Mobile menu

150 jezyk贸w to bogactwo Europy
Thread poster: Jacek Krankowski
Jacek Krankowski  Identity Verified
English to Polish
+ ...
Aug 22, 2002

150 j臋zyk贸w to bogactwo Europy



Dominika Pszcz贸艂kowska 21-08-2002



W Europie m贸wi si臋 oko艂o 150 j臋zykami. Wiele z nich mo偶e jednak znikn膮膰 w ci膮gu najbli偶szych kilku dziesi臋cioleci



Jak to jest, gdy m贸wi si臋 j臋zykiem, kt贸rego nie zna prawie nikt? Wed艂ug Irene L盲nsman z niewielkiego miasteczka Inari, kilkaset kilometr贸w za ko艂em podbiegunowym w Finlandii, ca艂kiem nie藕le. - Jest nas tak ma艂o, 偶e ka偶dy mo偶e spr贸bowa膰 wielu zawod贸w - m贸wi o swojej spo艂eczno艣ci Sami. Pracuje w Radiu Sami, wcze艣niej gra艂a w teatrze i kilku filmach, by艂a te偶 przewodnikiem w muzeum. Jej j臋zykiem ojczystym jest p贸艂nocny sami, kt贸rym m贸wi oko艂o 30 tys. os贸b. Zna te偶 skolt sami, kt贸rym m贸wi tylko 500 os贸b.



Anna Williams, dyrektorka walijskiej szko艂y w Cardiff, dodaje: - Znajomo艣膰 walijskiego zapewnia dzieciom dost臋p do dw贸ch kultur, sprawia, 偶e s膮 one bardziej otwarte i tolerancyjne.



Tak jak one my艣li coraz wi臋cej os贸b w Europie. W ci膮gu ostatnich kilku dziesi臋cioleci nast膮pi艂 rozkwit lokalnych j臋zyk贸w. Coraz wi臋cej os贸b chce si臋 uczy膰 mowy dziadk贸w, powstaj膮 stowarzyszenia, szko艂y i przedszkola promuj膮ce zagro偶one j臋zyki.



Mimo to j臋zykowa mapa Europy nadal nie wygl膮da r贸偶owo. Polityka t艂amszenia wszystkich j臋zyk贸w opr贸cz pa艅stwowego, kt贸r膮 od XIX wieku prowadzi艂a wi臋kszo艣膰 kraj贸w, sprawi艂a, 偶e oko艂o 100 ze 150 j臋zyk贸w, kt贸rymi m贸wi si臋 na kontynencie, jest zagro偶onych. - Zmieni艂a si臋 struktura wiekowa os贸b, kt贸re m贸wi膮 wieloma zagro偶onymi j臋zykami - nie ma w艣r贸d nich m艂odych ludzi. Oznacza to, 偶e j臋zyki te mog膮 wymrze膰 wraz z obecnym pokoleniem - przestrzega prof. Tapani Salminen, specjalista od zagro偶onych j臋zyk贸w na Uniwersytecie Helsi艅skim. W wielu krajach, szczeg贸lnie Europy Wschodniej, brakuje funduszy, by naprawia膰 szkody, np. promuj膮c j臋zyki w szko艂ach, wydawnictwach i mediach.



Baskijski cud j臋zykowy



Kiedy艣 w Europie - podobnie jak na innych kontynentach - prawdopodobnie m贸wi艂o si臋 wieloma niespokrewnionymi ze sob膮 j臋zykami. O wi臋kszo艣ci z nich nie wiemy prawie nic - nie mia艂y formy pisanej. Po nielicznych pozosta艂y 艣lady, np. d艂uga na 281 linijek inskrypcja na p艂贸tnie po etrusku, kt贸rym m贸wiono na terenie W艂och. Do dzi艣 nie uda艂o si臋 jej rozszyfrowa膰. Nieindoeuropejskie j臋zyki po艂udniowo-zachodniej Europy wypar艂a wraz z ekspansj膮 Imperium Rzymskiego 艂acina. Wyj膮tkiem jest j臋zyk baskijski. Nie jest on spokrewniony z 偶adnym innym znanym j臋zykiem. - Nie wiadomo, jak to si臋 sta艂o, 偶e baskijski nie zosta艂 wyparty przez 艂acin臋 - m贸wi prof. Salminen. - To rodzaj j臋zykowego cudu.



Wi臋kszo艣膰 j臋zyk贸w u偶ywanych dzi艣 w Europie powsta艂a w ci膮gu ostatnich kilkunastu stuleci, np. staroangielski jako odr臋bny j臋zyk pojawi艂 si臋 w V w., a pierwsze 艣lady pisane pochodz膮 z VII w. Dawniejsze s膮 m.in. j臋zyki celtyckie, kt贸rych najstarsze 艣lady pisane pochodz膮 z oko艂o 600 roku przed Chrystusem. Niekt贸re z nich tak偶e zosta艂y wyparte z kontynentu przez 艂acin臋.



Zdecydowana wi臋kszo艣膰 j臋zyk贸w, kt贸rymi dzi艣 m贸wi si臋 w Europie, nale偶y do rodziny indoeuropejskiej (w zachodniej cz臋艣ci kontynentu wszystkie opr贸cz baskijskiego). S膮 jednak wyj膮tki, np. j臋zyki ugrofi艅skie. W Europie jest ich a偶 28, m.in. w臋gierski, fi艅ski, esto艅ski i j臋zyki sami. Wbrew temu, co si臋 powszechnie s膮dzi, j臋zyki te s膮 bardzo zr贸偶nicowane. W臋gier i Fin maj膮 szans臋 porozumie膰 si臋... je艣li obaj m贸wi膮 np. po angielsku. - W臋gierski jest mniej wi臋cej tak podobny do fi艅skiego jak polski do hindu, kt贸re tak偶e nale偶膮 do tej samej rodziny j臋zyk贸w - m贸wi prof. Salminen. Druga nieindoeuropejska rodzina to j臋zyki tureckie: czuwaski, tatarski i baszkirski nad Wo艂g膮, kilka j臋zyk贸w nad Morzem Czarnym i karaimski w Trokach na Litwie (w Polsce mieszka ok. 200 Karaim贸w, lecz wi臋kszo艣膰 z nich nie zna ju偶 karaimskiego). Nieindoeuropejski jest te偶 j臋zyk ka艂mucki nad Morzem Kaspijskim, kt贸ry nale偶y do rodziny j臋zyk贸w mongolskich, i dwa j臋zyki semickie - malta艅ski i cypryjski arabski.



Jak reanimowa膰 j臋zyki?



Mimo stosunkowo kr贸tkiej historii j臋zyki europejskie stanowi膮 ogromne bogactwo, kt贸re trzeba chroni膰. Jeszcze niedawno nie by艂o z tym dobrze, a i dzi艣 sytuacja w wielu pa艅stwach pozostawia wiele do 偶yczenia. - Zagro偶one s膮 prawie wszystkie j臋zyki, kt贸re nie s膮 j臋zykami pa艅stwowymi - ocenia prof. Salminen.



Wiele jest na tyle podobnych do g艂贸wnego j臋zyka na danym terenie, 偶e traktuje si臋 je jedynie jako dialekt. Inne trudno utrzyma膰 przy 偶yciu, bo wszyscy, kt贸rzy je znaj膮, m贸wi膮 tak偶e g艂贸wnym j臋zykiem, kt贸ry w codziennym 偶yciu okazuje si臋 praktyczniejszy. Zdarzaj膮 si臋 te偶 wyj膮tkowe sytuacje, gdy \"stare\" j臋zyki, kt贸re zostaj膮 o偶ywione, bardzo si臋 zmieniaj膮. Tak jest np. w Walii. Tamtejsze spo艂ecze艅stwo podj臋艂o 艣wiadome wysi艂ki, by przywr贸ci膰 do 偶ycia sw贸j j臋zyk. Stworzono pisma i ksi膮偶ki w walijskim oraz media w tym j臋zyku. Od 1982 r. nadaje wsp贸艂finansowana przez pa艅stwo telewizja po walijsku. Na ulicach pojawi艂y si臋 walijskie napisy. W 1993 r. przyj臋to prawo zr贸wnuj膮ce walijski z angielskim we wszystkich instytucjach publicznych i s膮downictwie. Walijska rada j臋zykowa promuje walijski przede wszystkim w艣r贸d dzieci i przysz艂ych matek. Powstaje coraz wi臋cej szk贸艂, w kt贸rych jest on j臋zykiem wyk艂adowym, a wszystkie szko艂y maj膮 obowi膮zek oferowa膰 lekcje walijskiego dla dzieci do lat 16. Wiele og艂osze艅 o prac臋 w lokalnych gazetach ukazuje si臋 w dw贸ch j臋zykach, a znajomo艣膰 walijskiego sta艂a si臋 atutem podczas poszukiwaniu pracy. Skutek - podczas gdy od pocz膮tku XX wieku liczba os贸b m贸wi膮cych po walijsku spada艂a, spis z lat 90. wykaza艂 wzrost w stosunku do poprzedniego dziesi臋ciolecia. Dzi艣 po walijsku m贸wi p贸艂 miliona os贸b, czyli oko艂o jedna czwarta spo艂ecze艅stwa. Walijczycy natrafili jednak na nietypowy problem - wp艂yw angielskiego na walijski, kt贸rym m贸wi膮 m艂odzi, jest tak du偶y, 偶e ludzie z r贸偶nych pokole艅 maj膮 k艂opoty, by si臋 po walijsku porozumie膰!



Zdarzaj膮 si臋 te偶 pr贸by o偶ywienia prawie ca艂kiem wymar艂ych j臋zyk贸w. Liwo艅ski jest dzi艣 pierwszym, ojczystym j臋zykiem dla zaledwie czterech os贸b na 艁otwie, lecz wielu m艂odych ludzi pr贸buje si臋 go uczy膰.



Kr贸lowie lubili j臋zyki



Bogactwo j臋zykowe Europy by艂o niezagro偶one do XVIII wieku. - Dla kr贸l贸w i w艂adc贸w by艂o kwesti膮 dumy mie膰 pod sob膮 kilka narod贸w - przypomina prof. Salminen. Dopiero pojawienie si臋 pa艅stw narodowych okaza艂o si臋 gwo藕dziem do trumny dla wielu j臋zyk贸w. R贸偶norodno艣膰 j臋zykow膮 uwa偶ano za zagro偶enie dla jedno艣ci narodowej. Tak by艂o np. we Francji, gdzie kr贸lowa艂 centralizm pa艅stwowy. \"Federalizm i zabobon przemawiaj膮 po breto艅sku, emigracja i nienawi艣膰 do republiki po niemiecku\" - pisa艂 w 1794 roku jakobin Bertrand Barere. Narz臋dziem kulturowej i j臋zykowej \"urawni艂owki\" sta艂a si臋 francuska szko艂a. \"Zabrania si臋 plu膰 i m贸wi膰 po breto艅sku\" - g艂osi艂y napisy na wielu podw贸rkach.



Mimo to w ci膮gu ostatniego stulecia znikn臋艂o z Europy zaledwie kilka j臋zyk贸w. Ostatnim by艂 j臋zyk ma艅ski (manx gallic) na wyspie Man (le偶膮cej mi臋dzy Wielk膮 Brytani膮 a Irlandi膮), kt贸ry umar艂 w 1974 r. wraz z ostatni膮 osob膮 nim m贸wi膮c膮. Wieloma j臋zykami m贸wi jednak tylko kilkadziesi膮t lub kilkaset os贸b.



Dzi艣 polityka wielu pa艅stw wobec mniej znanych j臋zyk贸w jest znacznie lepsza. Niekt贸re rz膮dy, szczeg贸lnie na p贸艂nocy Europy, wspieraj膮 szko艂y w lokalnych j臋zykach, kursy, publikacj臋 ksi膮偶ek. Inne kraje, np. Niemcy, przynajmniej przesta艂y t臋pi膰 j臋zyki inne ni偶 pa艅stwowy. Do dzi艣 zdarzaj膮 si臋 jednak bardzo negatywne przyk艂ady. Oficjalna polityka Grecji jest taka, 偶e w kraju nie ma j臋zyk贸w mniejszo艣ci. Badaczy europejskich, kt贸rzy pojechali na p贸艂noc Grecji, by bada膰 j臋zyki tamtejszej ludno艣ci, po prostu aresztowano! W Rosji, w kt贸rej m贸wi si臋 wieloma j臋zykami (a偶 34!), do tego, by ich przetrwanie wspiera膰, brakuje funduszy, a czasem tak偶e ch臋ci.



W艣r贸d niepa艅stwowych j臋zyk贸w Europy w najlepszej kondycji s膮 katalo艅ski, kt贸rym m贸wi 9 mln os贸b w Hiszpanii, i tatarski, kt贸rym m贸wi 5 mln ludzi w Rosji. Na uniwersytecie w Barcelonie studenci wybieraj膮, czy chc膮 studiowa膰 np. medycyn臋 po hiszpa艅sku, czy po katalo艅sku. Katalo艅czycy maj膮 jednak innego rodzaju problemy. - Chcemy, by katalo艅ski sta艂 si臋 jednym z oficjalnych j臋zyk贸w Unii Europejskiej - m贸wi Ignasi Guardans i Camb贸, pose艂 do parlamentu w Madrycie z ramienia katalo艅skiej partii Convergencia i Uni贸. Oficjalnymi j臋zykami Unii s膮 wszystkie j臋zyki pa艅stwowe kraj贸w UE, dzi艣 jest ich 11. - Jak to jest, 偶e za kilka lat oficjalnym j臋zykiem Unii b臋dzie s艂owe艅ski, kt贸rym m贸wi 2 mln ludzi, ale nie katalo艅ski, kt贸rym m贸wi 9 mln? - pyta nie bez racji.



J臋zyki bez armii



Co to jest j臋zyk? \"To dialekt, za kt贸rym stoi armia i flota\" - stwierdzi艂 kiedy艣 ironicznie ameryka艅ski lingwista Max Weinreich. Przez wiele dziesi臋cioleci szans臋 rozwoju mia艂y praktycznie tylko te j臋zyki, kt贸re uznawa艂o pa艅stwo. Dosy膰 niedawno walka o utrzymanie przy 偶yciu zagro偶onych j臋zyk贸w w Europie przenios艂a si臋 jednak na wy偶szy szczebel. W tym roku 20-lecie istnienia 艣wi臋tuje Europejskie Biuro J臋zyk贸w Mniej U偶ywanych (EBLUL) finansowane w wi臋kszo艣ci przez Uni臋 Europejsk膮. Wielokrotnie podejmowa艂o dzia艂ania, by wspiera膰 i broni膰 40 mln os贸b, kt贸re m贸wi膮 w UE innymi j臋zykami ni偶 oficjalne. Rok 2001 Komisja Europejska i Rada Europy og艂osi艂y Europejskim Rokiem J臋zyk贸w. Jednym z g艂贸wnych cel贸w by艂o u艣wiadomienie Europejczykom bogactwa j臋zykowego ich kontynentu. W ponad 40 pa艅stwach zorganizowano festyny i konferencje. Czy si臋 uda艂o? Poniek膮d. W sonda偶u Eurobarometru z lutego 2001 r. 71 proc. obywateli UE stwierdzi艂o, 偶e ka偶dy powinien zna膰 co najmniej jeden j臋zyk obcy, a 32 proc. - 偶e co najmniej dwa. Wyzwanie polega jednak na tym, by przekona膰 wystarczaj膮co du偶o os贸b, 偶e nie musz膮 to by膰 kt贸re艣 z najpopularniejszych j臋zyk贸w 艣wiata.

http://www1.gazeta.pl/swiat/1,34181,982385.html





[ This Message was edited by: on 2002-08-22 12:50 ]


Direct link Reply with quote
 


To report site rules violations or get help, contact a site moderator:

Moderator(s) of this forum
Monika Jakacka M谩rquez[Call to this topic]

You can also contact site staff by submitting a support request »

150 jezyk贸w to bogactwo Europy

Advanced search






WordFinder
The words you want Anywhere, Anytime

WordFinder is the market's fastest and easiest way of finding the right word, term, translation or synonym in one or more dictionaries. In our assortment you can choose among more than 120 dictionaries in 15 languages from leading publishers.

More info »
SDL MultiTerm 2015
Guarantee a unified, consistent and high-quality translation with terminology software.

SDL MultiTerm 2015 allows translators to create one central location to store and manage multilingual terminology, and with SDL MultiTerm Extract 2015 you can automatically create term lists from your existing documentation to save time.

More info »



All of ProZ.com
  • All of ProZ.com
  • Term search
  • Jobs