Drejtshkrimi, një standart i detyrueshëm
Thread poster: Diana Kristo

Diana Kristo
United States
Local time: 17:16
English to Albanian
+ ...
Apr 21, 2003

Artikull botuar nga gazeta \"Shekulli\".



Drejtshkrimi, një standart i detyrueshëm

Nga Kristina Jorgaqi



NjĂ« afĂ«rm i imi, qĂ« i takon besimit ortodoks dhe e praktikon atĂ« rregullisht, mĂ« pyeste njĂ« ditĂ« pĂ«r do fjalĂ«, qĂ« ndryshe i dĂ«gjon tĂ« fliten e tĂ« shkruhen pĂ«rditĂ« dhe ndryshe nĂ« predikimet nĂ« kishĂ« apo nĂ« gazetat e librat qĂ« boton ajo. Fjala vjen, ajo qĂ« e njohim tĂ« gjithĂ« si “Kisha Ortodokse Autoqefale e ShqipĂ«risĂ«â€, thirret e shkruhet nĂ« kĂ«to mjedise “Kisha Orthodhokse Autoqefale...”. Po kĂ«shtu, shkruhen, madje afishohen publikisht emĂ«rtime, si: “Kryepiskopata Orthodhokse”, “Qendra Diagnostikuese Orthodhokse”, “PashkĂ«t orthodhokse” etj. PĂ«r ç’arĂ«sye “orthodhokse” dhe jo “ortodokse”, kur e para s’ështĂ« veçse njĂ« trajtĂ« dialektore e shqipes, kurse e dyta njĂ« trajtĂ« letrare e ngulitur tashmĂ«? Historia jonĂ« gjuhĂ«sore na dĂ«shmon se njĂ« prej ndikimeve tĂ« hershme e jo tĂ« vogla tĂ« gjuhĂ«ve tĂ« tjera mbi shqipen i pĂ«rket njĂ« gjuhe fqinje si greqishtja. Ky ndikim nisi aty nga Mesjeta e hershme (shek. VI - VII), kur greqishtja qe gjuhĂ« zyrtare e PerandorisĂ« Bizantine, nĂ«nshtetas tĂ« sĂ« cilĂ«s ishin edhe shqiptarĂ«t e vazhdoi pa prerĂ« nĂ« shekujt e mĂ«vonshĂ«m. NĂ« trevat me popullsi tĂ« krishterĂ« ortodokse kĂ«tĂ« ndikim e mbajti gjallĂ« dhe e ruajti fort edhe kisha ortodokse, gjuhĂ« e sĂ« cilĂ«s pĂ«r shekuj me radhĂ« qe po greqishtja. NĂ« greqisht, gjithashtu, u shkolluan e u formuan jo pak nga pjesĂ«tarĂ«t e elitĂ«s kulturore tĂ« Rilindjes sonĂ« KombĂ«tare. PĂ«r tĂ« gjitha kĂ«to arsye, por edhe tĂ« tjera, numri i greqizmave tĂ« shqipes sot Ă«shtĂ« vĂ«rtet i konsiderueshĂ«m, qoftĂ« i atyre qĂ« kanĂ« hyrĂ« pĂ«rmes gjuhĂ«s sĂ« folur, qoftĂ« pĂ«rmes gjuhĂ«s sĂ« shkruar e ku kryet e vendit e mban pa dyshim terminologjia fetare ortodokse. Sot, natyrisht, jo tĂ« gjithĂ« greqizmat apo trajtat e tyre i takojnĂ« gjuhĂ«s standarde. ShumĂ« syresh janĂ« arkaizma (fjalĂ« qĂ« nuk janĂ« mĂ« nĂ« pĂ«rdorim); tĂ« tjerat dialektalizma, d.m.th. fjalĂ« e trajta qĂ« gjallojnĂ« vetĂ«m nĂ«pĂ«r disa tĂ« folme tĂ« shqipes. NdĂ«r kĂ«to tĂ« fundit bĂ«n pjesĂ« edhe trajta “orthodhoks”.

FjalĂ«t me origjinĂ« greke nĂ« shqipe nuk janĂ«, megjithatĂ«, fryt vetĂ«m i marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« drejtpĂ«rdrejta mes shqipes e greqishtes. Si huazime tĂ« natyrĂ«s kulturore kanĂ« depĂ«rtuar nĂ« shqipe pĂ«rmes gjuhĂ«sh tĂ« tjera, kryesisht italishtes e frĂ«ngjishtes, edhe njĂ« numĂ«r fjalĂ«sh me prejardhje nga greqishtja e vjetĂ«r. ËshtĂ« fjala pĂ«r krijime diturore e terma fushash tĂ« ndryshme, tĂ« tilla si: analizĂ«, antologji, apokalips, aritmetikĂ«, demokraci, eksod, entuziazĂ«m, estetikĂ«, horoskop, kataklizmĂ«, ortodoks, ortodoksi, simpati, sintezĂ«, telepati, telefon etj., qĂ« sot konsiderohen fjalĂ« me pĂ«rhapje ndĂ«rkombĂ«tare (ndĂ«rkombĂ«tarizma). KĂ«to greqizma kulturore, sĂ« bashku me latinizma tĂ« po kĂ«saj natyre, qĂ« kur nisĂ«n tĂ« lulĂ«zonin nĂ« periudhĂ«n humaniste, sidomos nĂ« Itali e FrancĂ«, deri nĂ« ditĂ«t tona, nuk kanĂ« reshtur sĂ« pasuruari gjuhĂ«t e botĂ«s, duke u bĂ«rĂ« pjesĂ« edhe e pasurisĂ« kulturore - gjuhĂ«sore tĂ« shqipes moderne. KĂ«tu huazimet nĂ« fjalĂ« shfaqen me njĂ« “fytyrĂ«â€ latine, çka do tĂ« thotĂ« se ato shqiptohen sipas veçorive tingullore tĂ« latinishtes diturore, italishtes apo frĂ«ngjishtes (ortodoks, ortodoksi) dhe jo sipas atyre tĂ« greqishtes sĂ« re (orthodhoks, orthodhoksi). Sipas kĂ«saj tĂ« fundit, shqiptohen vetĂ«m fjalĂ« tĂ« huazuara drejtpĂ«rdrejt prej greqishtes, kryesisht pĂ«rmes kontakteve gojore dhe qĂ« kanĂ« njĂ« shqiptim tĂ« vetĂ«m e tĂ« ngulitur, si: “dhaskal”, “dhespot” (si titull fetar, por “despot” nĂ« kuptimin “tiran”), “dhjak”, “dhjakon” etj. TĂ« gjitha kĂ«to prej kohĂ«sh janĂ« sanksionuar pikĂ«risht te “Drejtshkrimi i gjuhĂ«s shqipe” (1973). Shtrirja e shqipes letrare edhe nĂ« ligjĂ«rimin fetar, qoftĂ« atĂ« tĂ« folur, qoftĂ« atĂ« tĂ« shkruar, pĂ«rbĂ«n pa dyshim njĂ« risi tĂ« kĂ«tyre dhjetĂ« - pesĂ«mbĂ«dhjetĂ« viteve tĂ« fundit. Nuk bĂ«het fjalĂ«, natyrisht, pĂ«r njĂ« zbatim tĂ« rreptĂ«, pedant tĂ« normĂ«s, po pĂ«r zbatimin e saj elastik, çka nĂ«nkupton respektimin e traditĂ«s nĂ« kĂ«tĂ« fushĂ«. Standard i detyrueshĂ«m, pĂ«rkundrazi, duhet konsideruar nĂ« ligjĂ«rimin fetar zbatimi i drejtshkrimit. Botimet fetare tĂ« bĂ«ra nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«rgjithĂ«sisht na dĂ«shmojnĂ« pĂ«rqafimin e normĂ«s drejtshkrimore. Trajta si ajo “orthodhoks” e “orthodhoksi” janĂ« pĂ«rjashtime krejt tĂ« pamotivuara, shenjĂ« komprometimi jo thjesht gjuhĂ«sor.









Direct link Reply with quote
 

Anila Mayhew  Identity Verified
United States
Local time: 15:16
English to Albanian
+ ...
Nje artikull tjeter nga Shekulli Apr 22, 2003

Artikulli i meposhtem eshte botuar nga Shekulli para nja dy tre muajsh por mendova se do te ngjalle interesin tuaj:



Ka nisur dje konferenca shkencore ndĂ«rkombĂ«tare \"Shqipja standarde dhe shoqĂ«ria shqiptare sot\" Gjuha shqipe
ja pse po shkatĂ«rrohetGjuhĂ«tarĂ«t sulmojnĂ« mĂ« sĂ« shumti mediat dhe politikanĂ«t. Ata po e shkatĂ«rrojnĂ« gjuhĂ«n.Zefina HasaniEdhe njĂ« herĂ« mĂ« shumĂ«, gjuhĂ«tarĂ«t janĂ« mbledhur tĂ« gjithĂ« tok, nĂ« njĂ« sallĂ« tĂ« madhe nĂ« Pallatin e Kogreseve pĂ«r tĂ« zbrasur shqetĂ«simet e shtuara nĂ« vite, mbi gjuhĂ«n shqipe. Ajo po shkatĂ«rrohet me ndryshimet qĂ« po pĂ«son çdo herĂ« e mĂ« shumĂ« shoqĂ«ria shqiptare. Ajo po rrĂ«shqet nga shtrati i saj bazë tĂ« cilin ia ndĂ«rtuan 30 vite mĂ« parĂ«, nĂ« Kongresin e Drejtshkrimit tĂ« GjuhĂ«s Shqipe (mĂ« 1972). ËshtĂ« kjo njĂ« rrĂ«shqitje qĂ« tĂ« gjithĂ« po e ndiejnĂ« t\'u kalojĂ« para syve, nĂ«pĂ«r duar e nĂ«pĂ«r kĂ«mbĂ«. Pa mundur askush ta ndalojë kĂ«tĂ« rrĂ«shqitje tĂ« gjuhĂ«s shqipe, nga shtrati standard i saj. Ndaj Akademia e Shkencave tĂ« ShqipĂ«risĂ«, Akademia e Shkencave dhe Arteve tĂ« KosovĂ«s dhe Universiteti i TiranĂ«s, organizuan, 30 vjet pas mbajtjes sĂ« Kongresit tĂ« Drejtshkrimit tĂ« GjuhĂ«s Shqipe, njĂ« konferencĂ« ndĂ«rkombĂ«tare \"Shqipja standarde dhe shoqĂ«ria shqiptare sot\"
pĂ«r tĂ« vĂ«nĂ«, kĂ«shtu, njĂ« gur (pengese) mĂ« shumĂ«, nĂ« udhĂ«n nga ku po rrĂ«shqet gjuha shqipe.Dje nĂ« ditĂ«n e parĂ« tĂ« kĂ«saj konference, ishin tĂ« pranishĂ«m emra tĂ« njohur nĂ« fushĂ«n e gjuhĂ«sisë Shaban Demiraj, Idriz Ajeti, Xhevat Lloshi, Jani Thomai, Fadil Raka, Rahmi Memushaj, Gjovalin Shkurtaj, Seit Mansaku, Shezai Rrokaj, Kolec Topalli
etj. Mes tyre ishte dhe ministrja e KulturĂ«s RinisĂ« dhe Sporteve, Arta Dade dhe ish- presidenti i ShqipĂ«risĂ«, Rexhep Meidani. E mes studiuesve tĂ« gjuhĂ«s ishin dhe plot shkrimtarĂ«, botues e pedagogĂ« tĂ« fakultetit tĂ« gjuhĂ«-letĂ«rsisĂ«. Kishte dhe plot studiues tĂ« huaj si Matteo Mandala (Itali), Viktor Friedman (AmerikĂ«), Irina I. Voronina (Rusi)
* * *Ndeshja e shqipes me gjuhĂ«t e huaja Ă«shtĂ« rreziku mĂ« i madh. Me kĂ«tĂ« deklaratĂ« nisi kjo konferencĂ« ndĂ«rkombĂ«tare. Mediat, ato tĂ« shkruarat dhe ato elektroniket, po pĂ«rcjellin deformimet qĂ« i bĂ«hen gjuhĂ«s shqipe pĂ«rmes pĂ«rdorimit tĂ« fjalĂ«ve tĂ« huaja (nĂ« vend tĂ« fjalĂ«ve qĂ« vetĂ« shqipja i ka). Veç mediave, si tĂ« rrezikshĂ«m janĂ« shpallur (sĂ«rish) edhe politikanĂ«t. Edhe ata pĂ«rcjellin deformime tĂ« gjuhĂ«s shqipe me fjalĂ«t e huaja qĂ« pĂ«rdorin nĂ« fjalimet dhe opinionet e tyre. TĂ« rinjtĂ«, gjithashtu, janĂ« shpallur tĂ« rrezikshĂ«m, ndĂ«rsa synojnĂ« tĂ« duken modern nĂ« pĂ«rdorimin e gjuhĂ«ve tĂ« huaja qĂ« ata dijnë duke i ngatĂ«rruar kĂ«to gjuhĂ« mes njĂ«ra-tjetrĂ«s. KĂ«shtu nĂ« shqipen e tyre futet dhe anglishtja (nĂ« shumĂ« forma tĂ« saj), edhe italishtja, edhe frengjishtja...KĂ«shtu ka ndodhur prej kohĂ«sh. Por ndĂ«rsa nĂ« fillime, ndĂ«rhyrja e gjuhĂ«ve tĂ« huaja ndihej vetĂ«m nĂ« leksikologjinĂ« e shqipes, tani ajo ka shkuar edhe mĂ« thellĂ«, deri aty nuk mban mĂ«. GjuhĂ«t e huaja kanĂ« depĂ«rtuar dhe nĂ« strukturĂ«n e ndĂ«rtimit tĂ« fjalive nĂ« gjuhĂ«n shqipe. PĂ«r kĂ«tĂ«, gjuhĂ«tarĂ«t kanĂ« vĂ«nĂ« alarmin. NĂ« kĂ«to shqetĂ«sime ishte pĂ«rmbledhur edhe fjalimi i Emil Lafes \"Shqipja standarde nĂ« vĂ«shtrimin funksional dhe strukturor\".Pas tij Idriz Ajeti (nga Prishtina) rrĂ«feu shqipen standarde nĂ« shoqĂ«rinĂ« e sotme kosovare. Ka renditur pĂ«rpjekjet e popullit kosovar, pĂ«r kultivimin e gjuhĂ«s duke treguar kĂ«shtu edhe njĂ« herĂ« historinĂ«, nisur qĂ« nga 1912. Pas kĂ«saj hisotrie, Agim Vinca, ka mbajtur kumtesĂ«n e studiuesit Rexhep Qose nĂ« pamundĂ«si tĂ« pranisĂ« sĂ« tij nĂ« kĂ«tĂ« konferencĂ«. \"Kongresi i drejtshkrimit- 30 vjet pas\" ishte tema mbi tĂ« cilĂ«n Qosja pregatitit fjalĂ«n e tij pĂ«r kĂ«tĂ« konferencĂ« ku ka theksuar se \"MegjithĂ«se kontestimi i gjuhĂ«s standarte mund tĂ« zgjerohet nĂ« gjuhĂ«t qĂ« vijnĂ«, mendja historike thotĂ« se gjuha standarte e krijuar nĂ« konventĂ«n e Kongresit tĂ« drejtshrkimit nĂ« vitin 1972, Ă«shtĂ« gjuha e sotme dhe ardhĂ«shme e qytetĂ«rimit kulturor tĂ« shqiptarĂ«ve\". Veç kĂ«saj Qosja ka theksuar se kĂ«rcĂ«nimi qĂ« po i bĂ«het gjuhĂ«s shqipe nga fjalĂ«t e huaja, nuk do tĂ« duhej tĂ« nĂ«nçmohet. Qosja ka vĂ«nĂ« nĂ« dijeni se sa mĂ« shumĂ« ikin kohĂ«t aq mĂ« shumĂ« po bie vetĂ«dija pĂ«r rolin e faktorĂ«ve jashtĂ«gjuhĂ«sorĂ«, prej tĂ« cilĂ«ve varet ardhmĂ«ria e gjuhĂ«s standarte. Studiuesi nga Prishtina ka kritikuar nĂ« njĂ« farĂ« mĂ«nyre mungesĂ«n e bashlpunmit mes studiesve tĂ« gjuhĂ«s (kĂ«ndej dhe andej kufijve)- \"E kur ata qĂ« e flasin dhe e shkruajnĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjuhĂ« standarte nuk i pĂ«rzihen njĂ«ri-tjetrit nĂ« punĂ«t gjuhĂ«sore dhe nĂ« punĂ« tĂ« tjera mund tĂ« supozohet se ç\'ka e pret gjuhĂ«n standarte dhe se ç\'ka i pret ato punĂ«t e tjera.\"-ka lexuar Agim Vinca, mesazhin qĂ« Qosja ka dĂ«rguar nĂ« kĂ«tĂ« konferencĂ«. Kur kjo kumtesĂ« e Qoses Ă«shtĂ« shpalosur e tĂ«ra nĂ« atĂ« sallĂ«, rradhĂ«n e fjalimit e ka marrĂ« Shaban Demiraj, i cili ka folur mbi \"Rreth disa çështjeve thelbĂ«sore tĂ« shqipes standarde\". * * *E ndĂ«rsa tĂ« gjithĂ« kanĂ« sulmuar depĂ«rtimin e pafre tĂ« gjuhĂ«ve tĂ« huaja, Xhevat Lloshi ka deklaruar se nuk Ă«shtĂ« dakord nĂ« mohimin e plotĂ« tĂ« huazimeve, i bindur se njĂ« pjesĂ« e fjalĂ«vĂ« tĂ« huaja qĂ« kanĂ« hyrĂ« nĂ« pĂ«rdorim e kanĂ« pasuruar gjuhĂ«n shqipe-\"Detyra qĂ« na mbetet ne si gjuhĂ«tarĂ«, pĂ«r tĂ« mos e lĂ«nĂ« gjuhĂ«n tĂ« shkatĂ«rrohet, Ă«shtĂ« qĂ« tĂ« ndĂ«rgjegjĂ«sojmĂ« pĂ«rdorimin e kĂ«saj shqipeje standarde duke e ngritur atĂ« nĂ« shkallĂ«n qĂ« i pĂ«rket. KĂ«tĂ« shqipe standarde ta bĂ«jmĂ« tĂ« pĂ«rdorshme pĂ«r shoqĂ«rinĂ« nĂ« zhvillim\". Veç tĂ« tjerash, Lloshi ka hedhur idenĂ« e vendosjes sĂ« mĂ«simit tĂ« gjuhĂ«s shqipe edhe nĂ« shkollat e mesme. Kjo do tĂ« ndihmonte shumĂ« nĂ« ndĂ«rgjegjĂ«simin e tĂ« rinjve nĂ« pĂ«rdorimin e gjuhĂ«s standarde tĂ« shqipes. Pas Xhevat Lloshit, Seit Mansaku ka folur mbi zhvillimet e strukturĂ«s sintaksore tĂ« shqipes dhe normat e saj. Diskutimet janĂ« mbyllur rreth orĂ«s 13, pĂ«r tĂ« vijuar sĂ«rish sot nĂ« orĂ«n 8 e 30 minuta, nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n sallĂ« tĂ« Pallatit tĂ« Kongreseve dhe me tĂ« njĂ«jtĂ«t personalitete tĂ« mbledhur pĂ«r tĂ« analizuar gjendjen e gjuhĂ«s shqipe nĂ« shoqĂ«rinĂ« e sotme shqiptare
30 vjet pas Kongresit tĂ« Drejtshkrimit tĂ« gjuhĂ«s shqipe.Shpjegon prof. ShkurtajSituata fatlume e kĂ«saj konferencePara 10 vjetĂ«ve, me rasin e 20- vjetorit tĂ« Kongresit tĂ« Drejtshkrimit tĂ« gjuhĂ«s shqipe, u organizua njĂ« tjetĂ«r konferencĂ« e tillĂ«, tĂ« cilĂ«n e quajtĂ«n \"Gjuha letrare shqipe dhe epoka jonĂ«\". Edhe atĂ«herĂ« u bĂ« njĂ« bilanc i gjuhĂ«s sĂ« njĂ«suar shqipe. E njĂ«jta gjĂ« bĂ«het edhe tani, nĂ« kĂ«tĂ« konferencĂ« tĂ« dytĂ«. \"Veçse kĂ«tĂ« herĂ« kjo konferencĂ« po zhvillohet nĂ« njĂ« situatĂ« fatlume pĂ«r gjuhĂ«n shqipe-shpjegon prof. Gjovalin Shkurtaj. Pas luftĂ«s sĂ« KosovĂ«s shqiptarĂ«t mund tĂ« lĂ«vizin kĂ«ndej dhe andej trevave shqiptare pĂ«r tĂ« parĂ« shqipen standarde e cila i ndihmon tĂ« ndihen mĂ« tĂ« bashkuar me njĂ«ri-tjetrin\". Profesor Gjovalini sqaron se qĂ«llimi i kĂ«saj konference Ă«shtĂ« i qartĂ« dhe i pĂ«rhershĂ«m
qĂ« tĂ« shihen e tĂ« diskutohen bashkarisht rreziqet qĂ« i kanosen gjuhĂ«s shqipe-\"ËshtĂ« njĂ« paradoks i madh qĂ« na çorodit tĂ« gjithĂ«vĂ«. Nga njĂ«ra anĂ«, tĂ« gjithĂ« synojmĂ« tĂ« hyjmĂ« nĂ« EvropĂ« e nga ana tjetĂ«r, themi se gjuhĂ«t e huaja pĂ«rbĂ«jnĂ« rrezikun mĂ« tĂ« madh. PĂ«rballĂ« kĂ«tij paradoksi ne gjuhĂ«tarĂ«ve na mbetet detyrĂ« kryesore qĂ« tĂ« marrim nĂ« duar gjuhĂ«n stantarde e tĂ« mos e lĂ«mĂ« tĂ« tjetĂ«rsohet sipas qejfit tĂ« secilit prej pĂ«rdoruesve tĂ« saj.\" Shkurtaj i hedh sytĂ« tek gegĂ«rishtja e shkruar nĂ« variantin geg dhe folklori i pasur i kĂ«saj gegĂ«rishteje-\"KĂ«tu duhet tĂ« gĂ«rmojmĂ«, aty ku dhe leksiku Ă«shtĂ« shumĂ« i pasur\".





Direct link Reply with quote
 


There is no moderator assigned specifically to this forum.
To report site rules violations or get help, please contact site staff »


Drejtshkrimi, një standart i detyrueshëm

Advanced search






memoQ translator pro
Kilgray's memoQ is the world's fastest developing integrated localization & translation environment rendering you more productive and efficient.

With our advanced file filters, unlimited language and advanced file support, memoQ translator pro has been designed for translators and reviewers who work on their own, with other translators or in team-based translation projects.

More info »
SDL MultiTerm 2017
Guarantee a unified, consistent and high-quality translation with terminology software by the industry leaders.

SDL MultiTerm 2017 allows translators to create one central location to store and manage multilingual terminology, and with SDL MultiTerm Extract 2017 you can automatically create term lists from your existing documentation to save time.

More info »



Forums
  • All of ProZ.com
  • Term search
  • Jobs
  • Forums
  • Multiple search