KudoZ home » English to Turkish » Psychology

cognitive heuristic

Turkish translation: Bilişsel kısayol

Login or register (free and only takes a few minutes) to participate in this question.

You will also have access to many other tools and opportunities designed for those who have language-related jobs
(or are passionate about them). Participation is free and the site has a strict confidentiality policy.
19:09 Oct 21, 2004
English to Turkish translations [PRO]
Social Sciences - Psychology
English term or phrase: cognitive heuristic
Yerleşik bir Türkçe karşılık var mı?
Teşekkürler.
Nilgün Bayram
Turkey
Local time: 23:22
Turkish translation:Bilişsel kısayol
Explanation:
Ben kendi sözlüğümde "bilişsel kısayol" demişim. (Psikoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yayınevi)


--------------------------------------------------
Note added at 2 hrs 16 mins (2004-10-21 21:25:43 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Heuristic: Problem çözmeye, belli bir hedefe varmaaya yönelik kestirme bir dizi pratik deneme yanılma yöntemi. Bazen sistematik yaklaşımdan daha etkilidir. Algoritma kadar formel değildir ve sorunun çözümünü garantilemez.

Gündelik dille ifade edecek olursak \"heuristik,\" kişinin karşılaştığı bir sorunu, edindiği tecrübelere, eski yaşantılarına, vb. dayalı olarak deneme yanılma yöntemiyle çalışmasıdır. Aslında \"usta\" ile kastedilen şey bir anlamda budur. Usta, edindiği deneyimler sayesinde bir sorunu çabucak tespit edebilir, ya da sorunun çözümünü \"şıp\" diye bulabilir.
Örnek:
Bir oto tamir ustasına bir araba götürdüğünüz zaman, formel bir mantık (örneğin formel bir hata bulma akış şeması) izlemez. Bunun yerine, direksiyona geçer, marşa basar, gaz verir, hatta belki bir iki tur atar. Kendi \"incelemesini\" bitirdikten sonra, \"olsa olsa şudur\" der.

Ya da: Bir intern, hastanın hastalığını tespit etmek için şu kadar film, bu kadar tahlil yaptırır, sonuçlara bakarak bir teşhis koymaya çalışır.
Uzman, tecrübeli bir doktor ise hastayı inceler, göğsünü dinler, birkaç soru sorar ve teşhisini koyar. Yanıldığı da olur, doğru teşhis koyduğu da.
Hastaların, polikinliklerdeki \"çaylak\"lardan kaçıp ille de \"uzman baksın\" demelerinin nedeni de bir anlamda budur.

Bütün bunların ortak tek özelliği vardır: problemi çözmeye çalışan kişi formel, sistematik bir mantık izleyerek vakit kaybetmek yerine, \"kestirmeden\" gider. Yani \"kestirme, ya da kısa yol\" aslında \"heuristic\" için Türkçe\'de bulunabilecek en iyi karşılıktır.




--------------------------------------------------
Note added at 3 hrs 9 mins (2004-10-21 22:18:39 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Formel eğitimim Psikolojidir. ODTÜ\'den \"High Honor\" ile mezun oldum. Bu konuda uluslararası standartta bir de sözlük yaptım. Sözlük hazırlamak hiç de kolay bir iş değildir. 2 yıl gece gündüz uğraştım. Yani \"kestirmedir, kısa yoldur\" diyorsam, çok da desteksiz atıyor olamam.

Sadece bir örnek
A cognitive heuristic is a mental shortcut used to solve a complex problem.
www.sc.maricopa.edu/sbscience/ ricker/intro/essays/essay8b.html

Google arama ipucu: \"mental shortcut\" & heuristic


--------------------------------------------------
Note added at 14 hrs 1 min (2004-10-22 09:10:50 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Nizamettin Yigit: dogru. ama ben yerine gore \"varsayim\" kabullenim veya \"zan\" da olabilir.. Hava karardiginda yildizlari gorebilecegimizi dusunmek buna bir ornek.

Doğrusu arada ne gibi bir bağlantı kurduğunuzu anlayamadım.
\"Hava karardığında yıldızları görebileceğinizi düşünmek,\" bir bilgidir, bilgiye dayalı bir \"beklenti\"dir, bir tür \"presumption\"dır. Hava karardığında yıldızları görebileceğinizi düşünmeniz bir \"problem çözme,\" ya da bir \"hedefe varma\" değildir.

Marş basmıyorsa oto elektrik ustasının \"akü başı çıkmıştır,\" \"akü boşalmıştır,\" vb. demesi de birer olasılıktır, bir nevi \"varsayımdır\"

Shortcut ise bir yöntemdir. Sonucu görmek için test etmeyi, denemeyi, yanlışsa başka bir \"varsayımı\" daha test etmeyi içerir. Kurduğunuz \"alaka\" ancak bu kadarla sınırlıdır.

--------------------------------------------------
Note added at 14 hrs 40 mins (2004-10-22 09:49:45 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

http://www.sc.maricopa.edu/sbscience/psy266/lessons/essays/e... diyor ki.
Mental shortcuts that save time and mental effort when making decisions or judgements are referred to as cognitive heuristics. For example, if you see dark clouds in the sky before leaving home in the morning, you may quickly decide to bring an umbrella with you. In making this decision, you did not calculate the precise probability, given the current weather conditions, that it would rain while you were out. Instead, you used the following cognitive heuristic: cloudy skies often bring rain. It would have been a waste of your time to do anything more than this unless you are a meteorologist. Cognitive heuristics typically involve the automatic processing of information. As you learned in Critical Thinking Lesson 2, automatic processes are mental processes that require little attention or mental effort. This means that typically we use cognitive heuristics without being aware that we are doing so.

Neyse. Bu konunun yeterince açıklığa kavuştuğuna inanıyorum.


--------------------------------------------------
Note added at 3 days 6 hrs 0 min (2004-10-25 01:09:53 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Burada uzun uzadıya yazacak zamanım da, niyetim de yok.

\"Heuristics\" konusu gerçekten ilginç ve hoş bir konu. Dört yıllık \"biliş psikolojisi\" derslerinin dışında, hala zevk alarak okuduğum bir alan.
Burada yüzlerce örnek verebilirim. Ama sadece bir tane örnek vereceğim: \"gaze heuristic,\" yani bakış kısa yolu (ya da kestirme yolu).

Consider how players catch a ball—in baseball, cricket, or soccer. It may seem that they would have to solve complex differential equations in their heads to predict the trajectory of the ball. In fact, players use a simple heuristic. When a ball comes in high, the player fixates the ball and starts running. The heuristic is to adjust the running speed so that the angle of gaze remains constant —that is, the angle between the eye and the ball. The player can ignore all the information necessary to compute the trajectory, such as the ball’s initial velocity, distance, and angle, and just focus on one piece of information, the angle of gaze.\"
……
Many of these heuristics are also present in animals. For instance, a recent study showed that when dogs catch frisbees they use the same gaze heuristic.
http://www.edge.org/3rd_culture/gigerenzer03/gigerenzer_prin...
Bunun niye ille de \"kısa yol olduğunu\" uzun uzun anlatmayacağım. İlgilenen arkadaşlar bu makalenin tamamını okuyabilir.
Ayrıca bir iki kaynak daha:
http://www.uni-flensburg.de/~raab/download/veroeffentlichung...

visor.unibe.ch/literatur/groner/ approaches_to_heuristics_a_historical_review.pdf

http://encyclopedia.thefreedictionary.com/heuristics

Buradan çeşitli kaynaklara ulaşılabilir.
Ya da siz kendiniz de tonla güzel link bulabilirsiniz.
Vaktim olsaydı, size hayvan deneylerinden örnek verirdim.
Hayvanlararın bulundukları ortamlarda nasıl yiyecek aradıklarına, vb. ilişkin araştırmalar bulabilirseniz, okuyun. O araştırmalarda son derece güzel \"heuristic\" açıklamaları var.

Bir not daha: Bilgisayar\'daki \"heuristic\" uygulamaları biliş psikolojisinden ödünç almadır. Daha doğrusu bu tür \"heuristicler,\" yapay zeka alanına girer ve biliş psikolojisinden (bellek ve öğrenme araştırmalarından) elde edilen sonuçlara dayanır.



--------------------------------------------------
Note added at 3 days 6 hrs 1 min (2004-10-25 01:11:22 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Son bir not daha:

Heuristics, Yunanca \"heuriskein\"den gelir Yani bidiğimiz \"evereka\" (yani \"buldum.\" Yani \"Keşfetmek\"
Selected response from:

Selçuk Budak
Local time: 23:22
Grading comment
Teşekkür ederim.
4 KudoZ points were awarded for this answer



Summary of answers provided
5 +7Bilişsel kısayol
Selçuk Budak
5Sezgisel, Kabullenim, farazi, Varsayım
1964


Discussion entries: 3





  

Answers


3 mins   confidence: Answerer confidence 5/5 peer agreement (net): +7
Bilişsel kısayol


Explanation:
Ben kendi sözlüğümde "bilişsel kısayol" demişim. (Psikoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yayınevi)


--------------------------------------------------
Note added at 2 hrs 16 mins (2004-10-21 21:25:43 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Heuristic: Problem çözmeye, belli bir hedefe varmaaya yönelik kestirme bir dizi pratik deneme yanılma yöntemi. Bazen sistematik yaklaşımdan daha etkilidir. Algoritma kadar formel değildir ve sorunun çözümünü garantilemez.

Gündelik dille ifade edecek olursak \"heuristik,\" kişinin karşılaştığı bir sorunu, edindiği tecrübelere, eski yaşantılarına, vb. dayalı olarak deneme yanılma yöntemiyle çalışmasıdır. Aslında \"usta\" ile kastedilen şey bir anlamda budur. Usta, edindiği deneyimler sayesinde bir sorunu çabucak tespit edebilir, ya da sorunun çözümünü \"şıp\" diye bulabilir.
Örnek:
Bir oto tamir ustasına bir araba götürdüğünüz zaman, formel bir mantık (örneğin formel bir hata bulma akış şeması) izlemez. Bunun yerine, direksiyona geçer, marşa basar, gaz verir, hatta belki bir iki tur atar. Kendi \"incelemesini\" bitirdikten sonra, \"olsa olsa şudur\" der.

Ya da: Bir intern, hastanın hastalığını tespit etmek için şu kadar film, bu kadar tahlil yaptırır, sonuçlara bakarak bir teşhis koymaya çalışır.
Uzman, tecrübeli bir doktor ise hastayı inceler, göğsünü dinler, birkaç soru sorar ve teşhisini koyar. Yanıldığı da olur, doğru teşhis koyduğu da.
Hastaların, polikinliklerdeki \"çaylak\"lardan kaçıp ille de \"uzman baksın\" demelerinin nedeni de bir anlamda budur.

Bütün bunların ortak tek özelliği vardır: problemi çözmeye çalışan kişi formel, sistematik bir mantık izleyerek vakit kaybetmek yerine, \"kestirmeden\" gider. Yani \"kestirme, ya da kısa yol\" aslında \"heuristic\" için Türkçe\'de bulunabilecek en iyi karşılıktır.




--------------------------------------------------
Note added at 3 hrs 9 mins (2004-10-21 22:18:39 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Formel eğitimim Psikolojidir. ODTÜ\'den \"High Honor\" ile mezun oldum. Bu konuda uluslararası standartta bir de sözlük yaptım. Sözlük hazırlamak hiç de kolay bir iş değildir. 2 yıl gece gündüz uğraştım. Yani \"kestirmedir, kısa yoldur\" diyorsam, çok da desteksiz atıyor olamam.

Sadece bir örnek
A cognitive heuristic is a mental shortcut used to solve a complex problem.
www.sc.maricopa.edu/sbscience/ ricker/intro/essays/essay8b.html

Google arama ipucu: \"mental shortcut\" & heuristic


--------------------------------------------------
Note added at 14 hrs 1 min (2004-10-22 09:10:50 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Nizamettin Yigit: dogru. ama ben yerine gore \"varsayim\" kabullenim veya \"zan\" da olabilir.. Hava karardiginda yildizlari gorebilecegimizi dusunmek buna bir ornek.

Doğrusu arada ne gibi bir bağlantı kurduğunuzu anlayamadım.
\"Hava karardığında yıldızları görebileceğinizi düşünmek,\" bir bilgidir, bilgiye dayalı bir \"beklenti\"dir, bir tür \"presumption\"dır. Hava karardığında yıldızları görebileceğinizi düşünmeniz bir \"problem çözme,\" ya da bir \"hedefe varma\" değildir.

Marş basmıyorsa oto elektrik ustasının \"akü başı çıkmıştır,\" \"akü boşalmıştır,\" vb. demesi de birer olasılıktır, bir nevi \"varsayımdır\"

Shortcut ise bir yöntemdir. Sonucu görmek için test etmeyi, denemeyi, yanlışsa başka bir \"varsayımı\" daha test etmeyi içerir. Kurduğunuz \"alaka\" ancak bu kadarla sınırlıdır.

--------------------------------------------------
Note added at 14 hrs 40 mins (2004-10-22 09:49:45 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

http://www.sc.maricopa.edu/sbscience/psy266/lessons/essays/e... diyor ki.
Mental shortcuts that save time and mental effort when making decisions or judgements are referred to as cognitive heuristics. For example, if you see dark clouds in the sky before leaving home in the morning, you may quickly decide to bring an umbrella with you. In making this decision, you did not calculate the precise probability, given the current weather conditions, that it would rain while you were out. Instead, you used the following cognitive heuristic: cloudy skies often bring rain. It would have been a waste of your time to do anything more than this unless you are a meteorologist. Cognitive heuristics typically involve the automatic processing of information. As you learned in Critical Thinking Lesson 2, automatic processes are mental processes that require little attention or mental effort. This means that typically we use cognitive heuristics without being aware that we are doing so.

Neyse. Bu konunun yeterince açıklığa kavuştuğuna inanıyorum.


--------------------------------------------------
Note added at 3 days 6 hrs 0 min (2004-10-25 01:09:53 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Burada uzun uzadıya yazacak zamanım da, niyetim de yok.

\"Heuristics\" konusu gerçekten ilginç ve hoş bir konu. Dört yıllık \"biliş psikolojisi\" derslerinin dışında, hala zevk alarak okuduğum bir alan.
Burada yüzlerce örnek verebilirim. Ama sadece bir tane örnek vereceğim: \"gaze heuristic,\" yani bakış kısa yolu (ya da kestirme yolu).

Consider how players catch a ball—in baseball, cricket, or soccer. It may seem that they would have to solve complex differential equations in their heads to predict the trajectory of the ball. In fact, players use a simple heuristic. When a ball comes in high, the player fixates the ball and starts running. The heuristic is to adjust the running speed so that the angle of gaze remains constant —that is, the angle between the eye and the ball. The player can ignore all the information necessary to compute the trajectory, such as the ball’s initial velocity, distance, and angle, and just focus on one piece of information, the angle of gaze.\"
……
Many of these heuristics are also present in animals. For instance, a recent study showed that when dogs catch frisbees they use the same gaze heuristic.
http://www.edge.org/3rd_culture/gigerenzer03/gigerenzer_prin...
Bunun niye ille de \"kısa yol olduğunu\" uzun uzun anlatmayacağım. İlgilenen arkadaşlar bu makalenin tamamını okuyabilir.
Ayrıca bir iki kaynak daha:
http://www.uni-flensburg.de/~raab/download/veroeffentlichung...

visor.unibe.ch/literatur/groner/ approaches_to_heuristics_a_historical_review.pdf

http://encyclopedia.thefreedictionary.com/heuristics

Buradan çeşitli kaynaklara ulaşılabilir.
Ya da siz kendiniz de tonla güzel link bulabilirsiniz.
Vaktim olsaydı, size hayvan deneylerinden örnek verirdim.
Hayvanlararın bulundukları ortamlarda nasıl yiyecek aradıklarına, vb. ilişkin araştırmalar bulabilirseniz, okuyun. O araştırmalarda son derece güzel \"heuristic\" açıklamaları var.

Bir not daha: Bilgisayar\'daki \"heuristic\" uygulamaları biliş psikolojisinden ödünç almadır. Daha doğrusu bu tür \"heuristicler,\" yapay zeka alanına girer ve biliş psikolojisinden (bellek ve öğrenme araştırmalarından) elde edilen sonuçlara dayanır.



--------------------------------------------------
Note added at 3 days 6 hrs 1 min (2004-10-25 01:11:22 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Son bir not daha:

Heuristics, Yunanca \"heuriskein\"den gelir Yani bidiğimiz \"evereka\" (yani \"buldum.\" Yani \"Keşfetmek\"

Selçuk Budak
Local time: 23:22
Specializes in field
Native speaker of: Native in TurkishTurkish
PRO pts in category: 24
Grading comment
Teşekkür ederim.

Peer comments on this answer (and responses from the answerer)
agree  Özden Arıkan: bilişsel,psk.terminolojisinde iyice yerleşmiş durumda benim bildiğim;bu alanın dışında olan ve yabancı dil bilmeyen kişilere de en azından bil- kökünden 1 şeyler anıştırır,kafada 1 şey canlandırır.o yüzden kognitife tercih edilmesi gerektiği kanısındayım
5 mins
  -> tşk. Bilişsel'in anlamda kayıp yarattığını söyleyip "Kognitif" diyenler de var. Sonuçta tercih meselesi. Evet artık "cognitive psychology"e "biliş psikolojisi" diyorlar. Tam vermese de (çünkü işin içinde algı ve öğrenme de var) ar

agree  Serkan Doğan
13 mins

agree  1964: Evet Bilişsel TDK'nin eski sözlüğünde var ama anlam kaybı ve kısayol uygun değil tam karşılığı yok, buldurucudan buluşsala kullanılıyor. Konun örneklerinde Varsayım /Kabullenim daha yakın -örneklerine de bakıverin-Kısayol uymuyor! çok kestirme :)
53 mins
  -> Tam tersine ben, "kısa yıl ya da kestirme"nin, "cuk oturduğuna" inanıyorum. "A cognitive heuristic is a mental shortcut used to solve a complex problem."

agree  senin
1 hr

agree  YASiN DEMiRKIRAN: Semantik - Anlambilim veya eskilerin deyimiyle Meani - Bilimi açısından "Kognitif" olmalı bence. Saygılarımı sunarım efendim.
10 hrs

agree  Evdoxia R.
12 hrs

agree  Nizamettin Yigit: dogru. yerine gore "varsayim" kabullenim "zan" www.afirstlook.com/manual5/ed5man7.pdf http://www.sc.maricopa.edu/sbscience/psy266/lessons/essays/e...
13 hrs
  -> teşekkürler, ancak yukarıdaki açıklamaya bakın
Login to enter a peer comment (or grade)

1 day 18 hrs   confidence: Answerer confidence 5/5
Sezgisel, Kabullenim, farazi, Varsayım


Explanation:
Hepsi olabilir de tam sizin dediğiniz "Shortcut ise bir yöntemdir. Sonucu görmek için test etmeyi, denemeyi, yanlışsa başka bir "varsayımı" daha test etmeyi içerir. Kurduğunuz "alaka" ancak bu kadarla sınırlıdır."

Nederleriyle shortcut olmaz :) yani sizin yukarıdaki dediğinizin tam tersidir.

heuristic genel olarak algoritmikin veya well defined prosedür veyşa yöntemin karşıtı bir yaklaşımdır. heuristic'in bir anlamı deneme yanılmadır, yöntem olarak adlandırılsada bu bir prosedür belirten yöntem değildir. Bu nedenle Problem Çözmede ve diğer uygulamalarda
Çözümü belirli bir algoritma ve yöntemi takip ederek çözebileceğiniz
yaklaşımlar ve
birde heuristic(sezgisel) yaklaşımlar vardır. Sezgisel yaklaşımlar BİREYSELDİR başkasına bir yönteme formüle ederek aktaramazsınız. Kişi kendi backgrounduyla sezgisel olarak çözüme yaklaşır.
Psikilojide kullanımı biraz daha farklı bu durumda elimizde bu yukarıdaki anlama ek olarak birde önceki varsıyım, zan ve belkide peşin fikirlerimiz, ve önyarğılarımız dahil bir çok faktör işe karışır. Zaten o bağlamda birde Cognitive biası da içerdiği belirtiliyor. Yani pahallı bira daha iyidir gibi. Bias kısmıda heuristic'e dahil. Sizin dediğiniz gibi şahsın herhangi bir durum karşısında well defined bir prosedürü veya kısayolu yok. Yukarıda dediğiniz gibi kısayol bir kısa yöntemdir.
Konuyla ilgili açıklamalarda genelde cognitve heuristic'in belli özelliklerini soyutlarak antaltmak istemişler, halbuki anlatırken asıl kavramdan kayıp olmuş onun için yukarıda mental shortcut bir yorumdur demiştim. Aslında verilen örenklerin bir çoğu Sabit fikir veya zan veya sanı terimleriyle kaşılanabilecek şeylerdir.
Eğer BİREYSEL faktör olmasıydı(yani oradaki kabullenimler kişiseldir) ve sizin dediğiniz nesnel sayılabilecek bir şey olsaydı Karine/presumption dahi diyebilirdik.

heuristic için bulacağımız karşılık (Spesefikasyonlarımız efendim:))
1. Doğru olması gerekmiyor-tam önyargı veya zan olabilir
2. Doğru dahi olabilir :)
3. Kişisel olacak, nesnel olması gerekmiyor
4. Deneme yanılma faktörü olacak, yani adam eğer bir kaç kere aynı varsayımı deneyip hem varsayımını gerçekleşmiyorsa yenileyebilecek (E Pavlovun deneğinden daha akıllıysa tabi)
5. Yöntem olarak hiçbir well defined özellik çağrıştırmayacak aksine yöntem/prosedür olmayacak, sezgisel olacak sen ve sezgilerin olayın ortasında ki sen dediğim tüm önyargı, yarım bilgi ve hatta halk deyişlerinin bile kafada ettiği "kestirme ifadeler"le yüklü şekilde bir çözüm üreteceksin.
heuristic'den anladığım bu, Kabullenimi çok iyi bir yanıt olduğu için vermedim-yakındır , sezgisel terimi psikolojideki anlam tam vermiyor yoksa kısayoldan onu önerirdim.







--------------------------------------------------
Note added at 1 day 18 hrs 34 mins (2004-10-23 13:44:30 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Not: Sen impersonal anlamdadır bireye işaret eder kimseye değil

--------------------------------------------------
Note added at 3 days 11 hrs 13 mins (2004-10-25 06:22:54 GMT) Post-grading
--------------------------------------------------

Many of these heuristics are also present in animals!!! özellikle bu alıntınız işi bitiriyor : :)
Hala mı kısayol? bence kısayola sapmadan gitmeli

1964
Turkey
Local time: 23:22
Native speaker of: Native in TurkishTurkish
PRO pts in category: 12

Peer comments on this answer (and responses from the answerer)
agree  Nizamettin Yigit: Katiliyorum. Bilgisayar dunyasindaki anlami bazen short cut a cok uygun. Bir ag da ag uzerindeki bir noktaya ulasilacak yolu herustic rule ile ifade ediyorlar. Ancak bu yol olmasi gerektigi gibi degil tanimlandigi gibi isliyor...
1 day 10 hrs
  -> Sağolun

disagree  Selçuk Budak: doğrusu tam bir "rebuttal" olmuş. Elinize sağlık! Ama gene aceleci ve erken
1 day 11 hrs
  -> Öyle mi? Heuristic'in ne olduğunu anladık mı acaba? :)
Login to enter a peer comment (or grade)




Return to KudoZ list


KudoZ™ translation help
The KudoZ network provides a framework for translators and others to assist each other with translations or explanations of terms and short phrases.



See also:



Term search
  • All of ProZ.com
  • Term search
  • Jobs
  • Forums
  • Multiple search