Pages in topic:   [1 2] >
Formy grzecznościowe w instrukcjach obsługi/DTR
Thread poster: Szymon Metkowski

Szymon Metkowski  Identity Verified
Poland
Local time: 05:30
Member (2006)
German to Polish
+ ...
Dec 17, 2009

Od dawna istnieje problem jak tłumaczyć na polski zwroty we wszelkiego rodzaju instrukcjach. W języku niemieckim wszystko jest podawane w formie grzecznościowej („Niech Pan odkręci nakrętkę A, a następnie niech Pan zdejmie pokrywę 3“), w angielskim problemu z formą grzecznościową nie ma. A jak to robić po polsku?

Żeby zacząć dyskusję przedstawiam zasady, które sobie wypracowałem, będę wdzięczny za komentarze.

Moje propozycje:

1. Dla DTR - bezosobowo i krótko: „Odkręcić nakrętkę A i zdjąć pokrywę 3“
2. Dla instrukcji AGD - przechodzę na formę rzeczownikową: „Po odkręceniu nakrętki A, można zdjąć pokrywę 3“
3. Dla programów komputerowych - tryb rozkazujący bez formy grzecznościowej: „wybierz opcje A i zaakceptuj instrukcję 3“

Ponadto:
a) Strasznie mi przeszkadza słowo „należy“ - szczególnie jeśli jest w każdym kroku instrukcji.
b) Nie traktuję powyższych propozycji jako ostatecznych i czasem je modyfikuję, mając na uwadze np. typ danego urządzenia czy formę graficzną (np. w opisie procedury PC WORX dla sterowników stosuję model 1).

Zapraszam do udziału w dyskusji i dzielenia się swoimi przemyśleniami. Może wspólnie uda nam się wypracować jakiś model i wreszcie uporządkować tę kwestię.

Pozdrawiam:
Szymon Metkowski


Direct link Reply with quote
 

Jerzy Czopik  Identity Verified
Germany
Local time: 05:30
Member (2003)
Polish to German
+ ...
Należy Dec 17, 2009

Czemu przeszkadza Wam należy?
Nie jesteś bowiem pierwszy, który o tym pisze...

Forma bezosobowa jest IMHO jak najbardziej adekwatna, "Państwowanie" nie prowadzi do niczego. Ja w wielu przypadkach unikam też proszenia ("Czekaj" zamiast "Proszę czekać"), ale ostatnio kllient sobie tego proszenia zażyczył.

Mnie z kolei zaczęło mierzić "względnie" oraz "przy pomocy", to drugie używane w odniesieniu do narzędzi.


Direct link Reply with quote
 

Magdalena Szewciów  Identity Verified
Poland
Local time: 05:30
Member (2008)
English to Polish
+ ...
Hm Dec 17, 2009

Mnie na studiach uczono, że tryb rozkazujący ("Odkręć!") to w polskim niemal jak świętokradztwo, bo struktura wybitnie skopiowana z angielskiego.
Do "należy" też mam ambiwalentny stosunek, ale głównie dla tego, że mój dawny mentor strasznie ganił tę strukturę. Ale dlaczego, to już nie potrafił powiedzieć.

Staram się używać bezokolicznika ("Odkręcić"), ew. właśnie trybu rozkazującego w instrukcjach do np. programów komputerowych.

Czy właściwie...?


Direct link Reply with quote
 

Szymon Metkowski  Identity Verified
Poland
Local time: 05:30
Member (2006)
German to Polish
+ ...
TOPIC STARTER
Należy Dec 17, 2009

Jerzy, wyobraź sobie instrukcję:

Source:
1. Um die Abdeckung abzunehmen lösen Sie die Mutter A.
2. Achten Sie dabei, dass die Scheibe nicht verloren geht.
3. Heben Sie die Abdeckung vorsichtig hoch.
4. Anschließend legen Sie die abgenommene Abdeckung an einer sauberen Stelle ab.


A teraz „należyte“ tłumaczenie.

1. Aby zdjąć pokrywę należy odkręcić nakrętkę A.
2. Należy przy tym uważać, aby nie zgubić podkładki.
3. Pokrywę należy unosić delikatnie.
4. Zdjętą pokrywę należy odłożyć w czystym miejscu.

I inna wersja:

1. Aby zdjąć pokrywę odkręcić nakrętkę A
2. Uwaga na podkładkę!
3. Ostrożnie unieść pokrywę.
4. Odłożyć w czystym miejscu.

======

Dlaczego wersja druga? Przy tłumaczeniu zawsze myślę o tym, dla kogo to piszę. Rozmawiając z ludźmi w fabrykach, przekonałem się że „za dużo literków“ powoduje niechęć i brak zrozumienia. Dlatego w instrukcjach jestem za ograniczaniem formy do minimum.

Zastanawiam się, czy istnieje w Polsce jakaś norma, w której jest napisane jak redagować teksty instrukcji.


Direct link Reply with quote
 

PAS  Identity Verified
Local time: 05:30
English to Polish
+ ...
Język instrukcji Dec 17, 2009

Tyle dziedzin się zamerykanizowało, a w instrukcjach mamy (macie?, mają?) jakieś opory.

Tryb rozkazuący może i jest niegrzeczny, bezpośredni, tyka czytelnika, ale jest jasny i wyraźny, bez zbędnego szumu informacyjnego.

Ja instrukcji nie tłumaczę i wychowałem się za wielką wodą, więc może nie patrzę na to obiektywnie, ale naprawdę nie widzę nic zdrożnego w poleceniu "Odkręć nakrętkę", "Podnieś pokrywę".
Wszelkie "należy", "proszę" itp. wzbudzają wątpliwość co tak naprawdę mam zrobić.

P.


Direct link Reply with quote
 

Andrzej Mierzejewski  Identity Verified
Poland
Local time: 05:30
Polish to English
+ ...
Popieram propozycje Szymona. Dec 17, 2009

Przypomnę tylko, że ten temat już był poruszany na wątku "Nadziwniejsze/najśmieszniejsze tłumaczenia" w połowie października 2007 (strona 15, 16). Dobrze, że go wznawiasz w nowym wątku.

Używanie bezokoliczników (odkręcić, zmierzyć, wyłączyć) jest najprostszym rozwiązaniem, bo instrukcja użytkowania/eksploatacji/konserwacji/itd. jest po prostu zestawieniem czynności, które czytelnik musi wykonać. Zresztą taki sposób formułowania instrukcji jest przyjęty w polskiej technice od kilkudziesięciu lat.

Bezkolicznik nie jest poleceniem tak bezpośrednim, jak tryb rozkazujący (odkręć, zmierz, wyłącz). Bezokolicznik jest bezosobowy, skierowany w przestrzeń, do wszystkich, a tryb rozkazujący zawiera w sobie "tykanie", którego spora część Polaków nie lubi. To jest moje odczucie, z którym można się nie zgadzać.

Co do "należy": w moim odczuciu to jest słówko, które osłabia znaczenie bezokolicznika. Pasuje w tekście mówionym, ale wprowadza coś w rodzaju warunkowości, braku konieczności wykonania tej czynności, rozmywa jednoznaczność przekazu. Aby uniknąć takiego wrażenia, w instrukcjach staram się unikać wyrazu "należy".

A propos propozycji Szymona:
Po odkręceniu nakrętki A, można zdjąć pokrywę 3.
Uwagi:
1. Zbędny przecinek.
2. Gdy chcesz napisać, że "można coś wykonać", to ja bym przeformułował: "Pokrywę 3 można zdjąć tylko/dopiero po odkręceniu nakrętki A". Dodałbym "tylko" albo "dopiero", bo na postawie doświadczenia jestem zdania, że tak NALEŻY ZROBIĆ - w tym kontekście znaczy to: JA uważam, że lepiej będzie zrobić właśnie tak.

I to jest dobry przykład na moje rozumienie znaczenie wyrazu "należy". W tej chwili piszę stylem bardziej potocznym, mniej oficjalnym niż w instrukcji, dlatego używam "należy". Czasownika "robić" i wyrazów pochodnych od niego również nie używam w instrukcjach.

Nie używam "względnie", zamiast niego daję "albo".
Nie używam "przy pomocy" ani "za pomocą", np. zamiast "dokręcić przy pomocy/za pomocą klucza" piszę "dokręcić kluczem" i tyle wystarcza. Przy pomocy - to wtedy, gdy pomaga mi człowiek albo zwierzę, np.: przy pomocy psa odnalazłem drogę do domu.


AM


Direct link Reply with quote
 

Elzbieta
Netherlands
Local time: 05:30
Dutch to Polish
+ ...
Normy Dec 17, 2009

Ogólnie obowiązujących norm nie ma (a szkoda), ale duże agencje z reguły mają swoje wytyczne językowe, także dotyczące używania form grzecznościowych.
Jeśli chodzi o tłumaczenia informatyczne, bardzo sensowne poradniki to m.in.:

No i oczywiście:

Sama z reguły stosuję formę bezosobową lub rzeczownikową w tekście ciągłym ("Wykonuje się to następująco", "Program można zainstalować...", "Po wybraniu..."), a tryb rozkazujący w procedurach / listach poleceń ("Odkręć nakrętkę", "Unieś pokrywę"). Bezokoliczników nie lubię, właśnie dlatego, że - jak to trafnie określił Andrzej - są skierowane w przestrzeń. Odbieram je jako o wiele bardziej bezosobowe niż forma bierna czy rzeczownikowa. Ale rzeczywiście jest to forma ogólnie przyjęta w instrukcjach technicznych.


Direct link Reply with quote
 

PAS  Identity Verified
Local time: 05:30
English to Polish
+ ...
Bezokolicznik Dec 17, 2009

Sam bezokolicznik jest niezłym rozwiązaniem, ale MSZ źle się czyta, tak samo jak wszelkie formy bierne.

Direct link Reply with quote
 

Jerzy Czopik  Identity Verified
Germany
Local time: 05:30
Member (2003)
Polish to German
+ ...
Robimy, czyścimy itp. Dec 17, 2009

To jeszcze jedna forma, która mie odrzuciła - widziałem kilka tego rodzaju tłumaczeń i niedobrze mi się zrobiło.
Ja jednak zdecydowanie wolę napisać, że coś "należy". IMHO "należy" to praktycznie równoważnik "must", czyli "musi", jest koniecznie (raczej: bezwzględnie) potrzebne itp.


Direct link Reply with quote
 

Tomasz Sieniuć  Identity Verified
Poland
Local time: 05:30
Member (2005)
German to Polish
+ ...
Umiar i wyczucie Dec 17, 2009

Zgadzam się z Andrzejem i Szymonem, że w przypadku prostych instrukcji (np. montażu) lepiej używać formy bezokolicznikowej. Forma „należy” przydaje się jednak w bardziej skomplikowanych zdaniach. Przykłady:
1. „Należy przestrzegać przepisów BHP wynikających z instrukcji bezpieczeństwa i oznaczeń na opakowaniach”.
2. „Należy przestrzegać proporcji mieszania składników i instrukcji producenta sprzętu i narzędzi”.

W instrukcjach obsługi oprogramowania używa się zwykle trybu rozkazującego („kliknij”, „naciśnij”, „przesuń”) – tak się przyjęło i nie widzę w tym nic złego. Należy jednak unikać tykania, bo zwroty „Możesz teraz wyłączyć komputer” biją po oczach, a wiele osób może je uważać za niegrzeczne. Lepiej napisać „Można teraz wyłączyć komputer”. Taka jest po prostu specyfika języka polskiego. Czasami warto też wprowadzić owego „użytkownika”, jeśli jest to opis, a nie bezpośredni zwrot do czytelnika. Można więc napisać (w opisie, nie w instrukcji): „Za pomocą tej funkcji użytkownik może zmienić liczbę wyświetlanych plików” zamiast „Za pomocą tej funkcji możesz zmienić liczbę wyświetlanych plików”. Jest to bardziej konkretne niż „Funkcja ta umożliwia...”. Zyskujemy wyrazistość przekazu, używając stylu, który nikogo nie urazi.

Warto jednak zachować umiar i wyczucie, unikając radykalnych rozwiązań.

Dla mnie dużym problemem jest zachowanie spójności stylistycznej w instrukcji eksploatacji maszyn sterowanych za pomocą oprogramowania. Zdarza się, że część instrukcji dotyczy czynności montażowych, a inna część obsługi programu do sterowania tą maszyną. W instrukcjach montażu używam wówczas formy bezokolicznikowej, a w opisie programu – trybu rozkazującego. Wybieram naturalność stylu kosztem spójności stylistycznej. Gorzej, jeśli oba rodzaje instrukcji znajdują się na tej samej stronie. Wtedy wybieram formę bezokolicznikową.


Direct link Reply with quote
 

Agenor Hofmann-Delbor  Identity Verified
Local time: 05:30
English to Polish
+ ...
Klienci Dec 17, 2009

Większość dużych klientów ma ściśle określony "style guide" do takich sytuacji. Sprawa wcale nie musi być taka trudna - przecież tłumaczy się tak, jak chce klient. Sprawa sprowadza się więc do tego, czy tłumacz ma tupać nogą i protestować, czy jakoś to przełknąć

[Zmieniono 2009-12-17 10:41 GMT]


Direct link Reply with quote
 

Tomasz Sieniuć  Identity Verified
Poland
Local time: 05:30
Member (2005)
German to Polish
+ ...
Style Guide Dec 17, 2009

Większość dużych klientów z branży IT ma takie "style guide", większość producentów maszyn i urządzeń - nie ma. Ma to swoje plusy i minusy.

T.



[Edited at 2009-12-17 10:57 GMT]


Direct link Reply with quote
 
Adam Łobatiuk  Identity Verified
Poland
Local time: 05:30
Member (2009)
English to Polish
+ ...
Formy rozkaźnikowe Dec 17, 2009

Przepraszam, że nieco zbaczam z głównego tematu, ale o ile rozkaźniki w instrukcjach mi nie przeszkadzają, o tyle w tekstach marketingowych doprowadzają mnie do rozpaczy. Te wszystkie "Wygrywaj nagrody", "Dzwoń do wszystkich krajów" i moje "ulubione" "Ciesz się [czymś]" (czyli enjoy). Co ciekawe, to trafia się już nie tylko w tłumaczeniach, ale i tekstach pisanych po polsku w oryginale. Przy okazji widać też, że zanika rozróżnianie form dokonanych: rozkaźnik niedokonany jest dużo bardziej stanowczy i mniej uprzejmy niż dokonany (por. dzwoń a zadzwoń). Jakaś inwazja obcych w naszym kraju czy co?

Direct link Reply with quote
 

Andrzej Mierzejewski  Identity Verified
Poland
Local time: 05:30
Polish to English
+ ...
należy Dec 17, 2009

Jerzy Czopik wrote:

Ja jednak zdecydowanie wolę napisać, że coś "należy". IMHO "należy" to praktycznie równoważnik "must", czyli "musi", jest koniecznie (raczej: bezwzględnie) potrzebne itp.


Jeżeli piszesz, że:
IMHO "należy" to praktycznie równoważnik "must", czyli "musi", jest koniecznie (raczej: bezwzględnie) potrzebne itp,
to ja mogę się z tym poglądem zgodzić, ale wciąż nie widzę konieczności używania tego wyrazu.

Instrukcje w technice są zbliżone do rozkazów w wojsku.

Oficer nie mówi do podoficera: Należy zająć wzgórze 131.
Oficer wydaje podoficerowi rozkaz: Zająć wzgórze 131!
Podoficer powtarza rozkaz: Rozkaz, zająć wzgórze 131!
Oficer kończy: Wykonać!
Oficer nie mówi: Należy wykonać!

Wyrazu "należy" może używać generał podczas narady w sztabie: Należy zająć wzgórze 131, aby z niego przejść do natarcia w kierunku miasta.
To jeszcze nie jest rozkaz, a tylko określenie zadania i celu.

Analogicznie w wytwórni, gdy monter otrzymuje np. instrukcję montażu, czyli listę czynności, które MUSI wykonać, aby zmontować np. generator:
Ustawić dolną połowę korpusu na stanowisku montażowym.
Ostrożnie umieścić wirnik w dolnej połowie korpusu tak, aby łożyska wału trafiły do wybrań w korpusie.

Podkreślam: monter MUSI wykonać te czynności, to nie jest kwestia jego dobrej woli.

A teraz te same polecenia z wyrazem "należy":
Należy ustawić dolną połowę korpusu na stanowisku montażowym.
Należy ostrożnie umieścić wirnik w dolnej połowie korpusu tak, aby łożyska wału trafiły do wybrań w korpusie.

Czy użycie wyrazu "należy" wzmocniło efekt, czy monter został dokładniej poinformowany, jakie czynności MUSI wykonać?

W biurze konstrukcyjnym projektant może mówić: Podczas montażu należy pamiętać, że łożyska wału muszą trafić do wybrań w korpusie, aby uniknąć uszkodzenia uzwojeń.

Czy teraz widzisz zbędność wyrazu "należy" w poleceniach dla montera? Ja widzę.

Dopuszczam ten wyraz w bardziej rozbudowanych wypowiedziach, np. gdy wypowiedź projektanta trafi do instrukcji jako uwaga uświadamiająca monterowi skutki jego ewentualnego zaniedbania. Dopuszczam, ale wciąż nie widzę konieczności używania.


AM

[Zmieniono 2009-12-17 11:51 GMT]


Direct link Reply with quote
 

Jerzy Czopik  Identity Verified
Germany
Local time: 05:30
Member (2003)
Polish to German
+ ...
@AM Dec 17, 2009

Yassir!

Direct link Reply with quote
 
Pages in topic:   [1 2] >


To report site rules violations or get help, contact a site moderator:

Moderator(s) of this forum
Monika Jakacka Márquez[Call to this topic]

You can also contact site staff by submitting a support request »

Formy grzecznościowe w instrukcjach obsługi/DTR

Advanced search






PDF Translation - the Easy Way
TransPDF converts your PDFs to XLIFF ready for professional translation.

TransPDF converts your PDFs to XLIFF ready for professional translation. It also puts your translations back into the PDF to make new PDFs. Quicker and more accurate than hand-editing PDF. Includes free use of Infix PDF Editor with your translated PDFs.

More info »
Across v6.3
Translation Toolkit and Sales Potential under One Roof

Apart from features that enable you to translate more efficiently, the new Across Translator Edition v6.3 comprises your crossMarket membership. The new online network for Across users assists you in exploring new sales potential and generating revenue.

More info »



Forums
  • All of ProZ.com
  • Term search
  • Jobs
  • Forums
  • Multiple search