Shqetësimi që ndjehet teksa lexon shkrimet e dy intelektualëve
Thread poster: Monika Coulson

Monika Coulson  Identity Verified
Local time: 11:58
Member (2001)
English to Albanian
+ ...
Aug 9, 2003

Mendoj se shkrimi i mëposhtëm nga Profesori i gjuhës shqipe Mërgim Korça është jo vetëm me interes për të gjithë ne, por edhe me shumë vlerë...

Shqetësimi që ndjehet teksa lexon shkrimet e dy intelektualëve.
Shkruar nga : Mërgim Korça

Shtysa pĂ«r t’i shkruar kĂ«to radhĂ« u bĂ« njĂ« shkrim i Kostaq XoxĂ«s tĂ« cilin e njoh ... qĂ«kur e mbaj mĂ«nd veten time. Prandaj edhe shkrimi i Kostaqit me titull GjuhĂ«tarĂ«t po e humbasin durimin, ma tĂ«rhoqi menjĂ«herĂ« vĂ«mĂ«ndjen. Tek lexoja se si autori godiste pĂ«rdorimin e fjalĂ«ve tĂ« huaja nĂ« shtypin tonĂ« tĂ« pĂ«rditshĂ«m, mĂ« dukej sikur kishim biseduar gjerĂ« e gjatĂ« me tĂ« lidhur me kĂ«tĂ« shĂ«mtim qĂ« po i bĂ«het gjuhĂ«s tonĂ« tĂ« bukur amtare tĂ« cilĂ«n njerĂ«z tĂ« papĂ«rgjegjshĂ«m po e shĂ«pĂ«rfytyrojnĂ« me barbarizmat qĂ« pĂ«rdorin. Pa le sa bukur autori vĂ« nĂ« dukje se si vetĂ« ata qĂ« i pĂ«rdorin kĂ«to fjalĂ« tĂ« huaja i shkruajnĂ« gabim se nuk i dijnĂ« saktĂ« as vetĂ« ! PĂ«rgjatĂ« shkrimit mĂ«sova edhe se si specialistĂ« tĂ« shquar nĂ« fushĂ« tĂ« gjuhĂ«sisĂ«, ( sikurse M.Çeliku ), tĂ« zĂ«mĂ«ruar me tĂ« drejtĂ« me shtĂ«pitĂ« botuese qĂ« nxjerrin botime thuajse tĂ« palexueshme nga ana gjuhĂ«sore, paskan arritur deri atje sa tĂ« shprehen se “ ... duhet mbajtur qĂ«ndrim ndĂ«shkues, duke filluar nga gjobat e rĂ«nda e deri nĂ« heqjen e sĂ« drejtĂ«s sĂ« botimit.” Ky informacion qĂ« mora mĂ« futi nĂ« mendime.
NĂ« vazhdim tĂ« leximit artikullit, nĂ«ntitulli Tallazet e njĂ«simit, si edhe vetĂ« trajtimi i materialit nga ana e autorit tĂ« shkrimit, detyrimisht mĂ« bĂ«nĂ« qĂ« jo vetĂ«m shkrimin e mikut tim Kostaqit t’a lexoja me shumĂ« pĂ«rqĂ«ndrim edhe vĂ«mĂ«ndje, por t’a kĂ«rkoja e t’a lexoja edhe shkrimin e zotit Ardian Ndreca botuar nĂ« gazetĂ«n Bota Shqiptare me titull Serioziteti i gjanave tĂ« kota, tĂ« cilit nĂ« mĂ«nyrĂ« kritike i adresohej Kostaqi.
Duke marrë shkas tashti në mënyrë të mirëfilltë nga një shkrim i bërë nga një mik imi nga njera anë, si edhe nga një person thuajse i panjohur për mua, nga ana tjetër, e gjithashtu duke dashur të çfaq edhe mendimin tim lidhur me problemet e ngritura, mendoj që trajtimin e problemeve ta zhvillojmë hap mbas hapi pa e harruar etikën, gjë e cila dëndur e më dëndur fatkeqësisht po vrehet vitet e fundit gjatë kritikave si edhe replikave të ndërsjella.
NĂ« parim, problemet e ngritura na shqetĂ«sojnĂ« tĂ« gjithĂ«ve. Nga ana tjetĂ«r ata qĂ« do ta shtyjnĂ« punĂ«n pĂ«rpara si edhe do t’i korrigjojnĂ« mangĂ«sitĂ« si edhe gabimet e kaluara, padyshim qĂ« do tĂ« jenĂ« vetĂ« gjuhĂ«tarĂ«t. Prandaj mendoj tĂ« shtroj edhe njĂ« parakusht tĂ« dytĂ«, qĂ« duhet tĂ« jetĂ« nĂ« themelin e bashkĂ«bisedimit nĂ« mes gjuhĂ«tarĂ«ve nĂ« vetvete nga njera anĂ«, si edhe dashuruesve tĂ« gjuhĂ«s shqipe, nga ana tjetĂ«r e qĂ« duhet tĂ« jetĂ« parimi i kompromisit.
Nisur tashti nga parakushtet që shtrova, po jap edhe disa mendime ashtu siç i ndjej.
Mllefit qĂ« çfaq ai gjuhĂ«tari i shquar ( M.Ç. ) ndaj atyre qĂ« e pĂ«rdhosin gjuhĂ«n shqipe, i bashkohem plotĂ«sisht edhe unĂ«. VetĂ«m se unĂ« nuk mund tĂ« ndaj me tĂ« mendimin lidhur me masat qĂ« ai propozon tĂ« merren. NĂ« atĂ« pĂ«rfundim çon ndikimi i madh qĂ« ka nĂ« nĂ«nvetĂ«dijen e tij periudha tejet e zgjatur diktatoriale. Sa pĂ«r njĂ« shĂ«mbull konkret mund tĂ« pĂ«rmĂ«ndim Pol Potin i cili, pĂ«rgjatĂ« sundimit tĂ« tij terrorist katĂ«rvjeçar mbi Kamboxhian, kish futur si nen kushtetute dĂ«nimin me vuajtje fizike pĂ«r atĂ« qĂ« pĂ«rdor fjalĂ« franceze gjatĂ« shkrimit nĂ« gjuhĂ«n kmere. Prandaj, nĂ« qoftĂ« se duam tĂ« pranojmĂ« se jemi pĂ«rkrahĂ«s tĂ« mendimit tĂ« lirĂ« dhe e respektojmĂ« kĂ«tĂ« tĂ« fundit, kurrsesi nuk na lejohet qĂ« tĂ« bĂ«jmĂ« gabimin e rĂ«ndĂ« dhe pikĂ«pamjen tonĂ« t’ua detyrojmĂ« edhe tĂ« tjerĂ«ve, ( kur ajo, nĂ« vetvete, nuk pĂ«rbĂ«n krim ). Ndrydhja e mendimit tĂ« lirĂ« nuk Ă«shtĂ« gjĂ« tjetĂ«r veçse dhuna intelektuale e diktaturave e cila njerĂ«zve ua dyzon mendimet nĂ« ato qĂ« i çfaqin botĂ«risht si dhe nĂ« ato qĂ« i strukin nĂ« skutat e errĂ«ta tĂ« vetĂ«dijes sĂ« tyre.
Vazhdojmë tashti më tutje me shqyrtimin e problemit të Kongresit Drejtshkrimit si edhe të gjuhës njësuar që ngrenë në mënyrë të ndërsjellë dy autorët e shkrimeve, zoti Ardian Ndreca dhe si i replikon Kostaq Xoxa. E them që në fillim se për hir të debatit shkencor fisnik dhe pasurimit të të dhënave si edhe argumenteve të problemit, mendoj se i shërbejnë çështjes nja dy sheshime paraprake terreni.
QĂ« tĂ« dy autorĂ«t e shkrimeve janĂ« intelektualĂ« tĂ« mirĂ«filltĂ«. PĂ«r Kostaqin nuk kam se ç’tĂ« zgjatem. Kurse me emrin e zotit Ardian Ndreca pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« jam ndeshur tek lexoja njĂ« shkrim-studim rreth figurĂ«s sĂ« studjuesit tĂ« shquar tĂ« gjuhĂ«s shqipe, Mustafa Merlika KrujĂ«s. MĂ« vonĂ« mĂ« ra rasti tĂ« lexoja njĂ« fashikull dhe konkretisht nr.6 tĂ« vitit 2002 tĂ« revistĂ«s kulturore STUDIUM, ( e pĂ«rdyjavĂ«shme kulturore e themeluar qĂ« mĂ« 1906-Ă«n e qĂ« botohet nĂ« RomĂ« ), ku Dr. Ardian Ndreca kishte tĂ« botuar njĂ« studim tejet interesant mbi nihilizmin, (Nichilismo e domanda di senso). AtĂ«botĂ« mĂ«sova se zoti Ndreca mbante titullin Doktor i Shkencave dhe ishte docent pranĂ« Universitetit Urbanian tĂ« RomĂ«s. SĂ« fundi kam lexuar njĂ« tjetĂ«r vepĂ«r tĂ« tijĂ«n tĂ« botuar nĂ« Pavia me titull NDERMJETESIM APO PARADOKS ? Kierkegardi kundra Hegelit (Mediazione o paradosso? Kierkegard contra Hegel). Kureshtja e ngjallur nga kĂ«to arritje tĂ« kĂ«tij djaloshi shqiptar mĂ« shtyu ta gjej mundĂ«sinĂ« dhe para dy muajsh pata rastin tĂ« takohesha me tĂ«, ndonĂ«se shumĂ« shkurt, nĂ« RomĂ«.
I vura nĂ« dukje kĂ«to momente qĂ« tĂ« theksoj diçka e cila simbas meje ka rĂ«ndĂ«si themelore. SĂ« bashku me Kostaqin i kemi lĂ«nĂ« tashmĂ« mbrapa tĂ« 70-tat. Nuk ka dyshim se e duam vĂ«ndin tonĂ« e po aq edhe gjuhĂ«n e bukur shqipe. Sikurse ne, po ashtu i duan tĂ« dyja kĂ«to si ai gjuhĂ«tari i shquar qĂ« revoltohet me pĂ«rdhosjen qĂ« i bĂ«het gjuhĂ«s shqipe, ( nga t’ashtuquajtur shkrimtarĂ« ), e gjithashtu edhe Dr. Ndreca. Pra nĂ« parim tĂ« gjithĂ« jemi nĂ« njĂ« mĂ«ndje. Sa bukur atĂ«herĂ« tĂ« ndjekim rrugĂ«n e kompromisit tĂ« ndĂ«rsjellĂ«, tĂ« mĂ«njanojmĂ« ato gjĂ«ra qĂ« edhe mund tĂ« çpĂ«rfillen, e tĂ« bijem nĂ« bashkĂ«rendim mendimesh. KĂ«sisoji nuk do tĂ« çpiknim asgjĂ« tĂ« re, por vetĂ«m do tĂ« ndiqnim teorinĂ« e probabilitetit tĂ« Gaussit ku djathtas e majtas boshtit kryesor tĂ« ruanim sasitĂ« e mirĂ«qĂ«na deri ... nĂ« kufijtĂ« e njĂ«sive tĂ« papĂ«rfillĂ«shme.
Hyjmë tani në temën e mirëfilltë, njësimi i gjuhës shqipe.
Kostaq Xoxa shkruan : Ç’ështĂ« e vĂ«rteta, njĂ«simi i gjuhĂ«s shqipe ishte njĂ« domosdoshmĂ«ri. UnĂ« e mbĂ«shtes plotĂ«sisht dhe theksoj se pohimin e tij nuk e luan as topi, ( siç thotĂ« populli ). Me kĂ«tĂ« rast shtoj se KuvĂ«ndi i Elbasanit, fillĂ« mbas Kongresit Manastirit, pranoi si themel tĂ« gjuhĂ«s tonĂ« kombĂ«tare tĂ« folmen elbasanase. E vazhdoi mĂ« tej punĂ«n konkrete Komisija Letrare, e formuar nĂ« ShkodĂ«r nga Dom Ndre Mjeda edhe Luigj Gurakuqi, qĂ« nĂ« kohĂ«n e pushtimit Austro-Hungarez. Dhe domosdo e vuri mbi themele tĂ« mirĂ«fillta shkencore problemin e njĂ«simit tĂ« gjuhĂ«s, Instituti i Studimeve Shqiptare. Me njĂ« fjalĂ« prirja e Institutit tĂ« Studimeve Shqiptare ishte qĂ« gjuha e njĂ«suar letrare shqipe tĂ« ishte gegĂ«rishtja e ShqipĂ«risĂ« Mesme dhe konkretisht e folmja e qytetit tĂ« Elbasanit. Me propozimin e Institutit Ministria e Arsimit me vendimin nr.61 tĂ« datĂ«s 20 shkurt 1942 caktoi si tekst bazĂ« tĂ« sintaksĂ«s shqipe tekstin e punuar nga At Justin Rrota pĂ«r klasat e II-ta tĂ« III–ta dhe tĂ« IV-ta tĂ« kurseve tĂ« ulĂ«ta tĂ« shkollave tĂ« mesme. NatyrshĂ«m lind pyetja : Ku u bazua ai Institut lidhur me pĂ«rzgjedhjen e sĂ« folmes shqipe ? Sepse gegĂ«rishtja me format e saja tĂ« ShqipĂ«risĂ« Mesme si edhe tĂ« asaj tĂ« Veriut flitej nga 2/3 e popullsisĂ« shqipfolĂ«se. Edhe albanologĂ«t mĂ« tĂ« shquar si Meyeri, Weigandi, Nahtigali, e deri tek Jokli ishin tĂ« mendimit qĂ« shqipja e normĂ«s letrare tĂ« ishte gegĂ«rishtja. I vetmi i albanologĂ«ve qĂ« nuk pajtohej plotĂ«sisht me ta, ishte Petrotta.
Kaq sa pĂ«r njĂ« paraqitje fluturimthi qĂ« lexuesit t’ia rikujtojmĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n historike se puna pĂ«r njĂ«simin e gjuhĂ«s shqipe nuk Ă«shtĂ« se filloi vetĂ«m mbas 28 nĂ«ntorit 1944.
Me shumë të drejtë K.Xoxa shkruan se regjimi u tregua autoritar në shkencë, dhe pra me diktat u imponua toskërishtja si themel i gjuhës së njësuar. Dhe me atë rast përmënd se si vetëm Mark Ndoja, Mark Gurakuqi, si edhe ndonjë tjetër ishin për rrugën e mesme, jo për toskërishten. Për këtë pjesën e dytë të pohimit të tij nuk jam plotësisht dakord. Të lartpërmëndurit ishin mbështetësit e regjimit. Atyre u jepej mundësia ti shprehnin bindjet e tyre e megjithatë u thyen dhe u treguan puthadorë duke u pajtuar me porositë e partisë. Por kish të tjerë studjues të shquar të gjuhës shqipe si profesorët Mark Dema, Guljelm Deda, Pashko Gjeçi e të tjerë që çpërfilleshin sikur nuk ekzistonin ! Ata u luftuan vetëm se ishin të papërkulshëm në bindjet e tyre shkencore. Por lufta e paprincip dhe mohuese e vlerave kulturore të trashëgimisë letrare gege të kombit tonë nuk zë fill me ta, se ata në fund të fundit ishin gjallë kur zhvilloi punimet Kongresi i Drejtshkrimit. Ajo luftë e merr revanin e saj të çalë që kur strategu i Anschluss-it ( përfshirjes ) të Shqipërisë në suazën e Jugosllavisë, Josif Broz Titua, filloi ta drejtonte marionetën e tij, diktatorin e ardhëshëm shqiptar, si të donte vetë. Objekt i çrrënjosjes ishin padyshim të gjithë intelektualët dhe patriotët shqiptarë por ata gegët, e posaçërisht kleri katolik i veriut, për të cilët shkjau kish urrejtje të veçantë, u përfshinë pikërisht në syrin e ciklonit antishqiptar ! I përlau dhe i zhduku rrebeshi sllavokomunist studjuesit gegë Patër Anton Harapin, Dom Lazër Shantojën, At Mati Prendushin, Patër Danjel Dajanin, At Justin Rrotën, Patër Bernardin Palajn, At Donat Kurtin e kë të zëmë në gojë më parë. E si armiq të betuar që u etiketuan, domosdo edhe vepra e tyre u mohua dhe u zhduk ! Si të jashtëligjëshme u dënuan edhe veprat e At Gjergj Fishtës, Mustafa Krujës, Ernest Koliqit e Karl Gurakuqit me shokë e kësisoji trashëgimia jonë gjuhësore kombëtare, duke mbetur pa pjesën përbërëse gege, u cungua.
Edhe Dr.Ndreca nga ana e tij, bën pohime shumë të themelta kur thotë se duhet së pari me e dashtë shqipen, toskënishten e gegnishten ... sepse ... kena nevojë për dashunues të gjuhës ... askush nuk don sot me u kthye mbrapa e nji njeri qi don me ndreqë nji faj të shkaktuem prej regresit politik nuk na duket se kthehet mbrapa. Ajo çka lypet ùsht me gjetë gjuhën e përbashkët me mënyra shkencore dhe jo politike, gjuhën e dashunisë.
NĂ« vazhdĂ«n e kĂ«tyre pohimeve dua tĂ« sjell edhe dy kujtime jo pa interes pĂ«r çështjen qĂ« trajtohet. Rreth viteve 60-tĂ« isha i pranishĂ«m gjatĂ« njĂ« bisede qĂ« zhvillonte Artisti i Popullit Loro Kovaçi me mikun e tij tĂ« ngushtĂ« Prof. Anton Krajnin. E pyet L.Kovaçi profesorin se e cilit drejtim ishte prirja lidhur me tĂ« ardhmen e gjuhĂ«s shqipe. Profesori e shikoi, vuri buzĂ«n nĂ« gaz dhe tha : Veç t’dijshmit e karakterplotit Çabej, janĂ« edhe nja dy elbasanas deri diku t’dijshĂ«m por pa kĂ«rçik, (tĂ« pa kockĂ«), e mandej gjĂ»hĂ«n shqype po e studjojnĂ« t’pa dijtunit tue i mohue visaret e kombit. Pra ç’kem me pritĂ« synesh ? Heshti pak edhe shtoi : Çabej thotĂ« se pĂ«r gjĂ»hĂ«n shqype po bĂąn shum Dr.Hamdi Sulçebej i cilli, me emisionet e tija shĂ«ndetsore tĂ« pĂ«rjavĂ«shme, po difton se sa mirĂ« merret vesht e foluna elbasanase nĂ« tĂąnĂ« vĂȘndin t’onĂ«. Lene mandej se sa sinonime nep doktori pĂ«r ndonji fjalĂ« qĂ« i duket e vĂ«shtirĂ« me u kuptue.
Kurse poeti, shkrimtari dhe lavruesi i gjuhĂ«s shqipe Prof.Arshi Pipa mĂ« pati pohuar nĂ« 1990-Ă«n : ShpĂ«rfillja e autorve gegĂ« me urdhĂ«n nga lart, kjo s’ka se si me qenĂ« e pranueshme. Kjo nuk Ăąsht shkencĂ« por terror shkencor i ushtruem prej komunistave ! Megjithate duhet pranue se Kongresi i Drejtshkrimit duhej bĂą, e po t’ishte bĂą me kohĂ« dy tĂ« folmet shqipe kishin me u pasĂ« trajtue si dy komponente tĂ« gjĂ»hĂ«s tonĂ« tĂ« bukur shqipe. Kurse sot gegnishtja Ăąsht mohue krejtsisht !
Gjuha nĂ« vetvete Ă«shtĂ« njĂ« dukurĂ­ shoqĂ«rore dhe si e tillĂ« edhe duhet studjuar. FatkeqĂ«sisht Kongresi Drejtshkrimor i 1972-it duke mos e pĂ«rfillur metodĂ«n bazĂ« nĂ« studimin e gjuhĂ«s qĂ« Ă«shtĂ« ajo krahasuesja, e drejtoi tehun e punimeve tĂ« tija duke e mĂ«njanuar gjysmĂ«n e visareve tĂ« kombit tonĂ« qĂ« pĂ«rbĂ«hen pikĂ«risht nga e folmja gege. Gabimi u thellua edhe mĂ« shumĂ« sepse nuk u muar fare parasysh tĂ« ndĂ«rtohej njĂ« skelet i krahasuar ndĂ«rmjet dy gramatikave : asaj tĂ« sĂ« folmes gege si edhe asaj toske. Si mund tĂ« shkohej shkencĂ«risht drejtĂ« njĂ« gjuhe tĂ« njĂ«suar kur nuk u shkua fare drejtĂ« burimit tĂ« gjuhĂ«s sĂ« shkruar gjĂ« e cila çpĂ«rfilli me paragjykim keqdashĂ«s gegĂ«rishten ? Si pasojĂ« metodologjia e pĂ«rdorur i kundroi shumĂ« pĂ«rciptas elementĂ«t bazĂ« tĂ« studimit njĂ« gjuhe qĂ« janĂ« : Origjina e saj, natyra e gjuhĂ«s e domosdo pastaj edhe zhvillimi i saj. Ne sot kemi kundĂ«rthĂ«nje tĂ« vazhdueshme ndĂ«rmjet gramatikĂ«s dhe kuptimit, nga njera anĂ«, e gjithashtu pastaj edhe ndĂ«rmjet gramatikĂ«s edhe fonologjisĂ«, nga ana tjetĂ«r. Duhet pranuar se çpĂ«rfillja e sĂ« folmes gege çoi drejtĂ« thellimit artificial tĂ« hendekut ndĂ«rmjet semantikĂ«s edhe fonologjisĂ«. KujtojmĂ« me kĂ«tĂ« rast pĂ«rpjekjet e vazhdueshme tĂ« shkrimtarit tonĂ« tĂ« shquar Ismail Kadare i cili vazhdimisht kĂ«rkon rrugĂ« fjalĂ«-formimesh tĂ« reja si duke luftuar qĂ« tĂ« pastrohet gjuha shqipe nga barbarizmat krejtĂ«sisht tĂ« panevojĂ«shme tĂ« hyra nĂ« tĂ«, e gjithashtu pĂ«r t’ua prerĂ« rrugĂ«n neologjizmave qĂ« vetĂ« zhvillimi e pĂ«rparimi i bĂ«n tĂ« trokasin nĂ« dyert e gjuhĂ«s sonĂ«. Ky fenomen Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht i logjikshĂ«m sepse vetĂ« studimi shkencor si edhe filozofik i pĂ«rparimeve shkencore edhe teknologjike me tĂ« cilat pĂ«rballet njerĂ«zimi sot, paraqesin nevojĂ«n e ngutĂ«shme tĂ« krijimit leksikut tĂ« ri qĂ« ky tĂ« ecĂ« pĂ«rkrah kĂ«tyre pĂ«rparimeve.
Po ti hedhim një sy, sa për një ide, metodës përdorur nga iluministi dhe shtetari i famshëm turk që e europianizoi Turqinë, Qemal Ataturku, për njësimin e gjuhës turke duke e shkrirë turqishten osmane në një gjuhë letrare moderne, ballafaqohemi me një realitet tejet të çuditshëm. Që më 1928 me ligj u ndalua përdorimi i turqishtes osmane në botime të ndryshëme si edhe gazeta. Por, edhe sot e kësaj dite, me që trashëgimia tejet e pasur në fushën e drejtësisë nuk ka se si të hidhet poshtë me një vendim ose edhe me dhjetra ligje, leksiku i drejtësisë mbështetet kryesisht në turqishten osmane ! Dhe më e çuditëshmja është se ligjëshmëria turke nuk bazohet as në Kodin Napoleonik dhe as në atë të ngjarjeve të parandodhura. Jo. Kodi turk bazohet në Kodin Zviceran.
Nga ana tjetĂ«r, jo qĂ« nuk i ka shkuar nĂ« mĂ«ndje njeriu qĂ« ta dĂ«nojĂ« autorin e njohur turk Said Nursi i cili pĂ«rdor njĂ« frazeologji tĂ« pĂ«rzier turqishtje osmane me turqishte moderne, por nĂ« veprĂ«n e tij tĂ« njohur prej 715 faqesh me titull Natyra dhe qĂ«llimet e njeriut, nĂ« fund tĂ« vĂ«llimit janĂ« jo pak por 87 faqe fjalori turqishte osmane – turqishte zyrtare.
I solla këta shëmbuj për ta forcuar idenë se si në çdo shkencë edhe në gjuhësi, shikimi mbrapavështrues gjithëmonë nxjerr në dukje gabime të kryera të cilat duhet të shërbejnë si baza për ta çuar punën e ardhëshme më përpara e njëkohësisht të mënjanohen ato metoda të cilat kanë treguar qartësisht se kanë qenë me mangësi edhe të gabuara.
Nuk mundem të mos e kujtoj përgjatë kësaj vazhde profesor Koliqin, të madhin gjuhëtar edhe letrar të harruar e të mohuar prej diktaturës, i cili pohonte :
Po u pĂ«rçmue vepra e Atdhetarve tĂ« breznĂ­s paraprise nĂ« kalesĂ«, ndĂ«rprehet trashigimi kombtar. E pa visĂĄr gojdhĂąnash e dhĂąnash kulturale, ShqiptarĂ«t nuk do t’u njifshin nĂ« botĂ« mĂą si komb por si nji grumbull njerzish ardhacakĂ«.
Nisur nga tĂ« gjitha ç’u radhitĂ«n mĂ« sipĂ«r mendoj tĂ« shtroj edhe unĂ« disa mendime lidhur me trajtimin e problemit tejet serioz tĂ« gjuhĂ«s sĂ« njĂ«suar shqipe. SĂ« pari, dua tĂ« pohoj me zĂ« tĂ« lartĂ« se nĂ« asnjĂ« mĂ«nyrĂ« dhe askujt nuk duhet ti shkojĂ« nĂ« mĂ«ndje dhe tĂ« mĂ«tojĂ« qĂ« tĂ« kthehemi mbrapa dhe ta bĂ«jmĂ« gegĂ«rishten gjuhĂ« letrare normative tĂ« shqipes. TĂ« pretendohet tĂ« bĂ«het njĂ« gjĂ« e tillĂ« do tĂ« pĂ«rsĂ«ritej ndaj toskĂ«rishtes i njejti gabim qĂ« u bĂ« nĂ« vitin 1972, por me kah tĂ« kundĂ«rt ! Por, dhe ka gjithĂ«njĂ« njĂ« por, sot ndodhemi pĂ«rpara faktit qĂ« lumit tĂ« gjuhĂ«s sonĂ« tĂ« bukur shqipe i Ă«shtĂ« tharĂ« artificialisht dega bashkĂ«rrjedhĂ«se gegĂ«rishte e cila nĂ« shtratin e saj, pĂ«rzier me zajet, ka njĂ« morĂ­ grimcash xehesh floriri. Ato s’janĂ« gjĂ« tjetĂ«r veç pjesĂ« e thesarit kombĂ«tar shqiptar, ato janĂ« pjesĂ« e visareve dhe e historisĂ« sĂ« kombit tonĂ«! Duke marrĂ« parasysh se çdo intelektual i vĂ«rtetĂ« e njĂ«kohĂ«sisht edhe i ndershĂ«m, sado i politizuar qĂ« tĂ« kish qenĂ«, e kuptonte mĂ« 1972-in se diskriminimi i gegĂ«rishtes ish njĂ« dhunĂ« pseudoshkencore e padrejtĂ«, duhet ta japĂ« sot ndihmesĂ«n e tij sado modeste qoftĂ«, qĂ« tĂ« hiqet ajo pritĂ« artificiale e cila e thau shtratin e rrjedhĂ«s gege tĂ« gjuhĂ«s sonĂ«. E kjo punĂ« bĂ«het vetĂ«m duke u udhĂ«hequr nga ndjenjat e pastra kombĂ«tare dhe duke lĂ«nĂ« mĂ« njĂ« anĂ« smirat profesionale. KĂ«sisoji mundĂ«sohet rivlerĂ«simi edhe botimi i veprave tĂ« autorĂ«ve mĂ« tĂ« shquar gegĂ«. Nga ana tjetĂ«r pjesa mĂ« e zgjedhur e krijimtarisĂ« tyre duhet pĂ«rfshirĂ« nĂ« programet si edhe nĂ« tekstet shkollore duke u bĂ«rĂ« ato edhe pjesĂ« e gjallĂ« e programeve radiofonike si edhe televizive.
Duam shĂ«mbuj ? Ngado qĂ« ta kthejmĂ« shikimin kemi plot. Thash’e themet e grave, e Goldonit, ndonĂ«se shkruar qĂ« nĂ« vitin e largĂ«t 1751 nĂ« tĂ« folmen veneciane, çfaqet me sukses tĂ« madh sot e kĂ«saj dite. Por edhe Erashka si edhe vepra tĂ« tjera madhore tĂ« tijat shkruar mĂ« vonĂ« nĂ« frengjisht nĂ« Paris, ai vetĂ« i rishkroi pĂ«r publikun italian nĂ« tĂ« folmen veneciane, ashtu siç vihen nĂ« skenĂ« edhe sot. Po Edoardo de Filippo, i cili vetĂ«m nĂ« tĂ« folmen napoletane ka shkruar, a nuk Ă«shtĂ« ndĂ«r autorĂ«t mĂ« tĂ« ndjekur edhe sot nĂ« Itali, pĂ«r tĂ« mos thĂ«nĂ« mĂ« i suksesshmi ? Po tĂ« hedhim sytĂ« nga Turqia e tĂ« shikojmĂ« se si vepruan letrarĂ«t e shquar dhe me prirje moderne si Ahmed Hashimi, Jahja Beyati e Nazim Hikmeti me shokĂ«, do tĂ« shohim se si ata pa smirĂ« si edhe me ndjenjĂ« tĂ« thellĂ« kombĂ«tare, dijtĂ«n tĂ« gĂ«rshetojnĂ« nĂ« veprat e tyre, ( tĂ« pĂ«rkthyera nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n ), nĂ« mĂ«nyrĂ«n mĂ« tĂ« pĂ«rkryer trashĂ«giminĂ« e hajthme osmane me lirikĂ«n e pĂ«rkryer europiano- perĂ«ndimore !
Nisur nga kjo frymë kam mendimin se gjuhëtarët si edhe letrarët tanë, tashmë të pandrydhur shpirtrisht me porosí nga lart si edhe nene kodi penal, duhet ta japin ndihmesën e tyre të ndershme dhe me vlera të paçmueshme për gjurmët që ajo punë e sotme do të lerë në shtegun e historikut të çështjes sonë kombëtare, sepse gjuha e folur e posaçërisht ajo e shkruara, janë shprehja kulmore e personalitetit të një populli ! Ato janë mishërimi i kulturës, mënçurisë si edhe trashëgimísë të shpirtit krijues popullor.
E tashti, nĂ« mbyllje tĂ« shkrimit, nuk kam se si tĂ« mos e drejtoj vĂ«mĂ«ndjen e lexuesit ndaj hulumtuesit qĂ«, pa mĂ« tĂ« voglĂ«n mĂ«dyshje, ka qenĂ« dhe mbetet mĂ« i madhi studjues yni i gjuhĂ«s shqipe, Profesor Eqrem Çabej. Pa u ndalur nĂ« shqyrtime pohimesh tĂ« tija p.sh. kur thosh se madhĂ«shtia e veprĂ«s PatĂ«r FishtĂ«s pa asnjĂ« stepje mund ta bĂ«nte profesorin tĂ« bĂ«hej katolik; apo se si materiali i tij studimor pĂ«r Kongresin e Drejtshkrimit pĂ«rqĂ«ndrohej tek tradita e shkrimit tĂ« gjuhĂ«s shqipe qĂ« nga Buzuku e deri tek Mjeda, qĂ«ndrime tĂ« cilat i flisnin hapur diktatorit lidhur me pikĂ«pamjet e studjuesit tĂ« shquar sa i takon gjuhĂ«s sĂ« kultivuar gegĂ«rishte, dua tĂ« bĂ«j njĂ« krahasim. Njeri nga PadishahĂ«t e PersisĂ«, i mbushur siç qe me vetveten, kĂ«rkoi ta ballafaqonin me njeriun mĂ« tĂ« mĂ«nçur tĂ« vĂ«ndit. MĂ« nĂ« fund ia sollĂ«n tĂ« pĂ«rzgjedhurin para fronit. I drejtohet Padishahu tĂ« mĂ«nçurit dhe i thotĂ« : NĂ« njĂ«rĂ«n dorĂ« qĂ« kam mbas shpine kam njĂ« zog. I gjallĂ« Ă«shtĂ« ai apo i ngordhur ? PĂ«r ta shpĂ«tuar jetĂ«n e zogut i mĂ«nçuri pĂ«rgjigjet : MadhĂ«ri, Ă«shtĂ« nĂ« dorĂ«n tuaj !
E tani, që nuk ndodhemi më përpara trysnisë diktaturës, më duket sikur nga amëshimi profesori i nderuar na bën thirrje e na thotë :
Gjuhën e bukur shqipe, gegërishten edhe toskërishten, i kini në dorë ju, dashuruesit e shqipes !


Direct link Reply with quote
 

Fabiana Papastefani-Pezzoni  Identity Verified
Romania
Local time: 20:58
Member (2003)
English to Albanian
+ ...
Artikulli ne mesazhin tend Aug 26, 2003

Monika, une nuk do t'i kisha imagjinuar fjale kaq te forta ne mbrojtje te gjuhes sone. Artikulli qe emocionues dhe mbyllja me la pa fjale. Ama ne ende mbetemi pa pergjigje te sakte mbi faktin nese do te pranohej nga redaktori i ndonje shptepie botuese shkrimi ne gegerisht. Ketu ne Shqiperi kane ngelur ende kaq te forta tendencat per te kontrolluar e cencuruar. Jo te gjithe e ndjejne dhe disa mund te thone se kjo nuk eshte e vertete.

Sa per shtremberimet me neologjizma, une qe banoj ketu ne Tirane skandalizohem perdite e me shume nga gazetare, fjale-mbajtes (seminare, konferenca ku une perkthej). Sic thuhej edhe ne artikull, ata ndonjehere as qe e dine kuptimin e neologjizmit te tyre dhe e perdorin edhe pa vend. Hajde de` ata qe jetojne jashte Shqiperise, se helbete`, ngaterrohen nga gjuha qe flasin cdo dite. Po ne Shqiperi??!!

Nejse, une do te kisha shume shembuj bile do te doja per disa fjale per te cilat ende nuk kam gjetur nje fjale ekzakt ne shqip. Ndoshta duhet hapur nje teme e vecante per to dhe duke i diskutuar edhe i shkembejme e na vlejne.

Fabiana


Direct link Reply with quote
 

Monika Coulson  Identity Verified
Local time: 11:58
Member (2001)
English to Albanian
+ ...
TOPIC STARTER
Shkrimi është shkruar nga Zoti Mërgim Korça Aug 26, 2003

E dashur Fabiana,
Së pari të falënderoj që shkruat në këtë rubrikë. Vërtet që artikulli është shumë emocionues dhe i vlefshëm për të gjithë ne. Artikulli i mësipërm është shkruar nga Profesori i gjuhës shqipe Mërgim Korça. Unë kam patur fatin të diskutoj disa gjëra mjaft të vogla me Profesor Korçën në lidhje me këto probleme dhe kam përfituar shumë. Shpresoj që ky artikull të na shërbejë të gjithëve.
Me respekt,
Monika

Fabiana wrote:

Monika, une nuk do t'i kisha imagjinuar fjale kaq te forta ne mbrojtje te gjuhes sone. Artikulli qe emocionues dhe mbyllja me la pa fjale. Ama ne ende mbetemi pa pergjigje te sakte mbi faktin nese do te pranohej nga redaktori i ndonje shptepie botuese shkrimi ne gegerisht. Ketu ne Shqiperi kane ngelur ende kaq te forta tendencat per te kontrolluar e cencuruar. Jo te gjithe e ndjejne dhe disa mund te thone se kjo nuk eshte e vertete.

Sa per shtremberimet me neologjizma, une qe banoj ketu ne Tirane skandalizohem perdite e me shume nga gazetare, fjale-mbajtes (seminare, konferenca ku une perkthej). Sic thuhej edhe ne artikull, ata ndonjehere as qe e dine kuptimin e neologjizmit te tyre dhe e perdorin edhe pa vend. Hajde de` ata qe jetojne jashte Shqiperise, se helbete`, ngaterrohen nga gjuha qe flasin cdo dite. Po ne Shqiperi??!!

Nejse, une do te kisha shume shembuj bile do te doja per disa fjale per te cilat ende nuk kam gjetur nje fjale ekzakt ne shqip. Ndoshta duhet hapur nje teme e vecante per to dhe duke i diskutuar edhe i shkembejme e na vlejne.

Fabiana


[Edited at 2003-08-28 06:37]


Direct link Reply with quote
 


There is no moderator assigned specifically to this forum.
To report site rules violations or get help, please contact site staff »


Shqetësimi që ndjehet teksa lexon shkrimet e dy intelektualëve

Advanced search






CafeTran Espresso
You've never met a CAT tool this clever!

Translate faster & easier, using a sophisticated CAT tool built by a translator / developer. Accept jobs from clients who use SDL Trados, MemoQ, Wordfast & major CAT tools. Download and start using CafeTran Espresso -- for free

More info »
WordFinder
The words you want Anywhere, Anytime

WordFinder is the market's fastest and easiest way of finding the right word, term, translation or synonym in one or more dictionaries. In our assortment you can choose among more than 120 dictionaries in 15 languages from leading publishers.

More info »



Forums
  • All of ProZ.com
  • Term search
  • Jobs
  • Forums
  • Multiple search