Mobile menu

Professoressa po polsku
Thread poster: Jacek Krankowski
Jacek Krankowski  Identity Verified
English to Polish
+ ...
Oct 4, 2002

Oczywiscie podobne problemy istnieja tez w innych jezykach/spoleczenstwach:



Kobieta po polsku



Rozmawiała Agnieszka Kublik 03-10-2002



Jeśli formy żeńskie się przyjmą, to bardzo dobrze. Ale żeby się przyjęły, muszą zostać zaakceptowane przez społeczeństwo, na nic się zda forsowanie ich przez jedną grupę. Język jest na ogół niepodatny na \"lobbowanie\" - mówi językoznawca dr Katarzyna Mosiołek-Kłosińska



Agnieszka Kublik: Pani minister pełnomocnik rządu ds. równego statusu mężczyzn i kobiet Izabela Jaruga-Nowacka chce, by mówić o niej \"pełnomocniczka\" lub \"polityczka\". Czy polszczyzna jest gotowa na taką feminizację?



Dr Katarzyna Mosiołek-Kłosińska: Polszczyzna ma takie możliwości słowotwórcze, żeby utworzyć formę żeńską od męskiej. Teoretycznie można więc powiedzieć polityczka, laryngolożka, ministerka, premierka, prezydentka, architektka, elektroniczka. Sęk w tym, że nikt tak nie mówi.



Krakowski kwartalnik feministyczny \"Zadra\" proponuje zamienić męskie nazwy zawodów na żeńskie. I tak w \"Zadrze\" kobiety podpisują się lub piszą o innych: krytyczka, filozofka, wykładowczyni, kanclerka, prezydentka, naukowczyni.



Ale żadne apele, by używać jakiegoś wyrazu zamiast innego, nie odniosą skutku, jeśli społeczeństwo nie będzie go lubiło. Nikt bowiem nie \"zatwierdza\" form językowych - jedyną instytucją \"zatwierdzającą\" jest społeczeństwo. Wprowadzanie na siłę jakichś form przynosi na ogół odwrotny skutek - ludzie nie chcą ich używać, bo nie lubią być pouczani.



Nie przyzwyczailiśmy się do tego, żeby wszystko feminizować. Mamy nauczycielkę, lekarkę, aktorkę, profesorkę (ale tylko w liceum, na uczelni już nie), ale polityka, ministra, profesora (na uczelni). I nie sądzę, żeby niemówienie o kobiecie polityku polityczka miało ją dyskryminować. Język przechował dawne formy, które interpretowały rzeczywistość. To, że mówimy o kobiecie polityk, a nie polityczka, świadczy głównie o tym, że dawniej polityką nie zajmowały się kobiety, a nie o tym, że dziś kobiety są dyskryminowane. Język się zmienia wolniej niż świat.



Polszczyzna nie sprzyja kobietom...



- Tak, i dlatego jeśliby chcieć feminizować polszczyznę, to należałoby przede wszystkim usunąć rodzaj męskoosobowy; mówimy przecież Moi koledzy tam byli (rodz. męskoosobowy), ale: Moje koleżanki, moje psy, moje krzesła tam były (rodz. niemęskoosobowy, dawniej zresztą nazywany żeńskorzeczowym). W tych formach gramatycznych kobiety traktuje się jak zwierzęta i rzeczy, a wyróżnia się mężczyzn (ba, nawet małych chłopców musimy powiedzieć Miesięczny Jaś i tygodniowy Zdziś darli się wniebogłosy, ale: Mama Jasia i ciocia Zdzisia nie mogły (a nie: nie mogli) tego wytrzymać; ale już jeżeli do mamy i cioci dołożymy jakieś zwierzątko, np. kotka, to zostaną one uhonorowane składnią męskoosobową Mama Jasia i ciocia Zdzisia oraz ich kotek nie mogli (a nie: nie mogły) tego wytrzymać). Jednak przecież nikt nie będzie chciał zmieniać systemu gramatycznego.



Podobnie \"maskulinocentryczne\" są formy wskazujące na przynależność kobiety do mężczyzny - o żonie doktora mówimy doktorowa, o żonie profesora - profesorowa; nie mamy jednak form, które by wskazywały na to, że jakiś mężczyzna jest mężem pani doktor czy pani profesor. Nie mamy i już. Pewnie nie będziemy mieć, bo w języku polskim to formy żeńskie tworzy się od męskich, a nie odwrotnie. Może to nam się nie podobać, ale taki jest język, takie są zwyczaje. Powinniśmy wykazać trochę pokory wobec języka, nie starać się być jego panami (paniami?).



Zresztą, są języki, które jeszcze gorzej traktują kobiety. U nas pisze się listy do państwa Agnieszki i Andrzeja Kublików, a np. we Francji - do Monsieur et Madame Andrzej Kublik, czyli: do Pana i Pani Andrzeja Kublika. Nie dość, że madame jest na drugim miejscu, to jej imię w ogóle się pomija.



Radziłaby Pani kobietom politykom pozostać przy formie męskiej?



- Formy męskie, np. polityk, nauczyciel są nienacechowane, obejmują zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Jeżeli mówimy np.: W Polsce pensja nauczyciela powinna wynosić 5000 zł, to mamy przecież na myśli i mężczyzn, i kobiety. Dyrektorka szkoły, choć prywatnie mówi o sobie, że jest dyrektorką właśnie, to na pieczątce ma napisane dyrektor - i to jej wcale nie dyskryminuje. Po prostu funkcja, którą sprawuje, nazywa się dyrektor, a nie dyrektorka; tak jak jest np. ustawa o wykonywaniu zawodu lekarza, a nie - lekarza i lekarki.



Ale skoro obok lekarzy mamy i lekarki, to dlaczego język odnosi się tylko do lekarzy?



- Niektóre formy żeńskie są nacechowane stylistycznie lub mają niedobre konotacje. Rażą np. nazwy żeńskie utworzone od męskich zakończonych na -g, np. psycholożka, pedagożka, laryngolożka, a już chirurżkę trudno sobie wyobrazić. A przecież np. zawód pedagoga wykonują głównie kobiety, a mimo to forma żeńska się nie przyjęła.



Polskie feministki chcą, by nazwa każdego zawodu miała formę żeńską.



- Bo niektórzy uważają nazwy żeńskie za gorsze i dlatego mówią np. Moja lekarz zapisała mi ten syrop. Nie dość, że jest to rażący błąd językowy, to jeszcze jest to pretensjonalne - ktoś stara się na siłę dowartościować swoją lekarkę, mówiąc o niej jak o mężczyźnie, tak jakby zakładał, że kobiety są gorsze.



Prawdą jest, że niektóre nazwy żeńskie są uważane za nieco mniej prestiżowe od męskich - pracownica jest w fabryce, a na uniwersytecie jest pracownik naukowy. Jednak jeśli już mamy formy żeńskie, to powinniśmy ich używać. Niestosowanie ich może być odebrane za taki sam manifest jak próba feminizowania języka na siłę; w pierwszym wypadku można odnieść wrażenie, że ktoś chce ogłosić, że uważa mężczyzn za ważniejszych; w drugim - że kobiety są dyskryminowane. A język i tak się rządzi swoimi prawami i jest nieczuły na różne manifesty.



Jeśli formy żeńskie się przyjmą, to bardzo dobrze, bo one się odmieniają, a język polski lubi odmiany (o wiele łatwiej jest powiedzieć Rozmawiałem ze znaną polityczką niż Rozmawiałem ze znanym politykiem-kobietą).



Ale żeby się przyjęły, muszą zostać zaakceptowane przez społeczeństwo, na nic się zda forsowanie ich przez jedną grupę. Język jest na ogół niepodatny na \"lobbowanie\".



Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w latach 20. próbowano ujednolicić terminologię pochodzącą z trzech zaborów.



- Tak, rzeczywiście, była to udana próba odgórnego wprowadzania słownictwa. Ale reforma dotyczyła właśnie terminologii, a więc wyrazów, które ze swej natury muszą mieć bardzo ścisłe odniesienie, są bardzo precyzyjne i nie są używane spontanicznie. Natomiast nie zdarzyło się nigdy, żeby ktoś narzucił społeczeństwu używanie wyrazów w języku niespecjalistycznym.



Dr Katarzyna Mosiołek-Kłosińska pracuje w Instytucie Języka Polskiego na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się współczesną polszczyzną, w szczególności językiem polityki



http://www1.gazeta.pl/kraj/1,34314,1048003.html



[ This Message was edited by: on 2002-10-04 15:15 ]


Direct link Reply with quote
 

maciejm  Identity Verified
Poland
Local time: 03:24
English to Polish
+ ...
Żadne apele nic tu nie pomogą (i całe szczęście). Oct 5, 2002

[quote]

On 2002-10-04 15:04, jacek wrote:

... żadne apele, by używać jakiegoś wyrazu zamiast innego, nie odniosą skutku, jeśli społeczeństwo nie będzie go lubiło. Nikt bowiem nie \"zatwierdza\" form językowych - jedyną instytucją \"zatwierdzającą\" jest społeczeństwo. Wprowadzanie na siłę jakichś form przynosi na ogół odwrotny skutek - ludzie nie chcą ich używać, bo nie lubią być pouczani.



Nic dodać, nic ująć.

Maciek



Direct link Reply with quote
 
Jacek Krankowski  Identity Verified
English to Polish
+ ...
TOPIC STARTER
No pewnie, niech sie ucza Oct 6, 2002

...ze wloskiego rozroznienia dottore/dottoressa nie ma w j. polskim, gdzie za to jest rozroznienie lekarz/lekarka, ktorego z kolei nie ma w j. wloskim (mam na mysli operowanie koncowkami wyrazow a nie sposob wyrazenia idei). Ja tez sie tego wszystkiego musialem uczyc. Ale oczywiscie przed pojawieniem sie Internetu czy KudoZ, gdzie mozesz zapytac jak dany jezyk traktuje np. notariuszy czy adwokatow kobiety - nie bylo to latwe do ustalenia.



Tymczasem odgorna regulacja jest mozliwa jesli chodzi np. o takie aspekty jak pisownia laczna lub rozlaczna. Teraz polaczenia z \"nie\" podlegaja regule ogolnej, czy sie komu \"niezakupiony\" podoba czy nie. Tak samo zlozenia typu \"ponadpiecdziesieciokrotny\". Czy spoleczenstwo to zatwierdzi czy nie, za niezastosowanie sie - pala! A to ze pala nikomu nie przeszkadza (patrz powszechne bledne akcentowanie pierwszej i drugiej osoby czasu przeszlego) - to osobna sprawa. W mojej dzialce analogiczne przypadki beda jednak zawsze bez pardonu ladowac w rubryce \"Tlumaczenie miesiaca\".



To kryterium spolecznego zatwierdzania w ogole jest kontrowersyjne. Np. w Warszawie nikt nigdy nie \"zatwierdzil\" ograniczenia predkosci do 50 km/godz. i po jego wprowadzeniu wlasnie widac ostatnio WZROST liczby wypadkow na ulicach, gdzie - na moje oko - srednia predkosc oscyluje wokol 80 km/godz. Tak samo nikt z warszawskich kierowcow nigdy nie zatwierdzil skrecania na zielonej strzalce dopiero PO uprzednim zatrzymaniu sie i przepuszczeniu pieszych. Rozne sa wiec spoleczenstwa i ich tolerancja na regulacje.


Direct link Reply with quote
 

Jakub Szacki  Identity Verified
Poland
Local time: 03:24
Member (2004)
English to Polish
+ ...
A co z maszynistkiem? Oct 7, 2002

Bo mto przeciez nie maszynista. Protestuje - nazwy niektorych zawodow nie maja meskich odpowiednikow.

Direct link Reply with quote
 
Jacek Krankowski  Identity Verified
English to Polish
+ ...
TOPIC STARTER
Qba, Oct 8, 2002

czy nie jest symptomatyczne to, ze wymyslenie tego przykladu zajelo Ci 3 dni?



Pokrewna trudnosc, ale jeszcze do pokonania: sekretarka (ale nie: pierwsza sekretarka KC)


Direct link Reply with quote
 

Jakub Szacki  Identity Verified
Poland
Local time: 03:24
Member (2004)
English to Polish
+ ...
nie trzy dni Oct 8, 2002

tylko trzy minuty - nie zagl±dam tu codziennie. Ale serio: jestem oczywiscie za równouprawnieniem plci, ale te żeńskie nazwy to naprawde nie jest najwazniejszy problem na swiecie. Jesli Panie maja tylko takie problemy to pozazdroscic.

Direct link Reply with quote
 


To report site rules violations or get help, contact a site moderator:

Moderator(s) of this forum
Monika Jakacka Márquez[Call to this topic]

You can also contact site staff by submitting a support request »

Professoressa po polsku

Advanced search






Déjà Vu X3
Try it, Love it

Find out why Déjà Vu is today the most flexible, customizable and user-friendly tool on the market. See the brand new features in action: *Completely redesigned user interface *Live Preview *Inline spell checking *Inline

More info »
CafeTran Espresso
You've never met a CAT tool this clever!

Translate faster & easier, using a sophisticated CAT tool built by a translator / developer. Accept jobs from clients who use SDL Trados, MemoQ, Wordfast & major CAT tools. Download and start using CafeTran Espresso -- for free

More info »



All of ProZ.com
  • All of ProZ.com
  • Term search
  • Jobs