievere uitwisseling van cultuurproducten kan in het gehele gebied tot taalverrijking voeren.


Maurice Vandebroek - 22/07/03
Ik vermoed dat de gemiddelde Nederlandse lezer geen problemen heeft met woorden of uitdrukkingen die wat Vlaams aandoen. De taal die schrijvers als Hugo Claus, Tom Lanoye en Herman Brusselmans gebruiken is niet altijd 100 procent Standaardnederlands, en toch worden hun boeken gretig gekocht in Nederland. Ook vertaalde literatuur met wat Vlaamse invloeden zal wel geen problemen opleveren, als die elementen de aandacht van de lezer niet te veel afleiden van het verhaal zelf. Lezers van non-fictieboeken zijn geïnteresseerd in de inhoud van hun boek, veel minder in de vorm of de stijl, dus een eventuele Vlaamse invloed zal ook hier niet storen.

Het zou me niet verbazen als Nederlandse uitgeverijen het ‘Vlaamse taalgebruik’ aangrijpen als excuus om bepaalde boeken van de Nederlandse markt te houden. Ze zien groothandelaars en boekhandels liever Nederlandse boeken aanbieden dan boeken van Vlaamse uitgeverijen. Het gevolg ervan is dat die Vlaamse uitgeverijen hun boeken grondig laten ‘vernederlandsen’. Vooral bij non-fictieboeken komt er vaak een Nederlandse redacteur én een Nederlandse corrector aan te pas voor een boek op de markt komt. Het zou een interessant onderzoek zijn om na te gaan of deze manier van werken ervoor zorgt dat er in Vlaamse non-fictieboeken minder taal- en zetfouten staan dan in Nederlandse.

Het zou natuurlijk leuk zijn als Nederland meer open stond voor Vlaams taalgebruik, maar het is me niet duidelijk hoe dat praktisch geregeld moet worden. Eén van de voordelen van het zogenaamde verkavelingsvlaams is dat er zoveel verschillende versies van bestaan als er Nederlandstaligen zijn in België. De meeste Vlamingen hebben daardoor een grote tolerantie voor regionaal taalgebruik en regionale uitspraakverschillen. Nederlanders van buiten de Randstad hebben waarschijnlijk ook een grote mate van tolerantie, maar die van de Randstad zelf zijn eraan gewend dat teksten aan hun taalgebruik worden aangepast. Het ondertitelen van Vlaamse tv-series in Nederland en omgekeerd zal de tolerantie voor elkaars taalgebruik wellicht niet doen groeien.

De meeste Vlamingen mogen dan spontaan bepaalde woorden of uitdrukkingen gebruiken die Nederlanders vreemd in de oren klinken, ze hebben meestal geen problemen met de Standaardnederlandse equivalenten ervan: Vlamingen zullen sneller ‘iets op het getouw zetten’, maar ze begrijpen het wel als Nederlanders dat ‘op touw zetten’. Ze hebben het zelf over een ‘grootwarenhuis’ maar ze zetten een Nederlander die vraagt naar een ‘warenhuis’ of een ‘supermarkt’ wel op de goede weg. Het aantal misverstanden valt al bij al aardig mee. ‘Quasi’ kun je maar beter vermijden, want dat betekent in Nederland altijd ‘zogenaamd’, terwijl het in Vlaanderen vaak ‘bijna’ kan betekenen. En in recepten meet je de ingrediënten best af met ‘eetlepels’, hoewel de meeste Vlamingen daar spontaan ‘soeplepels’ voor zouden gebruiken. Eigenlijk passen zowel Vlamingen als Nederlanders de naam voor die lepel aan aan wat ermee gegeten wordt (soeplepel, paplepel, yoghurtlepel, ...). Nederlanders gebruiken ‘soeplepel’ zowel voor die lepel waarmee ze soep van hun bord naar hun mond brengen als voor die waarmee ze soep van de terrine naar het bord brengen. Vlamingen gebruiken voor die laatste meestal ‘pollepel’, en zo noemen ze ook de grote houten lepel om in pap te roeren.

Johan Nootens heeft gelijk met wat hij zegt over neerlandici en academici die de Vlaamse taalelementen het liefst te vuur en te zwaard willen bestrijden. Toch heb ik de indruk dat het er tegenwoordig wat genuanceerder aan toe gaat in kringen die professioneel met taal bezig zijn. Een citaat uit het Taalcharter van de VRT:
“Als norm geldt de taal die door taalgevoelige Vlamingen wordt gehanteerd wanneer zij hun taal bewust verzorgen. Die norm sluit grotendeels aan bij de algemene Nederlandse standaardtaal, maar laat ruimte voor Belgisch Nederlandse inbreng op het gebied van uitspraak, woordkeus, zegswijzen en beeldspraak.”
Ruud Hendrickx - http://www.taaldatabanken.be/beleid/taalcharter.htm
En eentje uit de column ‘Lettermetaal’ van De Standaard:
“Waarom moeten wij een uitdrukking afzweren die iedereen in Vlaanderen kent en die niet in strijd is met onze taalregels? Toch niet omdat ze óók in een vreemde taal bestaat? Dan mogen we de helft van onze woordenschat wel schrappen.”
Ludo Permentier – Lettermetaal – De Standaard – 19 april 2002

Het valt wel op dat onder academici de Nederlanders die in Vlaanderen actief zijn de grootste pleitbezorgers zijn voor respect voor de Vlaamse taalinvloed. Zo is er natuurlijk Désirée Schyns, maar ook Joop van der Horst, historisch taalkundige aan de Leuvense universiteit, draagt zijn steentje bij:
“De moeilijkheid is niet dat het zuidelijke Nederlands hier of daar een ander woord heeft dan het noordelijke Nederlands, want daar valt perfect mee te leven.
De echte moeilijkheid is dat we hier van elkaar niet weten welke woorden we gebruiken. Dat is, afgezien van enkele gehoorgestoorden: niet willen weten.”
Joop van der Horst – Woord voor woord – De Standaard – 30 juni 2003-07-22

Ach, eigenlijk zijn die kleine verschillen tussen het Nederlands Nederland en het Belgisch Nederlands gewoon interessant. Een tip voor wie er ook zo over denkt: http://groups.yahoo.com/group/belgischnederlands/



Glenn Geeraerts - 22/07/03
Een verdraaid/vernikkeld moeilijke discussie!

Enerzijds stoor ik mij, net als vele neerlandici, aan het vaak kreupele Nederlands van de gemiddelde "Nederlandstalige" Belg. Zijn taalgebruik houdt het midden tussen dialect, schrijftaal en slecht vertaald Frans. Het gaat zó ver dat talrijke taalgenoten moeten worden ondertiteld als ze - al dan niet voorbereid - voor de camera's moeten spreken. Wanneer ik meen dat de Belgische minister van Buitenlandse Zaken, Louis Michel, beter Nederlands spreekt dan sommige "Vlaamse" excellenties, dan is dat geenszins een boutade. (Voor een goed begrip: Michel is een Franstalige, weliswaar met een lerarendiploma Nederlands.)

De tijd is in België dus allerminst rijp om elke taalgebruiker zonder meer zijn zin te laten doen. Het gros van de Nederlandstaligen in België beheerst nog in onvoldoende mate de standaardtaal. (Daarbij moet worden opgemerkt dat het de taalgebruiker worst wezen zal wat de taalkundige denkt of wilt, en misschien is dat maar goed ook.)

Ik wil echter helemaal niet suggereren dat wij in België de "bovenmoerdijkse" norm moeten gaan aanhangen - zoals o.a. een aantal hoogleraren-Nederlands dat voorstaat. Me dunkt dat zich, naast de "Hollandse", gerust een "Belgische" variant van het Nederlands kan ontwikkelen; zéker op lexicaal gebied (de woordenschat), een evolutie die al aan de gang is, maar ook op b.v. syntactisch vlak. Op lexicaal vlak kan de Belgische taalgebruiker zich uiteraard het duidelijkst profileren.

Als ik graag met een geit over de steenweg naar de statie bol, dan hoeven taalpuristen, Hollanders en andere hoogleraren mij niet te berispen. Het staat hen vrij om het eendje van stal te halen, de straatweg op te rijden en de wegwijzer "Station" te volgen.

Maar wacht eens even... houdt dat eerste zinnetje niet het midden tussen slecht vertaald Frans en dialect?

Was ik maar in Parijs geboren. Of toch liever niet. Hoedanook, "voor mij is taal leut" (Kas Deprez).


Direct link Reply with quote
 

Thijs van Dorssen  Identity Verified
Local time: 04:56
Member (2002)
Dutch to German
+ ...
Salut Evert, Jul 23, 2003

't oewas plezant van dit te mogen lezen. Zelfs veur enen 'Ollander. (c:

Groetekes,
Thijs

[Edited at 2003-07-23 15:13]


Direct link Reply with quote
 

Anneken
Local time: 04:56
French to Dutch
+ ...
Interessante discussie Jul 24, 2003

Wat mij betreft mogen hier eens alle registers worden opengetrokken, want het dagelijks taalgebruik van vijf miljoen mensen doe je niet zomaar af als 'dialect'. Ik had het in de Tolkenschool al lastig met de underdog-mentaliteit van de Vlamingen ten opzicht van het Randstad-Nederlands en ik krijg het er elke dag lastiger mee...

Hier kan ik wel een boek over vullen en ik ben dan ook blij dat deze discussie op gang wordt gebracht door een Nederlandse.


Groetjes,

Ann




[Edited at 2003-07-24 10:40]


Direct link Reply with quote
 
Els Peleman  Identity Verified
Belgium
Local time: 04:56
Member (2006)
French to Flemish
+ ...
Als je dat maar weet :) Aug 29, 2003

Nou en of, ikzelf ben Vlaams maar mijn vriend is van hartje Nederland en er zijn echt wel dingen die hij ook gebruikt waarvan ik dacht dat ze typisch 'Vloamsch' waren. Vooral van sommige uitdrukkingen sta ik versteld, dingen die ik echt als Vlaams aanvoel lijken soms toch te zijn doorgedrongen.

Wat ik wel ergens grappig vind, is dat zij spreken over 'jus d'orange' en wij over 'fruitsap' terwijl er toch altijd gezegd wordt dat wij als Vlamingen meer Franse worden gebruiken.

Oh ja, als er iemand toevallig Désiré Schyns moest kennen of er nog contact mee zou hebben, mag je haar altijd mijn groetjes doen. Ik heb les van haar gehad en heb daar nog steeds goeie herinneringen aan.


Direct link Reply with quote
 


There is no moderator assigned specifically to this forum.
To report site rules violations or get help, please contact site staff »


'We mogen de Zuid-Nederlandse taalvariant niet weren' - food for thought

Advanced search






SDL Trados Studio 2017 Freelance
The leading translation software used by over 250,000 translators.

SDL Trados Studio 2017 helps translators increase translation productivity whilst ensuring quality. Combining translation memory, terminology management and machine translation in one simple and easy-to-use environment.

More info »
Across v6.3
Translation Toolkit and Sales Potential under One Roof

Apart from features that enable you to translate more efficiently, the new Across Translator Edition v6.3 comprises your crossMarket membership. The new online network for Across users assists you in exploring new sales potential and generating revenue.

More info »



All of ProZ.com
  • All of ProZ.com
  • Term search
  • Jobs