http://www.proz.com/forums/ Topic: Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi... en-us Mon, 09 Nov 2026 01:25:00 +0000 Mon, 09 Nov 2026 01:25:00 +0000 http://www.proz.com/faq support@proz.com (ProZ.com Support) support@proz.com (ProZ.com Support) Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/3108587#3108587 Sun, 12 Apr 2026 09:20:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> KEMAL SUNAL<br/><br/>1) Uyanık Gazeteci Türk Filmi | FULL HD | KEMAL SUNAL -> [url removed] <br /><br />2) Kiracı | Kemal Sunal Eski Türk Filmi Tek Parça -> [url removed] <br /><br />3) POLIZEI - HD Türk Filmi (Kemal Sunal) -> [url removed] <br /><br />4) Koltuk Belası Türk Filmi | 4K ULTRA HD | KEMAL SUNAL -> [url removed] <br /><br />5) Varyemez | Kemal Sunal, Yasemin Yalçın | Türk Filmi | Full HD -> [url removed] <br /><br />5) En Büyük Şaban - HD Türk Filmi (Kemal Sunal) -> [url removed] <br /><br />6) Bıçkın | Kemal Sunal Türk Komedi Filmi -> [url removed] <br /><br />7) Zehir Hafiye | Kemal Sunal Eski Türk Filmi Tek Parça (Restorasyonlu) -> [url removed] <br /><br />8) Üç Kağıtçı Türk Filmi | FULL HD | Kemal Sunal Filmleri -> [url removed] <br /><br />9) Japon İşi - HD Türk Filmi (Kemal Sunal) -> [url removed] <br /><br />10) Çarıklı Milyoner Türk Filmi | Restorasyonlu | Kemal Sunal Filmleri -> [url removed] <br /><br />11) Korkusuz Korkak Türk Filmi | FULL HD | Subtitled | Turkish Movie | KEMAL SUNAL -> [url removed] <br /><br />12) Davacı --- Türk Filmi | 4K ULTRA HD | KEMAL SUNAL | SAVAŞ YURTTAŞ -> [url removed] <br /><br />13) Saygılar Bizden -KEMAL SUNAL - Türk Filmi Tek Parça (HD) -> [url removed] <br /><br />14) Umudumuz Şaban | Eski Türk Filmi Tek Parça (Kemal Sunal) -> [url removed] <br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br><br>[Edited at 2026-04-12 09:42 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/3108545#3108545 Sat, 11 Apr 2026 19:57:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> NEYDİ OLACAĞI...<br/><br/>a) Yaza Giren Şişmanlar... -> [url removed] <br />b) Bizde Bayram Yemeği -> [url removed] <br />c) Londralı Gelin -> [url removed] <br /><br />ç) 2. Kez Boşananlar -> [url removed] <br />d) Çiftlere Mutluluk Terapisi -> [url removed] <br />e) Görevimiz Tehlike Kıbrıs -> [url removed] <br /><br />f) Bizim Ailenin Denizi -> [url removed] <br />g) Eltimle Dip Dibe -> [url removed] <br />ğ) Hade Gelin Köye! -> [url removed] <br /><br />h) Nesilden Nesile Üreten Kadınlar -> [url removed] <br />ı) Dünürlerimden Çektiğim -> [url removed] <br />i) Memleket ve Gençlik -> [url removed] <br /><br />j) Mahallede Yapay Zeka Fırtınası -> [url removed] <br />k) Hayaller ve Hayatlar -> [url removed] <br />l) Yaz Diyeti -> [url removed] <br /><br />m) 6 Adımda Çocuk Büyütme -> [url removed] <br/><br/>[Edited at 2026-04-12 10:35 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/3108506#3108506 Sat, 11 Apr 2026 09:46:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> ... -,,,<br/><br/>1) TÜRKİYE ARAP DİYE GELDİK AMA - (BENİM TÜRKİYEM - 50) -> [url removed] <br /><br />2) KAZAK SORDU, SUDANLI TR'Yİ ANLATTI: İNGİLİZLER BİZE SİZİ YANLIŞ ANLATIYOR - (BT - 49) -> [url removed] <br /><br />3) TÜRKİYE'YE VERİLMİŞ EN BÜYÜK NİMET ÇİĞ KÖFTE - (Benim Türkiyem - 48) -> [url removed] <br /><br />*****<br /><br />4) "TÜRKİYE'DE HAYATIMIN AŞKINI BULDUM" - (Benim Türkiyem - 44) -> [url removed] <br /><br />5) TÜRKLER ÇOK KISKANÇ - (Benim Türkiyem - 45) -> [url removed] <br /><br />6) TÜRKİYE'DE EN RAHATSIZ OLDUĞUM ŞEY... - (Benim Türkiyem - 46) -> [url removed] <br /><br />*****<br /><br />7) BAZI ARKADAŞLARIM TÜRKİYE'DE KÖTÜ ŞEYLER YAŞADI - (Benim Türkiyem - 47) -> [url removed] <br /><br />8) ISRARLA AFGAN’A BENZEMİYORSUN DİYORLAR AMA - (Benim Türkiyem - 42) -> [url removed] <br /><br />9) AFRİKA'YI TÜRKLERDEN ÖĞRENİYORUM - (Benim Türkiyem - 41) -> [url removed] <br /><br />10) BURADA GÖRDÜĞÜMÜ ÜLKEME TAŞIYACAĞIM - (BENİM TÜRKİYEM - 51) -> [url removed] <br><br>[Edited at 2026-04-11 09:49 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/3030392#3030392 Sun, 11 Feb 2024 11:10:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> ...devamı.. (2)<br/><br/><b>(2)</b><br /><b>Yabancılara Türkçe Öğretiminde Yaşanan Bazı Sorunlar Ve Çözüm Önerileri</b><br /><br /><b>Araştırma: Ercan Korkmaz</b><br />Yüksek Lisans Öğrencisi, <br />Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, <br />Fen Edebiyat Fakültesi<br />Geliş/Kabul Tarihi: 18.07.2017/20.02.2018 – Araştırma Makalesi<br />KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi Cilt: 15 Sayı 1 (2018)<br />__________________________________________<br /><br />.<br />.<br />.<br />...<br /><br /><b>TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE AKIŞ YÖNÜ</b><br /><br />Bu bölümde bahsi geçen seviyeler (A1,A2,B1,B2,C1,C2) Avrupa Dil<br />Portfolyosu, Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı'na ( The Common European<br />Framework ) dayalı bir değerlendirme sistemidir. Seviyeler hakkında ayrıntılı<br />bilgiye “ [url removed] ” bağlantısından<br />ulaşabilirsiniz.<br /><br /><b>Genelden Özele</b><br /><br />Türkçe öğretiminde kavramlar ve dil bilgisel kurallar A1-A2 seviyelerinde en<br />genel hatlarıyla verilmelidir. A1-A2 düzeyinde bir öğrenciye sıfat fillerden, zarf<br />fillerden bahsetmek yersiz ve boşuna olacağı düşünülmektedir. İsim tamlaması<br />gibi temel düzeyde anlam birliği sağlayacak yapılardan bahsetmek daha yerinde<br />olacaktır. Anlamsal açıdan ise öğrencinin kendini ve çevresini tanıtabilmesi için<br />gerekli olan yapıların öğretilmesi yararlı olacaktır.<br /><br /><b>Dıştan İçe</b><br /><br />Temel düzeyde (A1,A2) öğrenci dış çevresini tanıtabilirken ileri düzeyde<br />(B2,C1) fikir ve duygularını anlatabilmelidir. Fiziksel anlamda da dıştan içe<br />diyebileceğimiz bu akış bir bakıma ihtiyaçlar hiyerarşisine paralellik<br />göstermektedir. Kişi A1, A2 seviyelerinde yiyecek, giyecek günlük yaşayışta<br />ihtiyaç duyabileceği şeyleri ifade ederken, B2,C1 sevilerinde psikolojik, düşsel<br />ve zihinsel ihtiyaçlarını dile getirebilecek derecede olmalıdır.<br /><br /><b>Parçadan Bütüne</b><br /><br />Tüme varım diyebileceğimiz bu akış, mantık çerçevesinde gelişmelidir.<br />Öğrenci, öğrendiği kelimeleri dil bilgisi kurallarını kullanarak anlamlı bir bütün<br />halinde sunmayı becerebilmelidir. Temel düzeyde isim tamlamasını ele alırsak<br />“Ali” ve “kalem” kelimelerini anlamlı olacak şekilde dil bilgisi kurallarını<br />kullanarak “Ali’nin kalemi” tamlamasını oluşturabilmelidir.<br /><br />Bunlarla beraber, her aşamada mevcut bilgiye küçük ilaveler yapılarak dil<br />algısını genişleten küçük adım, süreç boyunca öğrencinin aktif olduğu etkin<br />katılım, kazanımların öğrenciye doğru şekilde yaptırıldığı başarı, öğrencinin<br />yaptığı hataya bekletilmeden, anında müdahale edilen anında düzeltme, sınıftaki<br />her bir öğrencinin durumunu dikkate alınarak hızın ayarlandığı bireysel hız gibi<br />öğretim ilkelerini de kullanmanın faydalı olacağı düşünülmektedir...<br /><br />__________________________________________<br/><br/><b>KELİME ÖĞRETİMİ</b><br /><br /><b>Kelime Öğretimi Akışı</b><br /><br />Kelime öğretimi temel ihtiyaçlar hiyerarşine göre ilerlemektedir. Öğrenci<br />öncelikle en temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek kelimeleri öğrenmelidir. Bu<br />sayede daha sık kullanım alanı olan kelimeler öğrendiği için tekrar ve pekişme<br />daha iyi olacaktır. Bunlar tanışma diyalogları, kişisel bilgiler, çevre ve aile<br />tanıtımı gibi bilgiler olabilir.<br /><br /><b>HEDEF KİTLENİN DİLİ HAKKINDA ÖĞRETMENİN BİLGİSİ VE ORTAK KELİME HAZİNESİ</b><br /><br />Dil öğretiminde en önemli şey hedef kitleyle doğru bir iletişim kurmaktır. İlk<br />aşamada öğretmen, öğrencideki ana dil mantığını anlamalı ve öğreteceği<br />kavramların tam karşılık bulmasını sağlamalıdır. Bununla beraber kelime<br />öğretimini sağlamak için her iki dilde bulunan ortak kelimelerle işe başlamasının<br />yararlı olacağı düşünülür.<br /><br /><b>Kelime Öğretiminde Yalancı Eşdeğerlik</b><br /><br />Yalancı eşdeğer; iki ayrı dilde veya bir dilin iki ayrı lehçesinde yer alan bir<br />kelimenin köken, yazılış ve söylenişlerinin aynı, anlamlarının ayrı olmasıdır.<br />Eşdeğer kelimesi İngilizcede equivalent kelimesi, Türkçeye Arapçadan gelen<br />muadil kelimesinin karşılığıdır ve “değer yönünden birbirine eşit, denk olan”<br />anlamına gelir. (Resulov, 1995: 916)<br /><br />Diller arasında kelime alışverişi gerek ticari gerekse sosyolojik ilişkiler<br />nedeniyle sıkça rastlanan bir durumdur. Türkçeye de belli dönemlerde farklı<br />dillerden kelimeler geçmiştir. Bugün de yabancı kelimeler dilimize girmektedir.<br />Edebiyat alanında en çok kelime Arapça, Farsça ve Fransızcadan geçmiştir.<br /><br />Günümüzde ise özellikle teknolojik gelişmeler nedeniyle İngilizceden dilimize<br />kelime akını yaşanmaktadır. Ancak bazı kelimeler dilimize girerken anlamlarında<br />kaymalar bazen de köklü değişimler yaşanmaktadır.<br /><br />“Magazine” kelimesi dilimize Fransızca’dan girmiştir. Fransızca’da “mağaza,<br />market” anlamında kullanılmaktadır. ( [url removed] 2016)<br />Türkçede ise magazin, “Genellikle sanat, eğlence ve spor dünyasında tanınmış<br />kişilerle ilgili haber ve yorum.” anlamındadır. (tdk.gov.tr: 2016) aynı şekilde<br />Arapça kullanılan “حظ “kelimesi “şans, talih” anlamına gelmektedir.(<br />almaany.com:2016) Türkçede geçen “haz” ise “Hoşa giden, duygulanma,<br />hoşlanma, zevk” (tdk.gov.tr: 2016) anlamına gelmektedir. Bu örnekleri<br />çoğaltmak mümkün. Türkçe eğitiminde bu tarz kelimelerin kullanımına dikkat<br />edilmesi gerekir. Zira ortak olduğu düşünülen kelimeler, ciddi yanlış<br />anlaşılmalara yol açabilmektedir.<br /><br />__________________________________________<br/><br/><b>KELİME GRUPLARININ ÖĞRETİMİ</b><br /><br />Varlık, kavram, durum, hareket ve özelliklerin ifade edilebilmesi için birden<br />fazla kelimenin belli kurallar çerçevesinde yan yana gelmesiyle oluşan kelime<br />gruplarının birçok tanımı yapılmıştır. Bunlardan birkaçı aşağıda yer almaktadır.<br /><br />“Kelime grubu, cümle içinde kavramlar arasında ilişki kurmak üzere birden<br />çok kelimenin belirli kurallar ile yan yana getirilmesinden oluşan, yapı ve<br />anlamındaki bütünlük dolayısıyla cümle içinde tek bir nesne veya hareketi<br />karşılayan ve herhangi bir yargı bildirmeyen kelimeler topluluğu” (Korkmaz,<br />2007: 144)<br /><br />“Kelime grubu, bir varlığı, bir kavramı, bir niteliği, bir durumu, bir hareketi<br />karşılamak veya belirtmek, pekiştirmek ve nitelemek üzere, belirli kurallar içinde<br />yan yana dizilmiş kelimelerden oluşan yargısız dil birimidir” (Karahan, 2007: 39)<br />Yukardaki tanımlardan anlaşılacağı üzere kelime grupları anlamsal ve dil<br />bilgisi yönünden çeşitli kurallarla birbirine bağlıdır. Yabancı öğrencilerin bu iki<br />bağlantıyı kurabilmesi çok önemlidir. Bu yüzden kelime gruplarının türlerine<br />göre ayrı ayrı ele alınmasının faydalı olacağı düşünülmektedir.<br /><br /><b>Kelime Gruplarının Anlamsal Bağlantıları</b><br /><br />Kelime grupları cümle içinde farklı görevler üstlenebilirler. Kelime grupları<br />cümle içinde bir araya gelerek, tek kelimeyi karşılamak üzere sıfat, zarf ya da fiil<br />görevini üstlenebilirler. Öğrenciye bu yapıyı bir bütün olarak vermenin zor<br />olacağı düşünülmektedir. Bu yüzden parçalar halinde verip anlamsal bütünlüğü<br />sağlamak daha kolay olacaktır.<br /><br />__________________________________________<br/><br/><b>İsim Tamlaması</b><br /><br />“İyelik ekli bir isim unsurunun, iyeliğin işaret ettiği bir başka isim unsuruyla<br />kurduğu kelime grubudur. Bu kelime grubunda iki isim unsuru aitlik, içinde<br />bulunma, sınırlandırma, belirtme vb. anlam ilgileri çerçevesinde birbirine<br />bağlanır” (Karahan, 2007: 42)<br /><br />Türkçeyi yeni öğrenen bir öğrenciye böyle bir tanımın yapılmasının anlamsız<br />olacağı düşünülmektedir. Tamlayan ve tamlanan ekleri gösterildikten sonra<br />anlamsal bağlantıların kavratılması daha iyi olacaktır. Basit bir örnek verecek<br />olursak; “elma kabuğu” denildiği zaman elimizde sadece kabuk olduğunu,<br />“elmanın kabuğu” denildiği zaman elimizde hem bir elmanın hem de kabuğunun<br />olduğunu anlaması sağlanırsa, zor gibi görünen isim tamlaması konusu kolayca<br />kavratılabilir.<br /><br /><b>Sıfat Tamlaması</b><br /><br />“Sıfat tamlaması bir sıfat unsuru ile bir isim unsurunun meydana getirdikleri<br />kelime grubudur. Sıfat unsuru isim unsurunu vasıflandırmak veya belirtmek için<br />getirilir” (Ergin, 2001: 380).<br /><br />Sıfat tamlaması, isim tamlamasına göre daha basit bir yapıya sahiptir. Eksiz<br />olarak isimle birleşir ve ismi tamamlar. Hemen her dilde sıfat görevinde olan<br />yapılar vardır. Bu nedenle gerek anlatımda gerekse anlamada sıkıntılar<br />yaşanmamaktadır. Ancak öğrencinin, sıfatın yardımcı unsur olduğunu, tek başına<br />bir anlam ifade etmediğini bilmesi gerekir. Esas unsur isimdir. Sıfat sadece ismi<br />tamamlayan ya da çeşitli yönlerini niteleyen, belirten yardımcı unsurdur. Bunun<br />bilincinde olan bir öğrencinin, hata yapma ihtimalinin düşeceği düşünülmektedir.<br/><br/><b>BAĞLAMA GRUPLARININ ÖĞRETİMİ</b><br /><br />Bağlama edatları ile birbirine bağlanmış iki veya daha fazla isim unsurunun<br />meydana getirdiği kelime gruplarıdır.<br /><br />Kelime ve kelime gurubu öğretildikten sonra cümle kurulumu aşamasında<br />bağlama gruplarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bağlama gruplarının sağladığı anlam<br />bağlantılarına dikkat etmekte yarar vardır.<br /><br />__________________________________________<br /><br />a. Bağlama edatı (ve, veya, ile, ilâ, fakat, ama, değil, vb.) isim<br />unsurlarının arasında bulunur. İsim unsurları, grubun kuruluşuna eşit<br />olarak katılırlar. Bu grupta bulunan edatların cümlede sağladığı anlamsal<br />bağlantılar farklıdır. “ve” eş veya yakın durumlar için kullanılırken,<br />“fakat”ın sebep-sonuç ilişkisini sağlamak için kullanıldığı öğrenciye<br />anlatılmalıdır.<br /><br />b. İçinde ikiden fazla isim unsuru bulunan bir bağlama grubunda<br />“ve” bağlama edatı, son iki isim unsurunun arasında yer alır.<br /><br />c. “ne… ne…”, “hem… hem…”, “…da …da”, “ister… ister…..”,<br />“ya…ya…”,”…mi …mi”, “gerek… gerek…” gibi bağlama edatlarıyla<br />kurulan bir bağlama grubunda edatlar, isim unsurlarının başında veya<br />sonunda bulunur. Bu gruptaki edatlarda yine sağladığı anlamlara dikkat<br />edilmelidir. Örneğin “ne….ne” edatı yapı olarak olumlu olan cümleye<br />olumsuzluk anlamı katmaktadır. Bunu Türkçeyi yeni öğrenen bir<br />öğrencinin mantık yürüterek anlaması neredeyse imkânsızdır.<br /><br />d. “İle” bağlama edatının ekleşmiş şekli olan -(y)lA bağlama eki de<br />isim unsurlarını bağlayabilir. Bu yapı, iki unsurlu bir yapı olup, birinci<br />unsur –(y)lA eki taşır.<br/><br/><b>TELAFFUZ</b><br /><br />Bir dili öğrenmek hiçbir zaman tek başına yeterli değildir. Bir dili öğrenmek<br />ne kadar önemliyse, o dili doğru telaffuzlarla konuşmak da o kadar önemlidir.<br />Günlük yaşantıda yanlış telaffuzlar birçok soruna neden olmaktadır. Yabancı<br />öğrenciler bir yana yerel halkın dahi bu telaffuzlara dikkat etmesi gerekmektedir.<br />Eğer dil yaşayan bir varlıksa doğru telaffuzlar da yaşayan bu varlığın nefes alış<br />verişidir. Yanlış kullanımlar bugün dilimizde adeta bir hastalık gibi<br />yayılmaktadır. Özellikle konuşma esnasında kaybolan ya da gaipten türeyen<br />sesler kulağı rahatsız etme derecesine varmaktadır. Bu hastalık sadece<br />Türkiye’deki, Türkçe konuşmalarda kalmayıp, Türkçe öğrenen yabancı<br />öğrencilere de bulaşmaktadır. Dışarda sık sık duyduğumuz “neydin(ne<br />yapıyorsun), nidin(ne yapıyorsun), naaber(ne haber), nassın(nasılsın)…” gibi<br />kullanımlar ne yazık ki anadili Türkçe olmayan ama Türkçe öğrenmiş<br />öğrencilerde de görülmeye başlanmıştır. Bunun net çizgilerle öğrencilere<br />verilmesi çok önemlidir.<br /><br /><b>Hedef Kitlenin Alfabesi / Fonetiği</b><br /><br />Türkçe öğretilirken hedef kitlenin dili, alfabesi, seslerin kullanımı hakkında<br />bilgi sahibi olmakta yarar var. Ünlü harfler noktasında bakacak olursak: Her dilde<br />mutlaka ünlü harfler bulunur. İngilizcede 4 tane ünlü harf bulunur. Bunlar a,i,o<br />ve u’dur. İspanyolcada da toplam 4 tane ünlü bulunmaktadır. Bunlar aynen<br />İngilizcede olduğu gibi a,i,o ve u’dur. Arapçada 3 tanesi uzun ve 3 tanesi kısa<br />olmak üzere toplam 6, Almancada 5 tane ünlü vardır.(Ayrıca bunların birleşik<br />okunması ile elde edilen farklı ünlüler vardır; (ai, au, äu gibi)) Değişen sayıları<br />ile her dilde bulunan bu ünlüler sadece Türkçede belli bir kural çerçevesinde<br />kullanılır. Diğer dillerde böyle bir özelliğe rastlanmaz (Komisyon 2009:85).<br />Türkçe dışında sadece Macarca’da ünlü uyumu bulunmaktadır. Ancak<br />Türkçedeki gibi düzenli değildir (Komisyon 2009:85). Türkçede bulunan bu ses<br />uyumunun kaynağı çok eskilere uzanmaktadır. Dilin tarihten önceki gelişme<br />çağlarında meydana gelmiştir (Banguoğlu 2004: 84).<br /><br />Hedef kitlenin dil yapısı ve alfabesi gözden geçirildikten sonra, Türkçe ile<br />olan farklarının tespit edilmesi ve üzerinde durulması gereken noktaların<br />çalışmasının yapılması önerilir. Örneğin, anadili Arapça olan bir öğrenci ele<br />alındığında: Türkçedeki bazı sesleri telaffuz etme noktasında sıkıntılar<br />yaşayabilmektedir. Arapçada olmayan “ü,ö,p,j,ç” gibi sesleri telaffuz etmesi çok<br />zor olacaktır. Dolayısıyla bu zorluk konuşmayı etkileyebilmektedir. Hatta kimi<br />durumlarda yazmaya dahi yansıyabilir. Bu sorunu sadece öğretilecek telaffuz<br />şekilleriyle düzeltmek zor olacağı düşünülmektedir. Bunun yerine öğrenciye<br />Türkçedeki ses uyumlarının mantığını yerleştirmek daha kolay olacaktır.<br />Bilindiği üzere dilin çeşitli ilkeleri vardır ve bunlardan birisi “Kolay Kullanım”<br />ilkesidir. Dil, konuşulurken en kolay kullanıma doğru bir akış içerisine girer.<br />Bunu çeşitli örneklerle öğrenciye vermenin yararlı olacağı düşünülmektedir.<br />Örneğin; anadili Arapça olan bir öğrenciden “ Eva gal.” demesini isteyin, daha<br />sonra da “ Eve gel.” demesini isteyin ve hangisinin daha kolay, kulağa daha hoş<br />geldiğini sorun. Normal şartlar altında öğrencinin “Eve gel.” cümlesinin daha<br />kolay ve kulağa daha hoş geldiğini söyleyecektir.3 Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür.<br /><br />Hedef kitlenin dili ve Türkçe arasında görülen bu farklılıkların yanında<br />benzerlikler de bulunmaktadır. Özellikle uzun yıllar Türkçe üzerinde etkili olan<br />Arapça ve Farsça ile yakınlıklar görülmektedir. Dört yılı aşkın bir süredir<br />YTB’nin yürüttüğü “Suriyeli Öğrencilere İleri Düzey Türkçe Eğitimi” projesi<br />kapsamında eğitim gören öğrenciler üzerinde yapılan gözlemler sonucunda,<br />özellikle dilimize Arapça veya Farsçadan geçmiş olan kelimelerin Türkçe<br />konuşan birinden daha iyi telaffuz edildiği görülmüştür. Elbette ki bunun nedeni<br />kelimenin aslının Arapça veya Farsça olmasıdır. Bu da konuşmalarda kısmen de<br />olsa kolaylıklar sağlamaktadır. Örnek olarak öğrencilerin “kar” ve “kâr”<br />kelimeleri arasındaki hem anlam hem de telaffuz açısından farkı çok iyi<br />yakaladığı görülmüştür.<br /><br /><b>SONUÇ</b><br /><br />Bu çalışmadan anlaşılacağı üzere Türkçe, öğretimi itibariyle hafife<br />alınmayacak bir dildir. Kendine özgü yapısı ve kullanımlarıyla yine kendine ait<br />bir saha oluşturmaktadır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde görev<br />alacak kişilerin genel anlamda bir dil mantığına sahip olması gerektiği<br />düşünülmektedir. Özellikle de Türkçenin işleyişine ve yapısal türevlerin nasıl<br />ilerlediğine vakıf olmalıdır. Özellikle Suriye’den iltica etmiş, anadili Arapça olan<br />ve Türk yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin dâhil olduğu<br />Türkçe öğretimi programlarında, yalnızca Arapça bildikleri gerekçesiyle ilahiyat<br />fakültelerinde görev yapmakta olan öğretim elemanlarının görevlendirildiğine<br />şahit olunmuştur. Bu tarz bir girişimin verimsiz olduğu kısa zamanda<br />anlaşılmıştır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde görev almak isteyen<br />kişilerin Yunus Emre Enstitüsü ve çeşitli üniversitelerin düzenlediği eğitim<br />seminerlerine katılmaları yararlı olacaktır. <br /><br />__________________________________________<br />Yazının yeri: [url removed] <br/><br/>________________<br/><br/>KAYNAKÇA<br />Akpınar Dellal, N. ve Çınar (2011), Yabancı Dil Eğitiminde İletişimsel Yararcı<br />Yaklaşım, Öğretmen Rolleri, Davranışları Ve Sınıf İçi İletişim, Dil<br />Dergisi, 154, 21-36.<br />Banguoğlu, Tahsin (2004), Türkçenin Grameri, Türk Dil Kurumu<br />Yayınları:258, Ankara<br />Demirel, Özcan (2007), Yabancı Dil Öğretimi, (3. Baskı) Pegem A. Yayıncılık,<br />Ankara<br />Demircan, Ömer (2005), Yabancı Dil Öğretim Yöntemleri, (2. Baskı) Der<br />Yayınları, İstanbul<br />Ergin Muharrem (1977), Türk Dil Bilgisi, Minnetoğlu Yayınları, İstanbul<br />ERGİN, Muharrem (2001), Üniversiteler İçin Türk Dili, Bayrak Basım Yayın,<br />İstanbul<br />RESULOV, Asker (1995), Akraba Diller ve Yalancı Eş Değerler Sorunu, Türk<br />Dili, S. 524, s. 916-924<br />Korkmaz, Zeynep (2007), Gramer Terimleri Sözlüğü, (3. Baskı), Türk Dil<br />Kurumu Yayınları, Ankara<br />Karahan, Leyla (2007), Türkçede Söz Dizimi, (12. Baskı), Akçağ Yayıncılık,<br />Ankara<br />Komisyon.(2009), Yazılı ve Sözlü Anlatım, Kriter Yayınları, İstanbul<br />Polat, Tülin (1990), Kültürlerarası Bildirişimde Etkin Bir Süreç: Yabancı<br />Dilde Okuma-Anlama, Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi, VII, 69-90.<br />Işık, Şehnaz (1996), Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kültür<br />Bağlamı ve Aktarımı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul<br />Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.<br /> [url removed] <br /> [url removed] <br />.573b0b9d873b45.83503188<br /> [url removed] <br /> [url removed] <br />bine-ulasti<br />KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi Cilt: 15 Sayı 1 (2018)<br /> [url removed] <br/><br/>[Edited at 2024-02-11 11:33 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/3030389#3030389 Sun, 11 Feb 2024 11:08:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> --alıntı-- (1)<br/><br/><b>(1)</b><br /><b> Yabancılara Türkçe Öğretiminde Yaşanan Bazı Sorunlar Ve Çözüm Önerileri</b><br/><br/><b>Araştırma: Ercan Korkmaz</b><br />Yüksek Lisans Öğrencisi, <br />Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, <br />Fen Edebiyat Fakültesi<br />Geliş/Kabul Tarihi: 18.07.2017/20.02.2018 – Araştırma Makalesi<br />KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi Cilt: 15 Sayı 1 (2018)<br /><br /><b>Özet</b><br /><br />Yabancılara Türkçe öğretimi son yıllarda yükselişte olan bir alandır. Özellikle<br />Suriyeli mültecilerin ülkemize gelmesi ve çocuklarının burada eğitime devam<br />etmesi, Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde yeni bir alanın açılmasına<br />neden olmuştur. Bu çalışmada yabancı dil öğretiminin temel ilkeleri kısaca ele<br />alınmaktadır. Bu ilkelerin teorik bilgileri verildikten sonra sahadaki yansımaları<br />incelenmiş, karşılaşılan sorunlar ve bu sorunların çözümleri hakkında bilgiler<br />verilmektedir. Bu alanda yapılan birçok çalışmada Türkçenin yabancı dil olarak<br />öğretiminde literatürde belirli konular üzerinde durulmuştur ve bu çalışmalar,<br />daha çok çözüm odaklı olmaktan ziyade istatistikî çalışmalardır. Bu çalışmada<br />ise genel bir bakış sunulmakla birlikte özellikle Suriyeli öğrencilere yönelik<br />sahadaki gözlemlerden yola çıkılarak çözüm önerilerinde bulunulmuştur. Dil<br />öğretimi programı çerçevesindeki konular alt başlıklar halinde sıralanmıştır. Ayrı<br />alt başlıklar halinde ele alınan bu konularda yaşanan sorunlar tespit edilerek<br />sahada uygulanan çözümler sunulmaya çalışılmıştır. Bu nedenle çalışmamızın<br />yabancılara Türkçenin öğretimi alanında çalışmakta olan öğretim elemanları için<br />yol gösterici nitelikte olduğu düşünülmektedir. Sunulan çözümler sadece bir<br />öğreticinin gözlem ve çalışmalarıyla değil Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve<br />Akraba Topluluklar Başkanlığının yürüttüğü “Suriyeli Misafir Öğrencilere İleri<br />Düzey Türkçe Öğretimi” projesinde çalışan öğretmenlerin ortak kanaatleriyle<br />üretilmiştir. İstisnai durumlar dışında yaşanan sorunlar paralellik göstermektedir.<br />Dolaysıyla sunulan çözümlerin verimliliği de sahada gözlemlenmiştir.<br /><br />Anahtar Kelimeler: Dil öğretimi, misafir öğrenciler, Türkçe<br />__________________________________________<br/><br/><b>Some Problems in Teaching Turkish as a Foreign Language t and Recommended Solutions</b><br /><br /><b>Abstract</b><br /><br />Teaching Turkish as a foreign language has become a prominent issue in recent<br />years. Especially arrival of the Syrian refugees to Turkey and enrollment of their<br />children to Turkish institutions of education has brought a new dimension to<br />teaching Turkish as a foreign language. In this study, the basic principles of<br />foreign language teaching were addressed briefly. After giving the theoretical<br />information of these principles during the training effects were investigated,<br />problems that were encountered and provides information about the solution of<br />these problems. Many studies in this area have been emphasized on specific<br />subjects in teaching Turkish as a foreign language and these studies are statistical<br />studies rather than solution oriented2. In this study, a general evaluation was<br />given, as well as a solution to the Syrian students by taking advantage of the<br />observations in education. Topics are listed as subtitles suitable for language<br />teaching program. As subtitles issues are by examined the problems that occurred<br />were given applied solutions in education. So our study is thought to be a guide<br />for teachers who are working on teaching Turkish as a foreign language.<br />Presented solutions was produced not by observations and studies of only one<br />teacher but by the common opinion of the teachers working on the project<br />"Advanced Turkish Teaching of Syrian Guest Students" conducted by Presidency<br />for Turks Abroad and Related Communities. Except in exceptional cases,<br />problems are similar therefore, the efficiency of the solutions presented has also<br />been observed.<br /><br />Keywords: Language teaching, guest students, Turkish<br /><br />__________________________________________<br /><br /><b>GİRİŞ</b><br />“Bana bir dil verin, size bir millet vereyim.” (Konfüçyüs)<br /><br />Dilin önemini belki de en iyi şekilde anlatan bu kelimelerin değeri ülkemizde<br />çok geç anlaşılmıştır. Kaşgarlı Mahmut’un bu alanda en önemli isim olduğu<br />söylenebilir. Sonrasında ciddi anlamda bir çalışma yapılmamıştır. Batılı ülkelere<br />baktığımızda dilin değeri yüzyıllar öncesinden anlaşılmış ve bu konuda ciddi<br />çalışmalar yürütülmüştür. Öyle ki dil için ayrı bakanlıkların kurulduğu ülkeler<br />görülmektedir (Fransa, İngiltere vb.) Ülkemizde ise buna benzer çalışmaları Türk<br />Dil Kurumu yürütmeye çalışmaktadır. Ancak bu alanda yeterli çalışmaların<br />yapıldığı söylenemez. Türk Dil Kurumunun Türkçenin öğretimine yönelik<br />çalışmaları yok denecek kadar azdır. TÖMER, Yunus Emre Enstitüsü gibi<br />kurumların yürüttüğü çalışmalar Türkçenin öğretiminde önemli rol<br />oynamaktadır.<br /><br />Bir dil öğretilirken sadece o dilde konuşma ve yazma öğretilmemektedir. Dille<br />beraber o milletin tarihi, kültürü, gelenek ve görenekleri de öğretilmektedir. Bu<br />durumda yayılan tek şey dil değil aynı zamanda bir milletin kültürel varlığıdır.<br />Yabancı dil öğretimi, çok kültürlü toplumlarda barış ve düzeni sağlamaya da<br />yardımcı olur. Işık bunu şu cümlelerle ifade eder:<br /><br />“Yabancı dil öğretimi bir taraftan çok kültürlülüğe açılmayı, diğer taraftan çok<br />kültürlü topluluklarda barış ve huzur içinde birlikte yaşanılmasını amaçlar.<br />Günümüzde bu yabancı dil anlayışının, daha açık bir deyişle kültürler arası<br />bildirişim odaklı yaklaşımın üst amacı ise kültürlerarası bildirişim yeteneğini<br />kazandırmaktır” . (Işık,1996:7)<br /><br />Polat ise yabancı dil öğrenmeyi bir çeşit kültürel hesaplaşma olarak ele alır:<br />“Yabancı dil öğrenme yabancı bir kültürle diyaloğa girmektir. Kültürlerarası<br />karşılaştırmayı yabancı dil öğretimine temel yapan bu eğilim, yabancı dil<br />öğrenmeyi, kişinin hem kendi hem kültürü ile hem de yabancı kültürle bir<br />hesaplaşması olarak değerlendirilir.”(Polat,1990:69)<br/><br/><b>DİL ÖĞRETİMİNDE ALTYAPI MESELESİ</b><br /><br />Dil ve öğretimi kadar dilin öğretimi için psikolojik, sosyolojik ve ekonomik<br />alt yapının oluşturulması da önemlidir. Öncelikle hedef kitle ile uluslararası<br />düzeyde ilişkilerin geliştirilmiş olması şarttır. Gerçekçi bir bakış açısıyla<br />incelendiğinde ikinci bir dil öğrenme isteğinin tamamen ihtiyaçların düzeyine<br />bağlı olduğu görülmektedir . Bunu çeşitli sınıflara ayırmak mümkündür. Söz<br />konusu gerekçeler aşağıda verilmiştir.<br /><br />__________________________________________<br /><br /><b>Eğitim</b><br /><br />Uluslararası eğitim alanında kaliteli bir eğitim sistemine sahip olmak yabancı<br />öğrencilerin ilgisini çekmektedir. Özellikle gelişmemiş yada eğitim ihtiyacını<br />karşılayamayan Hindistan, Pakistan, Filipinler, Fas gibi ülkelerde yetişen genç<br />nesiller yurtdışına akın etmektedir. İngiliz sıralama kuruluşu QS (Quacquarelli<br />Symonds)’ın 2016 yılına ait verilerine göre en çok tercih edilen ülkelerin başında<br />ABD, Birleşik Krallık ve Almanya gibi ülkeler gelmektedir. (topuniversities.com:2017)<br /><br /><b>Ekonomi</b><br /><br />Bir ülkenin güçlü bir ekonomi, iş imkânları ve aktif dış ticarete sahip olması<br />yabancı devletlerin ilgisini çekmektedir. İş imkânlarından dolayı bu ülkeler göç<br />almaktadır. Göç eden bu insanlar o ülkenin dilini öğrenmek zorundadır. 1961<br />yılında Almanya’ya göç eden Türk vatandaşları, Avrupa’nın çeşitli ülkelerine göç<br />eden Afrika, Doğu ve Ortadoğu ülkelerinin vatandaşları buna örnek gösterilebilir.<br /><br />Dış ticarette aktif olmak da dil öğretimine altyapı hazırlar. Genellikle<br />uluslararası ticaret yapan kuruluşlar, ticari ilişkilerde bulundukları ülkelerin<br />dilleriyle iletişim kurmayı yeğlerler, bunun nedeni ticari ilişkileri güçlendirmek<br />istemeleridir. Ülkemizde Batılı ülkelerle ticaret yapan kuruluşlarda yoğun bir<br />şekilde İngilizce konuşulmasının nedeni budur. Bu kuruluşlarda mesleğe ve<br />sektöre özgü terimler, ifade biçimleri kullanıldığı için İngilizce öğreniminde<br />Business English (iş İngilizcesi) kavramı ortaya çıkmıştır. Son yıllarda Türkiye<br />ekonomisinin gelişmesiyle birlikte Türkçe’nin yabancı dil olarak öğretiminde de<br />İş Türkçesi kavramı dilimizde yer bulmaya başlamıştır.<br /><br /><b>Sosyal Yaşam</b><br /><br />Ülkenin yaşam biçimi, sosyo-kültürel seviyesi ve moda bir dili öğrenmeye<br />yönelten etkenlerdendir. Ancak bunun dışında savaş, siyasi baskı, soykırım vb.<br />nedenlerle göç etmek zorunda kalan kitleler alışveriş, sağlık, eğitim gibi<br />ihtiyaçlarını karşılamak için iltica ettikleri ülkenin dilini öğrenmek zorunda kalır.<br />Bunun en canlı örneği ise günümüzde yaşanan Suriye’deki iç savaştır. Savaş<br />nedeniyle ülkemize sığınmış olan yaklaşık 4 milyon mülteci bulunmaktadır.<br />(aljazeera.com, 2016) Gelen genç nüfus Türkiye’de eğitimine devam etmektedir.<br />Böylece Türkçe’nin öğretimi için son derece geniş bir saha ortaya çıkmıştır.<br /><br /><b>Kültürel Farkındalık Oluşturma</b><br /><br />Önceki bölümlerde, dil öğretimiyle beraber kültürün de yayılma alanı<br />bulduğundan bahsedilmişti. Bunun gerçekleşebilmesi için kültürel farkındalığın<br />göz ardı edilmemesi gerekir. Bunu çeşitli yollarla yapmak mümkündür. Bunları<br />şu şekilde sıralamak mümkün:<br /><br />__________________________________________<br/><br/><b>a. Dinleme</b><br /><br />Öğrencilerle yapılan dinleme etkinliklerinde evrensel konuları ele almak<br />yerine Türkçe şarkı ve türküler, fıkra örnekleri, şiirler, kültürel etkinlikleri<br />anlatan metinlerin kullanılması hem dersin işlenişinde sorun yaratmayacak hem<br />de hedef kitlenin Türk kültürü hakkında zevk sahibi olmasını sağlayacaktır.<br /><br /><b>b. Yazma</b><br /><br />Genellikle günübirlik ödevler halinde verilen yazma ödevlerinde tarihte<br />yaşanmış büyük olaylar, ünlü kişiler, Türk kültürü ve hedef kitlenin kültürü<br />arasındaki farklılıklar, toplumsal yaşayıştaki farklılıklar gibi öğrencinin gözlem<br />yapabildiği konular hakkında karşılaştırmalı çalışmaların ödev olarak<br />verilmesinin öğrencinin ilgisini uyandırdığı ve Türkçe öğrenimini hızlandırdığı<br />düşünülmektedir.<br /><br /><b>c. Konuşma</b><br /><br />Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’nın yürüttüğü<br />“Suriyeli Öğrencilere Yönelik İleri Düzey Türkçe Eğitimi” projesinde görevli<br />olan eğitmenlerin ortak kanaatleri sonucu, diğer kazanımlara nazaran konuşma<br />etkinliğinin daha kolay ölçüldüğü görülmüştür. Çünkü bu beceri ölçülürken<br />öğrenci ve eğitimci birebir etkileşim halindedir. Eğitimci tatmin olmadığı<br />müddetçe devam sorularıyla konuşma sürecini uzatabilir ve istediği yönde bir<br />akış gerçekleştirebilir. Örneğin; eğitimci düğün adetlerimizden bahsederek<br />benzer adetlerin kendilerinde olup olmadığını, benzerlikleri, farklılıkları<br />sorabilir. Bu noktada konuşma etkinliği diğer etkinliklerden ayrılır. Konuşma<br />etkinliğinden önce, konuların belirlenmiş olması öğrenciye hazırlık fırsatı<br />verecektir. Bu konular güncel veya tarihi olabilir. Ancak yerli olması son derece<br />önemlidir.<br /><br />Demircan kültürel farkındalık oluşturmaya yönelik gözlemlerinde<br />öğretmenlerin dinleme, konuşma, okuma, yazma ve dil bilgisi derslerinde kültüre<br />yönelik etkinliklerden şu şekilde bahseder: “Konuşma dersinde bilim adamı<br />tanıtma etkinliği, diyalog ve sesli okuma tespit edilmiştir. Okuma dersinde<br />kültürel kelime çalışması tespit edilmiştir. Yazma ve dil bilgisi derslerinde test<br />çözme tespit edilmiştir. Kültürel etkinlikler iyi bir şekilde planlanmalıdır.<br />Böylece etkinlikler daha yararlı olacaktır. Örnek olarak iletişim ortamı olarak<br />seçilen sünnet düğünü, düğüne davet, düğün yerine gidiş, hediye... şeklinde<br />iletişimsel olaylara ayrılabilir.” (Demircan, 2005:27). Demircan’ın bu tespitleri<br />bugün de benzer şekilde kullanılmaktadır.<br /><br />__________________________________________<br/><br/><b>YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE KULLANILAN YÖNTEMLER</b><br /><br />Yabancılara Türkçe öğretimi konusunda çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Bu<br />yöntemler aşağıda verilmiştir.<br /><br /><b>Dil Bilgisi Çeviri Yöntemi</b><br /><br />Konuşma, yazma ve dinleme becerilerinin geri planda bırakıldığı bir<br />yöntemdir. Dil bilgisi kuralları çerçevesinde doğru çeviri yapılmasına dikkat<br />edilir. “Bu yöntem, belli bir öğrenme kuramına göre geliştirilmemiştir. Daha çok<br />akla dayalı çözümlemeler, kural öğrenme ve karşılaştırılmalı çalışmalara yer<br />verir. Bu yöntemle konuşma becerisinin geliştirilmesine önem verilmez”<br />(Demirel, 2007: 36)<br /><br /><b>Dolaysız Yöntem</b><br /><br />Dil bilgisi ve çevirilere dayalı bir yöntemdir. Bu yüzden konuşma<br />geliştirilmez. Bu hususta Dil Bilgisi Çeviri Yöntemiyle benzerlik gösterir.<br /><br /><b>İşitsel – Dilsel Yöntem</b><br /><br />Dil Bilgisi Çeviri Yöntemi ve Dolaysız Yöntemin aksine İşitsel – Dilsel<br />Yöntem ve İletişimsel Yöntem konuşma becerisinin gelişimini sağlamaktadır.<br />Demircan İşitsel – Dilsel Yöntemi şöyle tanımlar: “Dilin sözlü yönüne<br />dinlediğini anlama ve konuşma becerilerine öncelik tanıyan, bu becerileri<br />davranışçı öğrenme yorumlarından yaralanarak diyaloglar ve yoğun sözlü<br />alıştırmalar kullanarak dil yapılarını belli bir sıraya göre öğretmeyi amaçlayan bir<br />yabancı dil öğretim yöntemidir” (Demircan, 2005: 182)...<br /><br /><b>İletişimsel Yöntem</b><br /><br />“Dil bilgisi ve yazımdan ziyade iletişimi esas alan yöntemdir.” (Akpınar<br />Dellal ve Çınar, 2011:24) Akademik çalışmalar yerine günlük hayatta<br />ihtiyaçlarını karşılayacak derecede dil öğrenmek isteyen kişilerde uygulanan bir<br />yöntem olduğu söylenebilir. Gerçek hayattan örnekler, günlük hayatta işine<br />yarayabilecek kalıp kullanımlara bolca yer verilen yöntemdir.<br /><br /><b>Bilişsel Yöntem</b><br /><br />Herhangi bir kazanıma ağırlık vermeyen yöntemdir. Bu yöntemde ezbere<br />dayalı işlemler değil zihinsel süreç ön plana çıkar. Öğrenciye sadece gerekli<br />esaslar verilir ve geri kalan aşamalar zihinsel sürece bırakılır. “Bilişsel yöntem,<br />öğrenmeyi zihinsel algılama doğrultusunda ele alır. Bu yönteme göre dil bir<br />alışkanlık ürünü değil yaratıcı bir süreçtir. Öğretmen sık sık alıştırmaları<br />tekrarlatarak ezberleten bir kişi değil, öğrencinin dili zihinsel işlemler sonucu<br />öğrenmesinde rehber olan kişi olarak görülür (Demirel, 2007: 45)<br /><br />__________________________________________<br/><br/><b>Seçmeli Yöntem</b><br /><br />Tamamen kişinin ihtiyacını karşılamaya yönelik bir yöntemdir. Bu yöntem<br />içerisinde yukarıda saydığımız yöntemlerin tamamı kullanılabilir.<br /><br />Görüldüğü üzere dil öğretimi için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Bu<br />yöntemlerden bazıları konuşmaya, bazıları dil bilgisine dayalı olacak şekilde<br />uygulama alanı bulmuştur. Genel çerçeveye baktığımızda akademik düzeyde<br />Türkçe öğretimi için hepsinin aynı anda uygulanması gerekmektedir. Ayrıca bu<br />yöntemler sadece Türkçe için değil genel anlamda dil öğretimi için geliştirilmiş<br />yöntemlerdir. Ancak bunu genellemek son derece yanlış olacaktır. Çünkü her<br />dilin kendine ait yapıları vardır. Bu nedenle genel bir yöntemden ziyade her dil<br />ayrı olarak ele alınmalı ve öğretme yöntemi geliştirilmelidir.<br /><br />Muharrem Ergin’e göre dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan doğal bir<br />vasıta; kendi kanunları içinde yaşayan ve gelişen bir varlık; milleti birleştiren,<br />koruyan ve onun ortak malı olan sosyal bir müessese; seslerden örülmüş<br />muazzam bir yapı; temeli bilinmeyen zamanlarda atılmış bir gizli antlaşmalar ve<br />sözleşmeler sistemidir. (Ergin, 1994:7) Burada dikkatimizi çeken şey elbette<br />“…kendi kanunları içinde yaşayan ve gelişen bir varlık” cümlesidir.<br /><br />Buna örnek verecek olursak İngilizce öğrenmek için kalıplar dışında çok az<br />sayıda ek ve bunun yanında dilde kullanılan bağlaçları öğrendiğiniz zaman geriye<br />sadece kelime hazinesini geliştirmek kalıyor. Bir diğer örnekte; Arapçaya<br />baktığımız zaman; dil bilgisi kurallarının yanında, kelime türetmek için<br />vezinlerden yararlanıldığını görüyoruz. Bu durumda öğrendiğiniz bir kelimeye<br />vezinleri uygulayarak yeni kelimeler türetebilirsiniz. Ör: “kitâb kâtib, mektûb,<br />mekteb, kitâbe” kelimeleri “كتب “harflerinden çeşitli vezinlerle türetilmiş<br />kelimelerdir. Türkçede ise çeşitli yapım ekleriyle yeni kelimeler türetilmektedir.<br />Ör: Göz-lük-çü-lük, “gözlükçülük” kelimesinde görüldüğü gibi “göz” kelimesine<br />yapım ekleri getirilerek yeni anlamlı kelimeler elde edilmiştir. Ergin’in tanımıyla:<br />Türk dilinin kendine ait kuralları ve genel bir mantığı olduğu için Türkçe ile ilk<br />kez karşılaşan öğrenciler bu kuralları ve mantığı kavramakta ve anlamakta<br />zorlanabilmektedirler. Türk dili sondan eklemeli bir dil olduğu için kelime<br />kökünde bir değişiklik olmaz. Kelime köküne getirilen ekler sayesinde farklı<br />kavramlar karşılanmış olmaktadır (Ergin 1977: 6)<br /><br />Sadece bu küçük ve genel örneklere baktığımızda bile bu dillerin öğretiminde<br />aynı yöntemlerin uygulanmasının imkânsız olduğunu görmekteyiz. Bir dilin<br />öğretiminde dil bilgisi birinci dereceden önem arz ederken, başka bir dilde kelime<br />hazinesi birinci dereceden önem arz etmektedir. Bu da bize öğretme<br />yöntemlerinden hangisinin uygulanacağı noktasında çok titiz bir seçim yapılması<br />gerektiğini gösteriyor. Öğretilecek dilin yapısı çok iyi bilinmeli ve buna en uygun<br />yöntem seçilmeli. Sadece bir yöntemin yeterli olmadığı durumda ise birden fazla<br />yöntem aynı anda uygulanabilir.<br /><br />Türkçe öğretimini ele alacak olursak, Türkçe öğretiminde Dolaysız, Bilişsel<br />ve Seçmeli yönteminin aynı anda uygulanmasının en iyi tercih olduğu<br />düşünülmektedir. Ancak sadece bunlar yeterli olmamaktadır. Türkçenin yapısı<br />göz önüne alındığında aşağıdaki tekniklerin de uygulanması tavsiye<br />edilmektedir:<br /><br />__________________________________________<br /><br />.<br />.<br />.<br />...<br/><br/>[Edited at 2024-02-11 11:18 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/3024350#3024350 Wed, 03 Jan 2024 09:43:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> Türkçe konusunda anlatılanlar...<br/><br/><b>ANADİLİ TÜRKÇE OLMAYAN DÜNYALILAR ANLATIYOR...</b><br /><br />1) Çikolata sesli kardeşimiz anlatıyor: "YABANCILARIN TÜRKÇE İLE İMTİHANI, SINIFTA FARKLI SOKAKTA FARKLI | Afrotürk Show" -> [url removed] <br /><br />2) Alman gardaşımız anlatıyor: "NEDEN ve NASIL Türkçe öğrendim? - WHY and HOW did I learn Turkish?" -> [url removed] <br /><br />3) Amerikalı gardaşımızın Türkçe öğrenme deneyimleri: "Nasıl Türkçe Öğrendim? (Dil öğrenmek için çeşitli yöntemler)" -> [url removed] <br /><br />---<br />4) Behram Hüdayar kardeşimizin anlatımı ile "20 Dili Kendi Başına Öğrenen Çok Dilli (Polyglot) Steve Kaufmann'e göre Sıfırdan Dil Öğrenmenin Yolu" -> [url removed] <br /><br />5) Japonya'da oturan Gizem Andako Hanımefendi anlatıyor: "Türkçe ile Japonca Benzer Mi? Türklere Japonca Öğrenmek Kolay Mı?" -> [url removed] <br /><br />6) Koreli kızkardeşimiz anlatıyor "Türkçe öğrenmek kolay mi?👀|Koreli Arkadaş" -> [url removed] <br /><br />----<br />7) Julia hanım anlatıyor: "Neden Türkçe biliyorum? En çok sorulan soruları cevapladım" -> [url removed] <br /><br />8) S. Arabistan doğumlu Bangladeşli kardeşimiz anlatıyor: "Kanada'dan Kabul Aldım Ama Türkiye'yi Tercih Ettim - Benim Türkiyem -3" -> [url removed] <br /><br />9) Keşmirli kardeşimiz anlatıyor: "Benim Türkiyem 7 - Keşmir" :-> [url removed] <br /><br />-----<br />10) Tanzanyalı Emmanuel Augustine kardeşimiz anlatmış: "Türkiyede Gördüğüm EN TUHAF Şeyler" -> [url removed] <br /><br />11) "İki Afrikalı Arasında Ortak Dil Türkçe Olması!" -> [url removed] <br /><br />12) "Fransa'yı Terk Edip Türkiye'ye Yerleşmek - Benim Türkiyem - 2" -><br /> [url removed] <br /><br />-------<br />13) "Türklerin Vatan Sevgisini Kıskanıyorum (Benim Türkiyem 9 - Bosna)"<br />-> [url removed] <br /><br />14) Alman kızkardeşimiz Julia Graner: "Neden Türkçeyi Seviyorum?" -> [url removed] <br /><br />15) "Ben Alman Gördüm": Julia Graner polgıramda Türkçe-Türkiye-Almanya-Almanca deneyimlerini anlatmış... -> [url removed] <br />------<br /><br />16) "Alman kızları" hakkında yazılanlar doğru mu? - Ekşi sözlük yorumlarını okuyorum -> [url removed] <br /><br />17) Türkler mi giyinmeyi biliyor, yoksa Almanlar mı?🕴️Moda konusunda farklılıklar<br />-> [url removed] <br /><br />18) İki Almanya’nın birleşmesinin yıl dönümü: Ülke neden ikiye bölündü, Berlin Duvarı nasıl yıkıldı? -> [url removed] <br/><br/> Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/3022871#3022871 Mon, 18 Dec 2023 16:28:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *-tümü alıntı- Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi<br/><br/><br /><b>TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZLARINDA YEMİN İFADELERİ</b><br /><b>Oath Expressions in Turkey Turkish Dialects</b> <br/><br/>----<br /><b>Araştırma: Nilüfer YILDIRIM</b><br />Dr. Öğr. Üyesi, Fırat Üniversitesi, İnsani ve Sosyal Bilimler Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Elazığ/Türkiye,<br /> [email removed] , orcid.org/ [phone removed] -1331<br />----<br /><br /><b>ÖZ</b><br />Türkiye Türkçesi ağızları zengin bir söz varlığına sahiptir. Geçiş dönemleri olarak adlandırılan<br />doğum, evlilik, ölüm ile hayat boyu gerçekleşen acı-tatlı olaylar karşısında hissedilen<br />duyguların sözcükler aracılığıyla dışavurumunu belgeleyen kalıp ifadeler bakımından sayısız<br />örneği barındıran ağızlar, insanların çeşitli sebeplere bağlı olarak kullandıkları yemin<br />ifadelerini de kapsamaktadır. Güven telkin etmek, iletişime geçilen kişi ya da kişileri<br />söylediklerine inandırmak, ileri sürdüğü iddiasını kutsal olan/olmayan farklı temellere<br />oturtarak güçlü kılmak gibi durumlar, insanı günlük konuşmanın akışı içinde yemin etmeye<br />itmektedir. <br /><br />Bu makalede Türkiye Türkçesi ağızlarında kullanılan yemin ifadeleri ve bu<br />ifadelerin oluşturduğu kalıplar ele alınacaktır. Yemin ifadelerine ait örnekler; Türkiye<br />Türkçesi ağızları ile ilgili yapılmış doktora ve yüksek lisans tezleri, basılı kitaplar ve sahada<br />yapılan derleme çalışmaları sonucunda kaynak kişilerden elde edilen bilgiler doğrultusunda<br />açıklanacaktır. Yemin etmeye ilişkin örnekler; yeminin şekline, üzerine yemin edilen varlık,<br />nesne, kavramların çeşitliliğine göre sınıflandırılarak detaylandırılacaktır. Yemin<br />ifadeleri/kalıpları, Anadolu insanının kutsiyet atfettiği, önem verdiği ve manevi gücüne<br />inandığı değerlerin belirlenmesine yardımcı olacaktır. Yemin ediliş şekli ve yemini oluşturan<br />kalıpların yapıları, dilin insanlar tarafından etkileyici kullanımını da açığa çıkaracaktı.<br /><br /><b>1. Giriş</b><br />Dil, insanlar arasında iletişimi sağlayan en temel ögedir. Günlük hayatın olağan akışı içinde dili kullanarak<br />çeşitli iletişim kanalları oluşturan, bu sayede bildirişimi ve anlaşmayı sağlayan insan, hayatı algılayış biçimini<br />de dil aracılığıyla açığa vurur. İnsan, acı, hüzün, mutluluk, heyecan, nefret, öfke, sevinç vb. duyguları en<br />derinden yaşar ve bu duygularını dili ile ifade eder. Bu dil bazen kuralları olan yazı dili bazen çizgi, nota, resim<br />gibi sembollerden oluşan gösterge dili bazen de resmiyete dökülmüş kaideleri olmayan, kişinin duygu ve<br />düşünce dünyasını doğal şekilde yansıttığı konuşma dilidir.<br /><br />Konuşma dili, dilin kullanıldığı her bölgede farklı özellikler taşır. Bu farklılıklar ‘ağız’ terimiyle adlandırılır<br />ve dilin yöreye has kullanımını örnekler. “Bir dil alanı içinde yer alan farklı konuşma biçimlerinden her biri.”<br />(Buran, 2015: 40) şeklinde tanımlanan ağızlar, dili besleyen kaynaklardır. Türkiye Türkçesinin de çeşitli<br />ölçütlere göre belirlenmiş geniş bir ağız haritası vardır. Bu ağızlar ses, şekil ve söz dizimi özelliklerine genel<br />bir sınıflandırılmaya tâbi tutulmuş ve “Doğu Grubu Ağızları Kuzeydoğu Grubu Ağızları, Batı Grubu Ağızları”<br />olmak üzere üç ana grup halinde tasnif edilmiştir (Karahan, 2014: 1-2). Her ağız grubu standart dilin söz<br />varlığını besleyecek malzeme ile doludur.<br /><br />Türkiye Türkçesi ağızlarının, söz varlığı, ölçünlü dilden daha geniştir ve ortak dildeki kelimelerin değişik<br />söyleniş biçimleri bir yana bırakıldığında yaklaşık doksan bin civarında kelime içermektedir (Aksan, 1996:<br />217). Özellikleri kullanıldığı yöreye göre şekillenen, arkaik unsurlar içeren, yazı dilini besleyen ağızların çok<br />yönlü, çok çeşitli ve zengin malzemeyle dolu bir söz varlığı bulunmaktadır. Meteoroloji ifadelerinden halk<br />takvimine, bitki adlarından kılık-kıyafet ve aksesuar adlarına, ölçü birimlerinden meslek adlarına kadar çok<br />geniş bir söz varlığına sahip olan ağızlar, yemin edilirken kullanılan ifade çeşitliliği açısından da dikkat çekici<br />bir malzemeye kaynak teşkil eder. Divânü Lûgat-it Türk’te “kirtü” ve “and” tabirlerinin karşılığı olarak<br />kullanılan yemin, “gerçeklik, doğruluk” kelimeleriyle tanımlanmaktadır (Atalay, 2013: 24, 233). Türkçe<br />Sözlük’te ise yemin tanımı ‘ant’ maddesi adı altında verilmekte; “Tanrı’yı veya kutsal bilinen bir kişiyi, bir<br />şeyi tanık göstererek bir olayı doğrulama, yemin, kasem.” (Türkçe Sözlük, 2011: 133) şeklinde izah<br />edilmektedir. Tanımlardan da anlaşılacağı üzere yemin kavramı; ant, kasem, ahit gibi kelimelerle de<br />karşılanmaktadır. Eski Türkçede ant kelimesi tam daire olmayan daire içinde üç nokta olan şekille ifade<br />edilmektedir (Ünal, 2013: 228). Köktürk alfabesinin Türk damgaları kökenli olduğu iddiası ant kelimesini<br />karşılayan bu işaret ile desteklenmektedir.<br /><br />Yemin, insanoğlunun yaratılıştan getirdiği güven eksikliğini gidermeye, problemi çözmeye yönelik kutsal bir<br />eylemdir. Güven ortamını sağlamak için kutsal değerlerin, insanüstü güçlerin yardımını dilemek yemin<br />etmenin temelini oluşturmaktadır (Gökdemir, 2003: 60, 63). Böylece insan yemin etmek suretiyle<br />söylediklerini güvence altına alır, çevresindeki insanları geçmişte yaptığı işlere inandırmaya çalışarak<br />gelecekte yapacağı işlerin de teminatını verir. Yazılı hiçbir belgeye dayanmayan yemin, insanlar arasındaki<br />sözlü bir anlaşma görevi üstlenir. Yemin eden kişi tüm olumsuz duygulardan sıyrılarak saf ruh haliyle<br />karşısındaki bireylerle iletişime geçer. Söylediklerine dinî kavram ve değerleri, insanlar arasında kutsal kabul<br />edilen nesneleri şahit tutarak inandırıcılığı sağlar ve iddiasına sağlam bir temel oluşturur. Kişinin yemin<br />ederken kullandığı ifadeler, içinde yaşadığı kültürün herkes tarafından vazgeçilmez olan ve kıymetli kabul<br />edilen somut veya soyut kavramlarından oluşur.<br /><br />İnanç sistemlerinde ve kültür dünyasında önemli bir yeri olan yemin müessesesi; kaynağı insan olan, söze<br />dayalı kalıp ifadeler ile hayat bulmuştur. Bu kalıp ifadelerin en zengin, en etkileyici, en farklı şekillerine<br />ağızların söz varlığında rastlanmaktadır. Anadolu insanı kutsal olan/olmayan çeşitli terim, kavram, nesne ve<br />varlıkları kullanmak suretiyle birçok yemin ifadesi kullanmıştır. Yaşadığı olayları karşılaştığı durumları<br />anlatırken yemini âdeta bir güven sağlama kalkanı olarak kullanmış sık sık yemin ifade eden kelime ya da<br />kelime gruplarına başvurmuştur.<br /><br />Türkiye Türkçesi ağızları ile ilgili malzeme içeren yazılı kaynakların taranması ve sözlü kaynakların<br />derlenmesi sonucu elde edilen yemin ifadelerine bağlı dil birlikleri şu başlıklar altında açıklanabilir: <br /><br /><b>2. Dinî Kaynaklı Yeminler</b><br />İnsanların yemin ederken kullandıkları ifadelerin genellikle din temelli olduğu görülmektedir. Çünkü din ve<br />dinle bağlantılı kavramlara insanoğlu inanır ve koşulsuz güvenir. Kendini çaresiz, yalnız, yardıma muhtaç<br />hissettiği zamanlarda dinin maneviyatına sığınır. Söylediklerinin doğruluğunu veya yanlışlığını ispat etmek,<br />yaptığı veya yapacağı işlerin garantisini vermek, düşünce ve iddialarına inandırmak için de dini seçer.<br />Anadolu insanı yemin ederken Allah, Kur’ân-ı Kerim, cennet-cehennem gibi dinî kelimeleri çok kullanmıştır.<br />Ayrıca “din, iman, vallahi, billahi” sözcüklerinin kalıplaştığı yemin ifadelerine de sıkça başvurmuştur.<br />Türkiye Türkçesi ağızlarında din kurumunu kaynak alarak edilen yeminler şöyle sınıflandırılabilir:<br /><br /><b>2. 1. Allah ile İlgili Yemin İfadeleri</b><br />Türkçede Tanrı, Arapçada Allah, Rab, Farsçada Huda adlarıyla bilinen ve yaygın olarak bu adlarla anılan<br />yaratıcı: “Kâinatta var olan her şeyi yaratan, koruyan, tek ve yüce varlık, Tanrı.” (Türkçe Sözlük, 2011: 98)<br />tanımından da anlaşılacağı üzere en üst kuvvettir. Her şeyin yaratıcısı olan Allah sonsuz güç ve kerem sahibidir.<br />Bu mutlak ve sonsuz güç, sınırsız kudret insanın Allah’a olan inancını, saygı, sevgi ve korkusunu şekillendirir.<br />İnsanın yaratılışından gelen inanma ihtiyacının sonucu olan Allah’a bağlılık ve güven, günlük konuşmalarında<br />Allah’ı sıkça anan Anadolu insanının yemin ederken kullandığı ifadelerde de yansımasını bulmuştur. “Yemin<br />edidıl vala Kur’an biz paytonan geldıl, Allah vekil paytonan geldıl.” (Erten, 2011: 120) diyerek ulaştığı yere<br />faytonla gittiğini anlatmaya çalışırken Allah’ı şahit tutmuş, “Dedi ki sen filanın kızını istiyen mi? Dedim he.<br />Dinen Allahan mı? Dedim dinime Allahıma istiyerım.” (Tosun, 2016: 230) ifadesiyle de yapmak istediği işte<br />ne kadar kararlı olduğunu Allah’ın adını söyleyerek kanıtlamak istemiş ve yemin etmiştir. Manisa’dan derlenen<br />bir metinde hile yapmadığını, dürüst bir insan olduğunu anlatmaya çalışan kaynak kişi “Bir gün dahi hilem<br />yoktur. Allah huzurun konuşyom.” (İlker, 2017: 1056) ifadesiyle inandırıcılığını artırmak için yine Allah’ın<br />adını kullanmıştır. “Allahıma, kitabıma..” (San, 1990: 397) ifadesi de aynı düşüncelerle edilen yemin türüne<br />verilecek bir başka örnektir. Sohbet esnasında söylediklerine temel oluşturmak isteyen bir başka kaynak kişi<br />söz arasında sık sık Allah’ı tanık göstermektedir: “allahım saña diyom góğde allah bilir seni gandıracal dēilim<br />hā böyle isler górdüm ben s tle o adamlara on gice allahım hazır nazır üsdümde on gice uylu górmedįim gúń<br />oldu. On gice. On gice uylu górmediim gúń oldu allahım hazır nazır. góğde allah biliyō duyduñ ñu?” (Erdoğan,<br />2012: 292).<br /><br />Ağızlarda kullanılan yemin ifadelerinden birinde: “Allah’a ğul olmayım yalan dmysem.” (San, 1990: 397)<br />şeklinde bir ibare geçmektedir. Allah’ın adını vererek yemin eden kaynak kişi, karşısındakini yalan<br />söylemediğine inandırmak için dinden çıkmayı göze alacak kadar yemininin derecesini artırmaktadır. Aynı<br />düşünceye bağlı olarak kullanılan bir başka yemin de “Allahımi, kitabımi inkâr gdim ki..” (San, 1990: 397)<br />örneğinde görülmektedir.<br /><br />Allah’ın yapabileceklerinin sınırının olmadığına dair inanç, istediği her şeyi anında gerçekleştireceğine olan<br />düşünce de yemin ifadelerinde belirleyici olmaktadır. Sahadan derlenen “Allah beni oor etsin ki..” (San, 1990:<br />397), “allah ġurān çāPsın hurama tiskeyedī_sem.” (Eryiğit, 2014: 320), “üş dene goyun kesmis gį etler gidiyor<br />nidįm ben umacal deilim allah canım alsın umuyōsam allah burda” (Erdoğan, 2012: 295) gibi yemin<br />ifadelerinde kişi; kör olmak, sakat kalmak, ölmek gibi olumsuzluklarla sonuçlanacak şeyleri Allah’tan<br />isteyerek bir bakıma kendini, Allah’ın yapabilecekleriyle tehdit edip yemine başvurmaktadır. Böylece hem<br />başına gelecek kötü durumları söyleyip yeminini kuvvetlendirmekte hem de Allah’ın sınırsız gücüne vurgu<br />yapmaktadır.<br /><br /><b>2. 2. Kur’ân-ı Kerim ile İlgili Yemin İfadeleri</b><br />Kutsal kitaplar; Allah’ın emir ve yasaklarını, ilahi dinlerin kanunlarını içeren eserlerdir. Her ilahi dinin bir<br />kutsal kitabı bulunmaktadır. Bu kitaplar, o dine inanan insanların hayatlarını sürdürmelerinde etkili olan, onlara<br />yol gösteren yazılı birer kılavuz vazifesi görürler. Bu durum; dine ait kuralları sabitler ve insanları bütünleyip<br />birleştirir, insanın aklındaki soru işaretlerini yok ederek maneviyatla ilgili şüpheleri ortadan kaldırır. Bu<br />bakımdan kutsal kitaplar ilahi dinlerin vazgeçilmez unsurlarıdır. <br /><br />.<br />.<br />.<br />. . .<br /><br />Araştırmanın tamamına şuradan ulaşılabilir (PDF) + indirip masaüstünden doya doya okuyabilirsiniz.<br /><br />_____________<br /><br />Yazının kaynağı: [url removed] <br />__________________________________<br /><br />//Fırat Üniversitesi///<br/><br/>[Edited at 2023-12-18 16:33 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/3020009#3020009 Mon, 20 Nov 2023 07:06:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> başlığı baş tarafa aldım<br/><br/>biraz geride kalınca arayıp bulması zor oluyormuş.. Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2996335#2996335 Wed, 26 Apr 2023 14:33:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> işte öyle birşey...<br/><br/><b>ANADİLİ TÜRKÇE OLMAYAN DÜNYALILAR ANLATIYOR...</b><br /><br />1) Çikolata sesli kardeşimiz anlatıyor: "YABANCILARIN TÜRKÇE İLE İMTİHANI, SINIFTA FARKLI SOKAKTA FARKLI | Afrotürk Show" -> [url removed] <br /><br />2) Alman gardaşımız anlatıyor: "NEDEN ve NASIL Türkçe öğrendim? - WHY and HOW did I learn Turkish?" -> [url removed] <br /><br />3) Amerikalı gardaşımızın Türkçe öğrenme deneyimleri: "Nasıl Türkçe Öğrendim? (Dil öğrenmek için çeşitli yöntemler)" -> [url removed] <br /><br />---<br />4) Behram Hüdayar kardeşimizin anlatımı ile "20 Dili Kendi Başına Öğrenen Çok Dilli (Polyglot) Steve Kaufmann'e göre Sıfırdan Dil Öğrenmenin Yolu" -> [url removed] <br /><br />5) Japonya'da oturan Gizem Andako Hanımefendi anlatıyor: "Türkçe ile Japonca Benzer Mi? Türklere Japonca Öğrenmek Kolay Mı?" -> [url removed] <br /><br />6) Koreli kızkardeşimiz anlatıyor "Türkçe öğrenmek kolay mi?👀|Koreli Arkadaş" -> [url removed] <br /><br />----<br />7) Julia hanım anlatıyor: "Neden Türkçe biliyorum? En çok sorulan soruları cevapladım" -> [url removed] <br /><br />8) S. Arabistan doğumlu Bangladeşli kardeşimiz anlatıyor: "Kanada'dan Kabul Aldım Ama Türkiye'yi Tercih Ettim - Benim Türkiyem -3" -> [url removed] <br /><br />9) Keşmirli kardeşimiz anlatıyor: "Benim Türkiyem 7 - Keşmir" :-> [url removed] <br /><br />-----<br />10) Tanzanyalı Emmanuel Augustine kardeşimiz anlatmış: "Türkiyede Gördüğüm EN TUHAF Şeyler" -> [url removed] <br /><br />11) "İki Afrikalı Arasında Ortak Dil Türkçe Olması!" -> [url removed] <br /><br />12) "Fransa'yı Terk Edip Türkiye'ye Yerleşmek - Benim Türkiyem - 2" -> <br /> [url removed] <br /><br />-------<br />13) "Türklerin Vatan Sevgisini Kıskanıyorum (Benim Türkiyem 9 - Bosna)"<br /> -> [url removed] <br /><br />14) Alman kızkardeşimiz Julia Graner: "Neden Türkçeyi Seviyorum?" -> [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-04-26 17:19 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2990467#2990467 Wed, 08 Mar 2023 06:47:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *-*<br/><br/>--tümü alıntı--<br/><br/><b>Yazı: Celal Üster, “Kadın dilinin gizli örgütü”</b>, Radikal Kitap Eki, 16 Kasım 2001<br/><br/>"Bir toplumda geçerli genel dilden ayrı, ama ondan türemiş olan, yalnızca belirli çevrelerce kullanılan, toplumun her kesimince anlaşılmayan, kendine özgü sözcük, deyim ve deyişlerden oluşan özel dil." AnaBritannica Genel Kültür Ansiklopedisi, argoyu böyle tanımlıyor. Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi ise, "Kendi sosyal çevreleriyle sınırlı yaşayan ve toplumun geri kalan kesimlerinden ayrılmak ve / ya da korunmak isteyen bir grubun benimsediği özel sözcükler bütünü" diye tanımlamış argoyu. Ama lûgat paralamayı bir yana bırakır, Türkçenin Büyük Argo Sözlüğü'nün yazarı Hulki Aktunç'un alabildiğine özgür belirlemelerine sardırırsak: Argo, dilin gizli örgütüdür; yaratıcılıktır, anadilin sözcüklerine yeni anlamlar katar, kendi alanına girmeye çalışan sözcük ve deyimden ayakbastı parası alır ve onu bozuşturup dönüştürür...<br /><br />Biliyorum, "Şimdi bu argo muhabbeti de nereden çıktı?" diye soracaksınız. Aktunç'un Büyük Argo Sözlüğü yayımlanalı on yıldan fazla bir zaman geçtiğini de biliyorum. Ama bu kez yayımlanan, bambaşka bir argo sözlüğü. Filiz Bingölçe, bu alana apayrı bir boyut getiriyor; genellikle erkek-egemen bir dil alanı olarak görülen argonun kadın cephesini araştırıyor. Araştırmaktan öte, bir Kadın Argosu Sözlüğü çıkarıyor ortaya.<br /><br />Bingölçe'nin deyişiyle, bu sözlüğün öncelikli kaynakları, çevremizde gördüğümüz, karşılaştığımız, bildiğimiz; başta Ankara ve İstanbul olmak üzere büyük kent merkezlerinde ya da ilçelerinde yaşayan kadınlar. Onların anneleri, anneanneleri, babaanneleri de, "haminnemin meşhur lâfıydı" kaydıyla aktarılan yüzlerce söz ile bu sözlüğün "eski toprak" kaynakları olmuşlar. Sözlüğün içeriği derlenirken en basit yönteme başvurulmuş; yaklaşık yüzde doksanı canlı tanıklarla konuşularak oluşturulmuş.<br /><br />Bu canlı tanıkların çoğu "temiz aile" kadınları: Hemşireler, hastabakıcılar, doktorlar, ev kadınları, öğrenciler, işçiler, gazeteciler, memureler, kuaförler, ağdacılar... Buna karşılık, Bingölçe'nin verdiği bilgiye göre, hapishanelerdeki kadınlarla hiç ilişkiye geçilmemiş, genelevlerdeki kadınlarla da istenen ölçüde bağ kurulamamış; kırsal alanın yerel söyleyişlerine pek girilememiş. Ama tıpkı hayatın bağrında durmadan gelişen argonun kendisi gibi, sürekli zenginleşebilecek bir sözlük bu: "Argo dediğiniz, sınırsız bir anonim oluşumdur; katkılarla yaşar, gelişir.<br /><br />"Aktunç da, "Hiçbir argo sözlüğü, argoya yetişemez. Hiçbir yasanın yaşama yetişemediği gibi," demiyor mu zaten?<br /><br />Aslında, Bingölçe'nin, sözlüğün başındaki soru/yanıtları, Kadın Argosu Sözlüğü'nün özünü anlamamızı sağlıyor: Bir dil oyunu mu bu? Evet... Kadınlar arası tanışıklığı mı güçlendiriyor? Tabii... Erkeklere kapalı bir üstünlüğü mü kanıtlıyor? Galiba... Bir dil bağıyla kopmaz bir doku mu oluşturuyor? Şüphesiz... Şifrelerle anlaşma çabası mı? Yer yer... Hayatı kendi dünyasıyla karşılama gayreti mi? Sanırım...<br /><br />Büyük Argo Sözlüğü'nün ilk basımının yapıldığı İS 1990'dan bu yana Türkçenin "Argo azizi" sayılan Aktunç bir sunuş yazmış Bingölçe'nin çalışmasına: "Bingölçe, bize bir 'ilk iş' armağan ediyor. Bir 'ilk', çünkü büyük dillerin bellibaşlı sözlüklerinde yer alan 'kadın dili' kategorisi bizde hemen hemen hiç işlenmemiştir, incelenmemiştir... [Bingölçe'nin çalışmasında] yaşamın ve dilin içinde gizlenen büyük bir ada keşfediliyor. Çılgın, alaycı, dramatik, şen şakrak, melûl mahzun bir ada. Bir sürü aptal herifin ve kızın ve kadının derinliğine duyumsayamadığı ama yaşamakta olduğu bir ada..."<br /><br />Filiz Bingölçe'nin Kadın Argosu Sözlüğü, salt kadın açısını yansıtan sözcük ve deyimlerden oluşmuyor. "Ara açı" da örneklenmiş; her iki cinsin cümle kalıbı olarak ortaklaşa kullandığı, ancak kimi yerde sözcük seçiminde farklı davrandığı laflara da yer verilmiş. Ama kadınların, erkeklerle nasıl alay ettiklerini örnekleyen söz ve deyimler alabildiğine renkli ve bereketli.<br /><br />Sözgelimi, daha ilk sayfada bir "özdeyiş"e rastlıyoruz: Acemi adamın elinde am ağaca çıkar. Hemen ardından, cinsel konularda heyecanlı ve acemi erkeklere bir başka gönderme: Acemi ördek ya başından ya kıçından dalar. Evden işe, işten eve yaşayan, cinsel açıdan iştahsız erkeklere, Akşam ahıra sabah çayıra, arada bir iki sokarca deniyor; cinselliğe sıra geldiğinde bütün erkeklerin aynı olduğunu anlatmak için ise, Alayının adı bir karanlıkta tadı bir. Her lafa karışan erkek için, Am biti taşak sirkesi karşılığı uygun görülmüş; cinselliğe düşkün erkeği aşağılamak için de, Am suyunda boğul inşallah! bedduasında bulunuluyor.<br /><br />Birine küfür edileceği zaman, erkeklerin o kişinin "ana"sını hedef seçmelerine karşılık, kadın argosunda -doğal olarak o kimsenin "baba"sına yöneliniyor. Sözgelimi, örtülü küfür etmek için, Babanı ninolay sözü kullanılıyor ya da Babasına selam sarkıtmak deyişine başvuruluyor! Birini şaka yollu aşağılarken, Babasını gıdıkladığımın çocuğu deniyor.<br /><br />Erkeklik organına, daha doğrusu erkeklik organının küçüğüne Bamya dendiğini biliyordum, ama Bamya katliamı lafıyla ilk kez bu sözlükte karşılaştım; meğer "toplu sünnet düğünü" anlamında kullanılıyormuş. Örneğin: "Şu siyasî partilerin bamya katliamları da amma seyirlik oluyor." Erkeklik organı karşılığı kullanılan bir başka söz ise, zambakgillerden, yemeklere tat vermek için yumrusu ve yeşil yaprakları kullanılan ıtırlı bitki ile sürüngenlerin en ünlüsünü bir araya getiriyor: Başı soğan ortası yılan! Burada, kuşkusuz, uyak da biçimsel benzetme kadar önemli.<br /><br />Ben, burada, yalnızca "a" ve "b" ile başlayanlardan birkaç örnek vermekle yetiniyorum. Türkiye kadınlar aleminin yeraltı dolambaçlarında şaşırtıcı bir gezintiye çıkacağınız Kadın Argosu Sözlüğü'ne, hiç kuşkum yok, siz de katkıda bulunmak, geliştirip zenginleştirmek isteyecek ve [email removed] adresine başvuracaksınız.<br /><br />______________<br /><br />Yeri: [url removed] <br/><br/>▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄<br/><br/><b>Eser: Filiz Bingölçe</b><br /><b>Kadın Argosu Sözlüğü</b><br />Hulki Aktunç'un Sunuşuyla<br />Sunuş: Hulki Aktunç<br />Kapak Tasarımı: Emine Bora, Semih Sökmen<br />Dizgi Metis Yayıncılık<br />Baskı Hazırlık Metis Yayıncılık<br />Kapak ve İç Baskı Yaylacık Matbaacılık Ltd.<br />Cilt Sistem Mücellithanesi<br />Kitabın Baskıları:<br />1. Basım: Ekim 2001<br /><br />"Bu sözlüğün öncelikli kaynakları kadınlardır. Etrafımızda gördüğümüz, karşılaştığımız, bildiğimiz, büyük kent merkezlerinde ya da ilçelerinde yaşayan kadınlar. Yüz yüze görüşüp, sözcük topladığım bu kadınların anneleri, anneanneleri, babaanneleri de dolaylı olarak bu sözlüğün 'eski toprak' kaynakları olmuş oldular... 'Argo en mazlum olduğu anda en saldırgan olabilendir,' diyor Hulki Aktunç. Bence de öyle. Kadınların yaratıcılıklarını, fantezilerini, neyle nasıl alay ettiklerini görmek mümkün bu sözlüğün sayfalarında."<br /><br />Haminnemin meşhur lafıydı, diyerek andığımız sözler vardır; Kadın Argosu Sözlüğü işte o sözleri, sözcükleri bir araya getiriyor. "Kadın dili" kategorisinin Türkçe sözlüklerde hiç işlenmemiş olduğunu düşünürsek konusunda bir ilk Filiz Bingölçe'nin çalışması.<br /><br />Büyük Argo Sözlüğü’nün yazarı Hulki Aktunç ise kitap için yazdığı sunuşta şöyle diyor: "Yaşamın ve dilin içinde gizlenen büyük bir ada keşfediliyor. Çılgın, alaycı, dramatik, şen şakrak, melul mahzun bir ada. Bir sürü aptal herifin ve kızın ve kadının derinliğine duyumsayamadığı ama yaşamakta olduğu bir ada.<br /><br />Son derece önemli bir dilsel kategori, yazı'nın kalıcı alanına taşınıyor ilk kez. Bir erkek (hele bir 'herif'), böyle bir keşfi asla başaramazdı. Olsa olsa, o adaya kazara düşebilirdi, Robinson Crusoe gibi. Bir Cuma bulabileceği de kuşkuludur."<br /><br /> İÇİNDEKİLER<br /><br />Bir "Sözlük" Üzerine Sözcükler, Hulki Aktunç<br />Giriş<br />Kullanılan Kısaltmalar<br />Sözlük<br />Kavram Dizini<br /> OKUMA PARÇASI<br />Hulki Aktunç, "Bir Sözlük Üzerine Sözcükler", s. 7-11<br /><br />Kişinin tek başına sözlük yazması, sözlük üretmesi desem daha doğru, tatlı bir tür çılgınlıktır. Dilsel çıldırı da, başta o dili konuşanlar ile yazanlar, daha başka bütün diller için çok önemli katkılar sağlayabilir. Daima.<br /><br />Sözlük yazma, bir merak ile başlar, bir sonuca varamama umutsuzluğuyla sürer, direnme, güçlüklerle savaşma duygusunu yaşatır ve bu sürece yenilmezseniz, bir gün bakarsınız, işte sözlük karşınızda. İyi de, şimdilik, sizin sözlüğünüzdür o...<br /><br />Sözlük, sözcükler ve sözler, aslında bitmediğini, bitmeyeceğini duyumsatsa da, size bir süre için teslim olmuştur artık. Şimdilik.<br /><br />Pirimiz Kâşgarlı Mahmud neden sözlük yazmıştı? Peki, Bedros Keresteciyan (hariciyeci) niçin sözlük yazdı? Ya Şemseddin Sami, Muallim Naci, Tahir Olgun? Ya Behçet Necatigil? Şükran Kurdakul? Ali Püsküllüoğlu?<br /><br />Hayli uzundur bu liste. Soruların yanıtı ise çok kısa: Söz ve bilgi kaynaklarında gördükleri eksikliği kendilerince...<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br />Giriş, s. 15-19<br /><br />Elimi kutuma soktum, yıllardır çer çöple doldurduğum kutuma.<br /><br />Göbeğimi uzun kesti diye haminnem, benim de aklım alt deliklerde.<br /><br />Sinsiyim işte, sofuyum, garezimi gülüşümün altına çekiyor, uyuyorum. Ama bazen melaikeliğe soyunup kuyruğumu eteğimin gölgesine sokuşturuyorum. Gözetlendiğimi bildiğim için ne zamandır dip köşelerde saklanıyorum.<br /><br />Dudaklarımı büzüyorum ve tabii yalan söylüyorum.<br /><br />Zaten her geçen gün anılarımı yitiriyorum. Düşünsene, önce cüzdanımı çaldılar, içinde bütün fotoğraflarımı da. Ardından aşk sayıklamalarımı.<br /><br />Duraksamadan hemencecik verivereyim haberi. Herhalde giderek nefret edicem bu şehirden. Hilkat ve Sündüs ve Yegane ve Türkan... Beni görünce sırıtıyorlar, üstüme yorgan yığıyorlar. Aslında bir kaçak gibi hepsinden uzak duruyorum. Sabahları uyandığımda odanın ve pencerenin boşluğu, derin sessizlik. Her şeyin ortasında, taburenin üstünde suyla dolu bir leğen duruyor. İki aybaşılı donumu bu leğenin içine attım.<br /><br />Ka...<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br /> <br /><br /><b>ELEŞTİRİLER GÖRÜŞLER</b><br /><br />Hasan Bülent Kahraman, “Kadın argosu hazinesi”, Radikal, 3 Aralık 2001<br /><br />Filiz Bingölçe, kadınların bir şeyi özel olarak nasıl söylediğini, bir şeyi nasıl erkeklerin anlamayacağı hale getirdiğini bu sözlükte yer alan sözcükleri, deyimleri derleyerek ortaya koymuş ama sözlüğün anlamı sadece bununla sınırlı değil. Bu kitap, "özel dil" denilen şeyin özel alanla, özel kimlikle ne kadar içli dışlı olduğunu, dilin, insanın bir alanda kendisini ifade etmek için nasıl öteki alanlardan ve oralardaki olgulardan yararlandığını, her şeyi nasıl bir senteze ulaştırdığını ortaya koyuyor. Argo, bir benzetme sonunda. Ama bunlar belki her argo sözlüğü için geçerli şeyler. İş, "kadın argosu"na gelince durum daha da değişiyor.<br /><br />Ortada öncelikle "tanımadığımız" (bunu karşı cinsten birisi olarak söylüyorum ama kadınların da onun farkında olduğunu sanmak çok güç) bir kadın var. Bu, benliği, bilinci, algılaması bütünüyle kendisine özgü bir varlık. Bu kadın, o "masum" kadından, o "salon kadını...<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br/><br/>Gönül Kıvılcım, “Ev kadınlarının argosu olur mu?”, Radikal 2, 2 Haziran 2002<br /><br />Argo. Dilin cansuyu. Sabrın, iyiniyetin tükendiği, düz söylemin kısa geldiği anlardaki patlayış. Dilin ele avuca sığmayan yanları. Dipte kaynayan fokurtunun bir çağlayan gibi yüzeye çıkışı. Argo. Küfrün ötesi. Küfrün zeka pırıltılarıyla yıkanması, yunması. Ev kadınlarının, sokak kadınlarının, Romanların, travestilerin; sistemin ezdiklerinin gizli silahı. Taksi şoförlerinin, sokakta yaşayanların dili ters yüz eden söyleyişleri. Taksi şoförü için korna çalmak, taksimetreyi açmak, sinir bozucu sıklıkta vites değiştirmek nasıl yaşamın günlük hallerindense argo da öyledir.<br /><br />Müşterisi inip taksi durağına döndüğünde, bugün güzel bir ördek düşürdüm (durak olmayan noktalardan yolcu toplamak; hoş güzel kadın müşteri) diye selam çakar meslektaşına. Ya da demin güzel bir kaz (saf, zengin müşteri) yakaladım deyip hasetlendirir duraktakileri.<br /><br />Argo özgürleştiricidir. Bireyi lezzeti yerinde biryemekmi...<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br/><br/>Celal Üster, “Kadın dilinin gizli örgütü”, Radikal Kitap Eki, 16 Kasım 2001<br /><br />"Bir toplumda geçerli genel dilden ayrı, ama ondan türemiş olan, yalnızca belirli çevrelerce kullanılan, toplumun her kesimince anlaşılmayan, kendine özgü sözcük, deyim ve deyişlerden oluşan özel dil." AnaBritannica Genel Kültür Ansiklopedisi, argoyu böyle tanımlıyor. Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi ise, "Kendi sosyal çevreleriyle sınırlı yaşayan ve toplumun geri kalan kesimlerinden ayrılmak ve / ya da korunmak isteyen bir grubun benimsediği özel sözcükler bütünü" diye tanımlamış argoyu. Ama lûgat paralamayı bir yana bırakır, Türkçenin Büyük Argo Sözlüğü'nün yazarı Hulki Aktunç'un alabildiğine özgür belirlemelerine sardırırsak: Argo, dilin gizli örgütüdür; yaratıcılıktır, anadilin sözcüklerine yeni anlamlar katar, kendi alanına girmeye çalışan sözcük ve deyimden ayakbastı parası alır ve onu bozuşturup dönüştürür...<br /><br />Biliyorum, "Şimdi bu argo muhabbeti de nereden ç...<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br/><br/>Gül Altan, “Fiskos bitti, yaşasın ARGO”, Radikal Kitap Eki, 9 Kasım 2001<br/><br/>Keşke bu kitabı daha önce görseydim! Ona bir dizi yoğun bir o kadar da edebi hakareti içeren cümleyi söylemeden ya da telefonu suratına 'Sana fazla geldim ben!' diyerek kapamadan önce. O zaman ona kesinlikle 'Seni adam küsüratı seni! Nane çöpü, numunelik öküz, izotop seni! Naştır!' derdim.<br /><br />Nereden geldi bu çılgın fikirler aklıma? Masum masum masanın üzerinde duran mor bir kitap çarptı gözüme. Yanına yanaşınca, sıradışı ismi bana bu kitapta bir şeylerin farklı olduğunu anlattı Kadın Argosu Sözlüğü. Bu kitap Filiz Bingölçe'nin imzasını taşıyordu. Okurla Hulki Aktunç'un sunumuyla buluşuyordu kitap. "Kişinin tek başına bir sözlük yazması çılgınlıktır!" diyor Aktunç, ancak bu kitap baştan sona bir çılgınlık. Hem de 2500 kadının ağzından dökülen, kimi zaman insanın ağzını açık bırakıp, kimi zaman arsız arsız gülümseten, kimi zaman ise 'onu tanımlayacak kelimeleri bulmak ne zordu bazen, aa...<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br/><br/>Murat Çelikkan, “Sözlüğe porno muamelesi”, Radikal, 13 Temmuz 2002<br /><br />Filiz Bingölçe, oldukça önemli bir çalışmaya imza attı. Erkek egemenliğinde olan bir alanda bir sözlük hazırladı, Kadın Argosu Sözlüğü. Metis Yayınları da kültür dünyamız için gerçek bir zenginlik sayılacak bu sözlüğü, Ekim 2001 tarihinde yayımladı, bilmem haberiniz var mıydı? Sizin olmadıysa da sözlüğü, müstehcen kabul eden Cumhuriyet Savcılığı'nın haberi var. Kitabın yazarı ve yayımcısına 1 milyar 800 milyon lira ceza kesti. "Sözlük, bu haliyle, bir dil gerçekliği ve yaşamda var olan bir olgunun bilimsel ve nesnel yöntemlerle saptanması girişimidir. 1072 yılında Kaşgarlı Mahmud'ca kaleme alınan Divanü Lügat it-Türk'te de bugün Kadın Argosu Sözlüğü'nde yer alan sözcüklerin pek çoğu ve tanımı yer almış ve Türk Dil Kurumu bu sözlüğün çevirisini yayımlamıştır," diyen yazar, cezayı ödemeyi reddetti. Para cezasını ödemeyi reddettikleri için yazar ve yayımcı hakkında 'halkın ar ve hayâ du...<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br/><br/>Murat Çelikkan, “Barbarları beklerken”, Radikal, 16 Nisan 2003<br /><br />Muzır Kurulu, Türkiye sansür hayatına Turgut Özal'ın hediyesi. Kurulduğu günlerde, günlük basına hızlı bir ceza kesme furyası yaşadıktan sonra, uygulamaları dergi ve kitaplarla sınırlı kaldı. Sansüre ve cezaya uğrayan yayınevlerinin gücü de gündelik basın kadar olmadığı için, yasal bir sansür kurumu olarak varlığını sürdürüyor. Son icraatlarından biri, Filiz Bingölçe’nin Kadın Argosu Sözlüğü konusunda bilirkişi raporu hazırlamak oldu. Türkçe sözlüklerde kadın dilinin hiç işlenmemiş olmasından hareketle hazırlanan sözlükte, farklı yaş ve çevrelerden kadınlarla yapılan görüşmeler yoluyla derlenen sözcüklere yer verilmişti. Kurul raporuna bakılınca, 'Türk kadını' ve 'Türk kadınının iffetininin' argoyla bağdaşmaması gerektiğini öğreniyorsunuz. Yani Argo Sözlüğü'nün başına kadın gelince, iş müstehcen oluyor ve resmi ideolojinin kadın tasavvuruna uymuyor. Müstehcenlik davası yarın İstanbul'da görülecek....<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br/><br/>Berat Günçıkan, “Kadının gizli diliyle tanışın...”, Cumhuriyet Dergi, 9 Aralık 2001<br /><br />"... O kadar bezgin ki su, gene de ardında bıraktığı köpüklü salya parlıyor. İştahlı bir dil gibi, upuzun bir dil gibi. Çünkü yutmadan önce yalıyor... Çevresini saran dalgalar büyük; onlardan birinin içine kolayca sığıp kıvrılabilirim!<br /><br />İşte tümü burada... Güzeller ve lanetliler, geceleyin sevecenliği gelenler, çöplük turnaları, yüzü yaralılar, ciciği bereliler, şekli bozulmuşlar, rahmi alınmışlar...<br /><br />Bu dili ya ben koparırım, ya onlar."<br /><br />Gizliliğin esas olduğu bir dilin, yani argo sözlüğünün girişinde, derdini bu sözlerle anlatıyor Gazeteci Filiz Bingölçe. Kadın Argosu Sözlüğü kadınların, kendi ürettikleri ya da erkeklerle ortak kullandıkları argonun örneklerini veriyor. Kelime, Fransızca kökenli. Onu toplumlardaki geçerli dillerden ayıran; içe dönük yaşanması, toplumdan kendini ayırmak ya da toplumdan korunmak isteyenlerce kullanılması. Yolu küfürle de birleşiyor...<br /><br />Devamını görmek için bkz. <br />______________<br /><br />Yeri: [url removed] #Tasters<br/><br/>[Edited at 2023-03-08 07:08 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988415#2988415 Tue, 14 Feb 2023 22:14:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> DÜNYANIN TÜRKÇE İLE İMTİHANI...<br/><br/>1) Almanya’da Yaşayan Diego Neden Türkçe Konuşuyor - Almanya'nın İnsanları #2 -> [url removed] <br />2) Almanlara Hangi Türkce Kelimeleri Bildiklerini Sorduk -> [url removed] <br />3) Türkçe zor mu? Türkçe öğrenene tavsiyeler. Türkçede ne şaşırtıyor. Nasıl Türkçe öğreniyorum -> [url removed] <br /><br />4) Türkiye'de EN SEVDİĞİM şeyler. Türkiye ve Rusya arasındaki fark ne? -> [url removed] <br />5) Türkiye’den İlk İzlenimler | Türkiye'de Beni Şaşırtan Şeyler -> [url removed] <br /><br />6) Japonya’dan Geldim🇯🇵 Türkiye’de Gördüğüm Şaşırdığım Şeyler🇹🇷 (Part-1) -> [url removed] <br />7) İlk Soru-Cevap Videosu🍀 Merak ettiğiniz konular -> [url removed] <br />8) Fazla mangam yok ama karşınızda Japonca ve Türkçe Mangalarım 📖 -> [url removed] <br /><br />9) Yerleşik Yabancılar, Türkçe Öğrenmek İçin Müzik Korosu Kurdu -> [url removed] <br />10) Türkçe Kursunda 33 Milletten 409 Yabancı -> [url removed] <br /><br />11) Türkçe'yi nasıl öğrendim? | Język turecki - jak się nauczyć? | Kawa po turecku -> [url removed] <br /><br />12) Anne ben Türk oldum! | İtalyan Gibi Konuş -> [url removed] <br />13) Türkçe konuşan iki İtalyan - Yabancılar Türkçe konuşuyor -> [url removed] <br />14) Neden İtalyanlar elleriyle konuşur? İtalyan el jestleri ne anlama geliyor? -> [url removed] <br /><br />15) İtalyanca öğrenmek zor mu? | İtalyan Gibi Konuş -> [url removed] <br />16) Bu videoyu izlemeden İtalya'ya gitmeyin! İtalyanca bilmeniz gereken 10 ifade (Türkçe altyazılı) -> [url removed] <br />17) İtalyancada flörtleşmek için bilmeniz gereken 10+ ifade - İtalyan Gibi Flört Et -> [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-15 07:10 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988412#2988412 Tue, 14 Feb 2023 21:43:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> DÜNYA İNSANLARININ TÜRKÇE DENEYİMLERİ -5-<br/><br/><b>KORELİ TÜRKÇECİLER ANLATIYOR...</b><br /><br />1) 20li yaşlarda KEŞKE bilseydim!!! -> [url removed] <br />2) Sohbet edelim😉 (+madlen tarifi) -> [url removed] <br />3) Sevgiliniz ile bu konuları konuşmalısınız!😏😉 -> [url removed] <br /><br />4) Sevgiline sor😂|koreliarkadas -> [url removed] <br />5) 2020yılım nasıldı?(İlişki, annemin kanseri, hayatımda yeni şeyler...) -> [url removed] <br />6) Hafta sonu vlog (botanik bahçeli kafeler, yeni telefon, Türk yemekleri) -> [url removed] <br /><br />7) Koronadan sonraki 1haftam (Devlet destek parası, sevgilime bilgisayar hediye etmek, gezmeler...) -> [url removed] <br />8) [Istek video] Turkiyede rezil olusum!! -> [url removed] <br />9) 🇰🇷Kore’de ki Turk lokantasi🇹🇷/ Adana 🐅vs Bursa🐊| Koreliarkadas -> [url removed] <br /><br />10) Korku hikayeleri | Koreli Arkadaş canlı yayın -> [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 21:44 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988394#2988394 Tue, 14 Feb 2023 15:02:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> KIBRIS KIPRISS...<br/><br/><br />1) Gaynanamın Rüyaları... :) -> [url removed] <br />2) Pazar Günü ve İdeal Kıbrıs Türk Erkeği... :) -> [url removed] <br />3) Arabayla Yolda Kalanlar! :) -> [url removed] <br /><br />4) Gaynanamla Garantina... :) -> [url removed] <br />5) Ben Kıbrıs'ı özledim... :) -> [url removed] <br />6) Londra'da Sıradan Bir Gün... :) -> [url removed] <br /><br />7) Nermin vs Necati - Evli, Uykusuz, Çocuklu:) -> [url removed] <br />8) Zam üstüne Zam... :) -> [url removed] <br /><br />9) Kıbrıs'ta sıradan bir gün... :) -> [url removed] <br />10) Nerdesiniz A Uzaylılar! :) -> [url removed] <br /><br />11) Yıl 2025... Başbakan Çetin Sadeli... (English Subtitled :) -> [url removed] <br />12) İsten Zayıflayasın? :) - Neydi Olacağı -> [url removed] <br/><br/> Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988391#2988391 Tue, 14 Feb 2023 14:11:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> DÜNYA İNSANLARININ TÜRKÇE DENEYİMLERİ -4-<br/><br/><br /><b>TAYVANLI GARDAŞIMIZ ANLATIYOR...</b><br/><br/>1) loki2504 "Asyalı bir gardaş Türkiye hakkında paylaşıyor !" -> [url removed] <br />1a) loki2504 "Uyarı: kahkaha atacaksınız ! Yabancı türk kültürü keşfediyor." -> [url removed] <br />2) loki2504 "Japon ve türk dostuluğu ve türk kültürü hakkında" -> [url removed] <br /><br />3) loki2504 "Ukrayna'daki maceramdan bahsedelim !" -> [url removed] <br />4) loki2504 "Yabancı dili nasıl öğrenebilirim?" -> [url removed] <br />5) loki2504 "Annem ve türkler" (1/4) -> [url removed] <br /><br />6) loki2504 "Annem ve türkler" (2/4) -> [url removed] <br />7) loki2504 "Annem ve türkler" (3/4) -> [url removed] <br />8) loki2504 "Annem ve türkler" (4/4) -> [url removed] <br /><br />9) loki2504 "Türkçe kalbimde yeri başka, koreli DEĞİLİM: TAYVANLIYIM !!!" -> [url removed] <br />10 ) loki2504 "İzmirde kuruyemiş yiyelim !!! Tuğbaya hoş geldiniz !!!" -> [url removed] <br />11) loki2504 "Sultanahmet camisi içinde muhabbet ediyoruz ! Türkler çok severim !!!" -> [url removed] <br /><br />12) loki2504 "Türk balıkçıları ile türk esprisi hakkında konuştuk" -> [url removed] <br />13) loki2504 "I LOVE Turkish people so much !/ İstanbulun en güzel anıları" -> [url removed] <br />13a) loki2504 "Turkish happiness ! / Türk sıcakkanlığı" -> [url removed] <br /><br />14) loki2504 "((Türkçe)) Bulgaristandaki türklerle çok mutluyuz !" -> [url removed] <br />15) loki2504 "Duygu için: çince? japonca? yoka korece? nasıl seçebilirim ?" -> [url removed] <br />16) loki2504 "Komşu ülkelerdede türkçe konuşur !" -> [url removed] <br /><br />17) loki2504 "Asyada benimle yürüyün" -> [url removed] <br />18) loki2504 "Türk arkdaşlarım için özel bir sürprizdir !" -> [url removed] <br/><br/> Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988388#2988388 Tue, 14 Feb 2023 14:08:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> DÜNYA İNSANLARININ TÜRKÇE DENEYİMLERİ -3-<br/><br/>1) "Türkçe konuşan sempatik alman öğretmen (sövme icerir)" -> [url removed] <br />2) Mica Ménard "Fransız Yabancı Türkçe Konuşuyor" -> [url removed] <br />3) Mica Ménard "Fransızca Öğrenmenin Kolay Yolu" -> [url removed] <br /><br />3a) Mica Ménard "Bir Yabancı Neden Türkçe Öğrensin Ki" -> [url removed] <br />4) Carlos ile Türkçe "İSPANYOLCA-TÜRKÇE BENZER KELİMELER/ İSPANYOLCA DERS 12." -> [url removed] <br />4a) Carlos ile Türkçe "NASIL TÜRKÇE ÖGRENDIM? YABANCI DİL ÖĞRENMEK İÇİM TAVSİYELER" -> [url removed] <br /><br />4b) Carlos ile Türkçe "İSPANYOLCA GÜNLÜK KONUŞMALAR" -> [url removed] <br />6) Ladin Siracide "Yabancıların istemeden söylediği Türkçe küfürler" -> [url removed] <br /><br />7) Ladin Siracide "Siyahilere karşı ön yargılar" -> [url removed] <br />8) Ladin Siracide "TÜRKİYE´DE YABANCILARI ŞAŞIRTAN ŞEYLER" -> [url removed] <br />8a) Ladin Siracide "Muhtemelen Afrika hakkında yanlış bildiğiniz şeyler" -> [url removed] <br /><br />10) Türkiye'de Bir Afrikalı "İLK DEFA KAR GÖRDÜĞÜMDE" -> [url removed] <br />11) Türkiye'de Bir Afrikalı "TAKSICI KARI KIZ MUHABBETİ" -> [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 21:16 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988382#2988382 Tue, 14 Feb 2023 14:07:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> DÜNYA İNSANLARININ TÜRKÇE DENEYİMLERİ -2-<br/><br/><br /><br />2) "TÜRKÇE ATASÖZLERİ VS BEN" | Constance Leyla -> [url removed] <br />3) "TÜRKİYE'Yİ SEVMEK İCİN 5 SEBEP" | Constance Leyla -> [url removed] <br />4) "SADECE TÜRKİYE'DE OLAN 5 SEY" | Constance Leyla -> [url removed] <br/><br/>5) "AVRUPA MI ? TÜRKİYE Mİ ?" | Constance Leyla-> [url removed] <br />6) "DİL NASIL OĞRENİLİR?" | Constance Leyla -> [url removed] <br />7) "BENİ TANIYIN" | Constance Leyla -> [url removed] <br /> Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988379#2988379 Tue, 14 Feb 2023 14:05:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> DÜNYA İNSANLARININ TÜRKÇE DENEYİMLERİ -1-<br/><br/>--Alıntıdır--<br /><br />1) KORELİLERE TÜRKÇE KONUŞUP BU HANGİ DİLDİR DİYE SORDUK!! -> Ali Ertugrul TV -><br /> [url removed] <br />2) "Yunanlara Türkçe Konuşunca Verdikleri Tepkilere Bakın!" - Komşuda Tv -><br /> [url removed] <br />3) Sosyal Deney - "Yabancılar Türkçe'yi Nasıl Duyar?" -> [url removed] <br /><br />5) KORELİLERE NERELİ OLDUĞUMUZU SORDUK -> [url removed] <br />6) (Koreli Arkadaş) Türkiye'de beni neler şok etti? -> [url removed] <br /><br />7) (Koreli Arkadaş) Kore hakkında enteresan 10 bilgi -> [url removed] <br />8) (Koreli Arkadaş) Kore market fiyatları -> [url removed] <br />9) (Koreli Arkadaş) Neden Türkiye? -> [url removed] <br />10) (Koreli Arkadaş) Kebapsız Gaziantep -> [url removed] <br />11) (Koreli Arkadaş) Nasıl Korece Öğrenebiliriz? -> [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 21:22 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988376#2988376 Tue, 14 Feb 2023 13:46:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br /><br /><b>SONUÇ VE DEĞERLENDİRME</b><br /><br />Karaman’da bugün varlığını devam ettirmeye çalışan geleneksel mesleklerin söz<br />varlığı üzerine yapılan bu çalışmada 54 adet geleneksel meslek tespit edilmiştir. Bu meslekleri<br />sürdüren ustaların en deneyimlileri ve işine hâkim durumda bulunan kişilerden oluşan 97<br />kaynak kişi ile yüz yüze görüşmeler yapılmak suretiyle derlemeler yapılmıştır. Derlemelerde<br />istenen düzeyde söz varlığı unsurlarına ulaşılamadığında yine aynı mesleği yapan diğer<br />ustalarla da temasa geçilerek ilave derlemeler yapılmıştır. Derlemeler sırasında ustaların<br />anlatımları, kendi istekleri doğrultusunda sesli ve görüntülü olarak kamera ile kayıt altına<br />alınmıştır. Derlemeler sırasında ustaların büyük bir kısmı bu çalışmaya katılmakla beraber<br />bazıları da (tenekeci, semerci) bu derleme çalışmalarında kaynak kişi olmak istememiştir.<br />Yapılan görüşmeler ve gözlemler neticesinde bu mesleklerden dönemin teknolojik<br />değişmelerine ayak uydurup bu ihtiyaçlara göre değişimlerini sağlayanların ayakta kaldığı ve<br />kalmaya devam edeceği görülmektedir. İnsanların taleplerinin hızlı bir şekilde değiştiği<br />günümüz dünyasında geleneksel olanı; sürekli yerinde sayan, değişikliklere karşı direnç<br />gösteren olarak değerlendirmek ve bu şekilde düşünmek yanlış bir yaklaşıma sebep olacaktır.<br /><br />Geleneksel meslekleri çağın gereksinimlerini karşılama durumlarına göre<br />sınıflandırmak mümkündür. Karaman’da mesleki varlığını şu an için sürdüren ve gelecekte de<br />devam ettirecek gibi görülen “aktarlar, ayakkabı satıcıları, çay ocağı işletmeleri, çilingirler,<br />duvarcılar, etli ekmekçiler, fırıncılar, fotoğrafçılar, gümüşçüler, hamamlar, hırdavatçılar,<br />hurdacılar, kadayıfçılar, kahvehaneler, kasaplar, kuyumcular, lokantacılar, saatçiler,<br />simitçiler, terziler ve yufkacılar” gibi geleneksel meslekler bulunmaktadır. Bu mesleklere olan<br />talep, eski dönemlerde olduğu gibi bugünlerde de oldukça fazladır.<br /><br />Varlığını şu an için sürdüren fakat yakın bir gelecekte yok olma tehlikesi yaşayan<br />“ayakkabı boyacıları, ayakkabı tamircileri, değirmenciler, manifaturacılar, tuzcular,<br />yastıkçılar ve yorgancılar” gibi geleneksel meslekler bulunmaktadır. Bu meslekler<br />fabrikasyon üretimin yaygınlaşması ve ucuz olması, artan maliyetler ve ara eleman bulmada<br />yaşanan sıkıntılar gibi olumsuzluklardan etkilenerek geçmiş dönemlere nazaran önemini<br />kaybetmişlerdir. Karaman’da meslek ustalarına gereken destek sağlanmazsa yakın gelecekte<br />bu saydığımız mesleklerin yok olması kuvvetle muhtemeldir.<br /><br />Varlığını son birkaç ustanın şahsi gayretiyle devam ettirmeye çalışan fakat yakın bir<br />gelecekte yok olma tehlikesi yaşaması muhtemel “bakırcılar, bakkallar, çerçiler,<br />değirmenciler, demirciler, dokumacılar, halıcılar, helvacılar, kalaycılar, marangozlar,<br />sobacılar ve tuzcular” gibi geleneksel meslekler bulunmaktadır. Bu meslek erbaplarının<br />sayıları oldukça azalmıştır.<br /><br />Varlığını artık son temsilcilerinin gayretiyle sürdüren fakat bu son temsilciden sonra<br />yakın bir gelecekte yok olması beklenen “bıçakçı, çakmakçı, derici, foracı, gömlekçi, hallaç,<br />kelle ütücüsü, kolonya imalatçısı, kündekâri, nalbant, saraç, sayacı ve şapkacı” gibi<br />geleneksel meslekler bulunmaktadır. Bu meslekler, son temsilcilerinin şahsi gayretleriyle<br />varlığını devam ettirmekte olup kaybolması en kuvvetli geleneksel meslek gruplarıdır.<br /><br />Bu çalışma ile Karaman’da unutulmaya yüz tutmuş geleneksel mesleklerin son<br />temsilcilerinin kullanmış oldukları kelime, terim, deyim, atasözü, kalıp söz, argo ve<br />ikilemelerin neler olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Bu dil unsurları derlenirken geleneksel<br />mesleklerin icra edildiği dükkân ve iş yerlerinin seçilmesinde en yaşlı ve tecrübeli<br />sanatkârların olmasına özen gösterilmiş, elde edilen veriler doğal gözlem ve yüz yüze<br />görüşme yöntemleriyle elde edilmiştir.<br /><br />Karaman’daki geleneksel meslekler üzerine yapılan derleme çalışmasında tespit edilen<br />söz varlığı unsuru 4049’dur. Bu söz varlığı unsurlarından 2291’i kelime, 675’i terim, 377’si<br />deyim, 200’ü atasözü, 273’ü kalıp söz, 113’ü argo ve 120’si ikilemedir. Demircilik, 194 adet<br />söz varlığı unsuruyla derlemesi en fazla yapılan meslek olmuştur. Söz derlemesi en az yapılan<br />meslek, 23 adet söz varlığıyla sayacılık olmuştur.<br /><br />Bu çalışmaya göre; Karaman’da varlığını devam ettiren geleneksel mesleklerin, en<br />fazla kullandığı söz varlığı unsurunu sözcükler oluşturmuştur. Özellikle söz varlığı<br />unsurlarından biri olan sözcüklerin türetme, ikileme, farklılık ve benzerlik yönünden<br />ilişkilendirmeler şeklinde oluştuğu, yöresel ağız özelliklerinden de oldukça fazla<br />etkinlendikleri görülmüştür. Teknolojik gelişmelerin mesleki dile yansımasının sonucu olarak<br />pek çok yeni sözcük de birer söz varlığı unsuru sayılarak çalışmaya dahil edilmiştir. Derleme<br />çalışmalarında Karaman’a özgü olduğu düşünülen argo ifadelere de oldukça sık rastlanmıştır.<br />Bazı kelime, terim vb. söz varlığı unsurlarının birçok meslekte kullanıldığı, bunların bir ortak<br />alan oluşturduğu gözükmektedir.<br /><br />Geleneksel mesleklerle ilgili derlenen sözcüklerin çoğunu, esnafın alışverişte<br />kullandıkları ürünlere ad olan kelimeler oluşturmuştur: basma, bıçak, boya, bluz, but, calla,<br />cila, cüccam (çörek otu), çakı, çapraz, çekiç, çekirdek, çıtlık (menengiç), çul, deri, döş,<br />elsıranı, elyaf, entari, Ermenek, etamin, etli ekmek, pazen, fırça, gelberi, gevrek, gora, gosa,<br />goşana, göynek (gömlek), güğüm, hacı kanatyel, hacı lokuru, haranı, heybe, hıltar, ibrik,<br />incik, işkembe, kasket, kelle, kelpeten (kerpeten), kılıf, kıymalı, kösele, kundura, lastik, löküs,<br />makas, mayalı, megene, mezura (mezru), mıh, mitil, nal, nalbur, nay, odbeli, okkalı kahve,<br />orta şekerli kahve, örs, pabuç, paça, patlet, pense, peynirli, sahan, sındı, sikke, şapka, şebit,<br />şibidik, taban, tahanlı (tahinli), tahra, tavşankanı çay, topuklu çay, yemeni, yüksük, zıvana,<br />zincir, zippo vb.<br /><br />Ürünü satma çabasıyla ilgili derlenen kelimeler ağız özelliklerini yansıtmaktadır.<br />Bunlara örnek olarak: bakale bi bacım (bakar mısın bacım?), cıncık gibi, çene çalmak, damat<br />gibi tıraş ittim (ettim), de hele (evet diyecek misin?), di hadi gı (haydi söyler misin?),<br />harmana virirsin (verirsin), hepisi gabala (hepsi kabala), hırtıbığım kesildi (dermanım<br />kalmadı), gafa (kafa) yormak, pek gözel (güzel), tavşan ganı (kanı) çay gatayım (katayım) vb.<br />sözler gösterilebilir.<br /><br />Müşterinin karakter özelliklerini yansıtan kelimelere de sıkça kullanılmıştır. Bunlara<br />örnek olarak şu sözcükler gösterilebilir: alıcı, cimri, cins, çalçene, çenebaz, elitez, enaneli,<br />faşalak, fıkırdak, fitneficir, ganere, gâvur inatlı, geveze, gıle, gıydırma, goduk, gopil, gostaklı,<br />gubuz, hödük, höflü, hukela, kıl, mıhsıçtı (mıksıçtı), mısgı, mızırdak, pinti, sallayıcı, sırnaşık,<br />sorucu, sünempe, şişgin, tip, yağlı, yavan vb.<br /><br />Meslek ustalarının memleketi, yaptığı iş kolu ve karakter özellikleriyle ilgili olan<br />kelimeler de kullanılmıştır: berber, Bozkırlı, cıncıkcı, çorbacı, esansçı, eskici, gökgözlü,<br />Hadimli, helvacı, hurdacı, kefenci, kelleci, kumaşçı, ütücü, yorgancı vb.<br /><br />İş yerinin hizmet yönüyle yakın olduğu konuyla ilgili kelimelere örnek olarak şunlar<br />verilebilir: arabaşı çorbacısı, bıçakçı, boyacı, çaycı, demirci, derici, dokumacı, foracı,<br />gömlekçi, hallaç, hamamcı, hırdavatçı, kelle paçacı, kolonyacı, kokoreççi, kunduracı,<br />kuyumcu, nalbur, saatçi, sayacı, tamirci, tuzcu vb.<br /><br />Yapılan iş ya da mesleğin nitelikleriyle ilgili kelimeler de kullanılmıştır: açma,<br />ayakkabı, baharat, bakır, bakkal, bıçak, boya, börek, cila, çarık, çekiç, çorba, çöven, deri,<br />ebru, ekmek, esans, esansçı, etçi, fırça, gömlek, helva, iğne, incik, ip, kadayıf, kalay, kasket,<br />kasnak, kazan, kelle, kılıf, kiriş, kolonya, kömür, körük, kumaş, makas, masura, mayalı,<br />mekik, meşin, mıh, nacak, nal, ocak, ok, pabuç, pide, pik, sac, satır, simit, soba, somun, şapka,<br />taş, temren, törpü, tuz, veresiye defteri, yastık, yay, yorgan, yorgan, yufka vb.<br /><br />Bugünlerde Karaman’da varlığını sürdürmeye çalışan geleneksel meslekler, meydana<br />gelen teknolojik gelişmelerden oldukça hızlı bir şekilde etkilenmiş ve bu gelişmeler ışığında<br />söz varlığı unsurlarına yeni mesleki terim ve kelimeler eklenmiştir. Teknolojik gelişmeler<br />neticesinde geleneksel mesleklerin söz varlığına girmeyi başaran mesleki terim ve sözcüklere<br />sıkça rastlanmıştır: agrega ölçeği, ajitasyon, adaptör, aksesuar takma makinesi, apartura,<br />apoletli gömlek, babet, bilgisayar hurdası, biyometrik foto, bleyzer kumaş, broş, cips, çerez,<br />çöp sasörü makinesi, deklanşör, derz, desenli koton biye, deterjan, dia, dijital, duble kol, duble<br />paça, elevatör, espadril ayakkabı, estetik, fikser, flaş, fleto, fluluk, format, fotojen, fotojenik,<br />fotokopi, fotometre, fotometre, fotomodel, fotomontaj, fotokopi, fotoroman, fotosel, fototek,<br />fototip, fön çekme, fresko kumaş, helezon, jöle, kadrajlama, kasa fişi, kaşe, kıvırma makinesi,<br />kola, konturnua, konturfile, korniş, koton, köşebent, kronometre, kürk şapka, lehim makinesi,<br />lens, losyon, malafa, matkap, metol, mont fermuarı, neskafe, paspartu, patlet, pençata,<br />perspektif, pervaneli tekne, peykan, pırlanta, pigment, piksel, pires, pistole cetveli, pistole,<br />pişrev, polar şapka, polaroid fotoğraf makinesi, polyester ip, polyester kumaş, poplin kumaş,<br />poşet, pösteki kürk, priz, puta, rani, reflektör, regola yapmak, regula, reyon, reze, ringel<br />kumaş, rölyef, saç kurutma makinası, saksoni kumaş, sandalet, saten, siliksiyon, sneaker<br />ayakkabı, spor ayakkabı, sprey, stereoskobik fotoğraf makinesi, şampuan, şantuk kumaş,<br />şayak kumaş, şifon, tafta, tartan kumaş, tekstil, tektaş, terikoton kumaş, tıraş makinası, tranç,<br />triyör, vinleks ayakkabı, vinleks deri, viskon, yarma makinesi, zon sistemi, zoom, zum vb.<br /><br />Geleneksel mesleklerin söz varlığı üzerine yaptığımız derleme çalışmaları sırasında<br />Karaman yöresine özgü kelimelerde ağız özelliklerini yansıtan kelimelere de rastlanmıştır:<br />alav (alev), aluu, amaniin, aşene, basdırma (pastırma), bekeme, bidıkım (bir dıkım), bilader<br />(birader), bişme (pişme), böör (böğür), buhare (puhare), bunar (pınar), büsküvüt (bisküvi),<br />cıllama, curruk, çeket (ceket), çınga (çıngı), çömçe, dah, dellenme, demincek, dıngırdama<br />(tıngırdama), diniz (deniz), dutulmak (tutulmak), eke, eyi (iyi), farfaracı, faşalakçı, fenikme,<br />fıçıtma, fıymak, ganere, garalama (karalama), gaste (gazete), gaypak (kaypak), gıydırma<br />(kıydırma), gondurma (kondurma), gubuz, hazar, harar, hırtıbık, höfsünme, ilağaşı, mısırga,<br />nire (nereye), nörün (ne yaparsın?), ovcalama (ovuşturma), öteğen (geçenlerde), papidik,<br />parpılama, siftinme, sivişmek, şirneme, şuncaaz, tıngırdatma, tingildeme, ülüz, ümük,<br />vıddırıvızzık, vükela, yağır, yanpiri, yıkışma, yoymak, yumulmak, zınarma, zıyma, zoba<br />(soba), zıylak vb.<br /><br />Söz varlığı unsurunu oluşturan terimler, genellikle ilgili meslek dalının genel<br />özelliklerini yansıtmaktadır. Derleme çalışmasında tespit edilen terimlere örnek olarak şunlar<br />gösterilebilir: altlık, anahtar, astar, ayakçı, baharat, borç, bordür, but, cezve, cila, çark, çekül,<br />çerçi, çırak, çirtik, çivit, çözgü, dem, dulup, dürü, eğiş, elyaf, esans, ese, etlik, eyer, falçata,<br />figür, fleto, fora, freze, garson, gavadura cetveli, gerdan, golan, göbek, guşane, gücü, hamut,<br />hav, hırdavat, ısdar, ıslampa, ızgara, ireze, jakarlı, kabza, kadife, kadran, kahve, kalfa, kalıp,<br />karkas, kasan, kaynak, kelepir, kerevet, kılıf, kiriş, kirkit, kitre, kolonya, kordon, koşum,<br />körük, kumaş, kundura, kuyum, kücü, lalin, makara, malafa, manşet, mastalya, merdane,<br />metre, meyane, mezru, motif, murç, mühre, nakış, nal, nalbant, nalın, natır, nezik, ocak,<br />ocakçı, ot çayı, overlok, öd, örs, paça, palan, pasa, pekmez, pergel, pırtı, pik, pres, razmol,<br />ribana, roba, sac, saten, satır, saya, somun, taban, tahin, tekne, tela, tellak, testere, tıraş, törpü,<br />tuhafiye, tüteklik, usta, vardola, vatka, veresiye, yaka, yunak, yüz, züccaciye vb.<br /><br />Söz varlığının bir bölümünü oluşturan atasözleri ve deyimler, geleneksel meslekleri<br />icra eden meslek erbabının dilinde yıllarca kullanılmış; yaşanmış deneyimlerin, geleneklerin<br />veya davranışa dönüşen düşüncelerin ve yazısız normların iletişimde anlamlanması<br />neticesinde ortaya çıkmıştır.<br /><br />Esnaf ve sanatkârların kullandıkları deyim ve atasözlerinin büyük çoğunluğu<br />alışverişlerde karşılaşılan sıkıntılar, iş durumunda yaşanan ani gelişmeler, nasip ve kısmetle<br />ilgili duygu ve düşünceleri içeren sözcüklerdir: ayağını sürümek; ayak yapmak; bir taşla iki<br />kuş vurmak; borca batmak; bulup buşurmak; bulupta bunsuramak;, dişinin kanını somurmak;<br />eli bolarmak; eli böğründe kalmak; emeğini gümüşlemek; etekleri tutuşmak; feleği şaşmak;<br />gıfıltısı artmak; işi rast gitmek; kılı kılına yitmek (yetmek); hızır uğramak; gabala (kabala)<br />tutulmak; kepenkleri kapatmak; meteliğe kurşun sıkmak; nasibi ayağına gelmek; nasibi<br />kesilmek; ne oldum delisi olmak; ocağı tütmek; sinek avlamak; tencereyi kaynatmak vb.<br /><br />Karaman’da esnaf ve sanatkârlar genel ahlak kurallarını ifade eden deyim ve<br />atasözlerini oldukça fazla kullanmıştır: adı çıkacağına canı çıkmak; arık öküze bıçak<br />çalınmaz; at binenin kılıç kuşananın; attan düşene yorgan döşek, eşekten düşene kazma kürek;<br />avrat tuz dedi mi ciğeri cız der; aza kanaat etmeyen çoğu bulamaz; başını acemi berbere<br />teslim eden cebinde pamuk eksik etmesin; benim sakalım tutuştu, sen cigara yakmak istersin;<br />bir acı kahvenin kırk yıl hatırı vardır; böyle saça böyle tarak; çerçi başındakini satar;<br />değirmen iki taştan muhabbet iki baştan; demir nemden insan gamdan çürür; edepten libas<br />giymek; el ağzı ile çorba içilmez; eline, diline, beline sahip olmak; emanete hıyanet etmemek;<br />harama el sürmemek; helal lokma yemek; helalinden kazanmak; iş insanın aynasıdır; iş<br />zamanı iş çiş zamanı çiş; kardeş kardeşi bıçaklamış dönmüş yine kucaklamış; kelin yağı olsa<br />başına çalar; kılı kırk yarmak; özü sözü bir olmak; parasız tellal bağırmaz; sap yer saman<br />sıçar, söz vermek; sözü namus bilmek; sözünün eri olmak; tekkeyi bekleyen çorbayı içer;<br />tembele iş buyur o sana akıl öğretsin; yalancının mumu yatsıya kadar yanar vb.<br /><br />Deyim ve atasözleri alanında güçlü bir mirası elinde bulunduran Türkçenin,<br />Karaman’daki mesleki hayatta da benzer bir mirası taşıyor olması dilimizin mevcut durumu<br />açısından oldukça önemlidir.<br /><br />Çalışmada kalıp sözler de derlenmiştir. Gerek alıcı gerekse satıcı alışveriş öncesi ve<br />sonrasında memnuniyetini veya memnuniyetsizliğini dua ve beddua nitelikli sözlerle ifade<br />etmektedir. Ayrıca selamlama, uğurlama, hâl hatır sorma gibi kalıp sözlerde derlenmiştir. Bu<br />sözler hemen her meslek dalında görülebilmektedir.<br /><br />Geleneksel meslekleri icra eden ustalar memnun oldukları müşterilerine dua<br />mahiyetinde kalıp sözler söylemektedir. Bu türden kalıp sözlere şu örnekler gösterilebilir:<br />afiyet şifa olsun; Allah berekat versin; Allah birini bin etsin; Allah namerde muhtaç etmesin;<br />Allah tuttuğunu altın etsin; Allah yokluk göstermesin; ayağına yavuz taş dokunmasın; cennet<br />köşklerine giresin; ecdadına rahmet; gülerek kullan; hanene hızır uğrasın; işin rast gelsin;<br />malımın hayrını gör; üzerinde eskisin vb.<br /><br />Ustaların, haksızlığa uğradıklarında veya kırıldıklarında beddua türünde kalıp sözleri<br />kullandıkları derleme çalışmaları esnasında görülmüştür: benden bulma Allah’ından bul;<br />boğazına dursun; çenen çekilsin; gözüne dizine dursun; haram olsun; kefen paran olsun;<br />malımın hayrını görmeyesin; teneşirlere gelesin; zehir zıkkım olsun; zivtin pekini ye vb.<br /><br />Müşteri memnuniyetinde ise müşterilerce esnafa karşı iyi dilek ve dua niyetinde kalıp<br />sözler kullanmışlardır: Allah emeğini yağlı çakarsın; Allah hayırlı yedirmeyi nasip etsin;<br />Allah işini, gücünü rast getirsin; Allah nazardan esirgesin; Allah razı olsun; Allah’a emanet<br />ol; elin, kolun dert görmesin; paramın bereketini gör; tuttuğun altın olsun; Allah razı olsun vb.<br /><br />Müşteri memnuniyetsizliğinde ise müşterilerce esnafa karşı dile getirilen beddua<br />türünde kalıp sözlerin sarf edildiği derleme çalışmaları sırasında görülmüştür: Allah belanı<br />versin; boyu devrilsin; fitil fitil burnundan gelsin; gönenme emi; hakkım sana haram olsun;<br />paramın hayrını görme; sürüm sürüm sürünesice; zıkkımın kökünü ye vb.<br /><br />Çalışmada derlenen bazı söz varlığı unsurlarını özel dil türünde değerlendirmek<br />mümkündür. Dil ve kültür yoluyla etkileşime giren insanlar yaşadıkları çevre, edindikleri<br />mesleki deneyim ve mensup oldukları gruplar arasında yeni bir statü kazanmış olurlar. Ferdin<br />sahip olduğu bu nitelikler, yaşadıkları topluma ve mevcut kültüre de zenginlik katmaktadır.<br />Fertler işte bu dilsel zenginlik içerisinde yeni özellikler ve beceriler kazanırlar. Bu gelişme<br />neticesinde yeni ve farklı bir iletişim yolu olan özel bir dil gelişmiş olur. Bu özellikler<br />farklılaşmaktan ziyade iletişimin daha kolay ve hızlı gerçekleşmesini sağlamaktadır.<br /><br />Bu şekilde ortaya çıkan özel dilleri temel dilden farklı kılan ana unsur olarak,<br />kullanılan özgün kelimeler gösterilebilir. Özel dil ya da argo kullanmaktan maksat, meslek<br />ustalarının kendi aralarında iletişimi daha kolay ve daha hızlı sağlamaktır. Çalışmada geçen<br />birçok deyim ve sözcük, kullanma özelliği ve manaları yönüyle incelendiğinde argo anlamlı<br />şeklinde nitelendirmek mümkündür: armut, cafcaflı, carıcabbar, cıllama, cıvık, cıvlak, cidav,<br />cins, çalçene, dertli çay, dıngırdamak, efe çayı, elganem, farfaracı, faşalak, fenikme, fıçıtma,<br />galaylamak, gaypak, gevme, gıncıfırlı, gıyparma, goduş, gopil, gopuk, gostaklı, gök<br />görmedik, gubuz, güdük, hecalet, hümerme, kafa çayı, kefere, kel, kıl, malamat, mavra,<br />memişhane, mıhsıçtı, mıskı, mosdıralık, müdare, oggalı, okkalı çay, ot ilaç, papidik,<br />pavkırmak, polim, potuk, seme, sıracalı, sırnaşık, sibop, sivişme, sümiye, şabbadak, şırlak,<br />şirneme, şişgin, tapırdama, tığteber, tıngırdatma, tip, topuklu çay, tuncukma, ülüz, vükela,<br />yalabaş, yampiri, yamuk, yamulmak, yapıştır, yok devenin nalı, yoymak, yumulmak,<br />zamazingo, zartalaklı, zeroş, zımbırzop, zınarmak, zıpçıktı, zırlamak, zibidi, zörlemek vb.<br /><br />Karaman’da geleneksel meslekler üzerine yapılan çalışmada derlenen bir diğer söz<br />varlığı unsuru da ikilemelerdir. Yapılan derleme çalışmasında ikileme türünden sözcüklere de<br />sıkça rastlanmıştır: abur cubur (yemek); afiyet şifa (olsun); artık sırtık; ayın oyun (etmek);<br />bada bada; badal bayrak; badıl badıl; ballı yağlı (olmak); cicili bicili (giymek); çakmak<br />çakmak (gözler); dadı tuzu (yok); dangıl dungul (konuşmak); dom dom (konuşmak); eciş<br />bücüş; eski püskü (elbise); eveleyip gevelemek; fitil fitil (burnundan gelsin); garman çorman<br />(iş); gılı gılına (yetmek); hâl hatır (sormak); hüngür hüngür (ağlamak); incik boncuk (satmak);<br />kilit kürek (olmak); maççık muççuk (yemek); malak malak (yemek); mildir mildir (bakmak);<br />özü sözü (bir); palan kuskun (koymadı); saati saatine (uymaz); saç sakal (toplamak); sapır<br />supur (konuşmak); sıkı fıkı (olmak); tabak çanak (satmak); tası tarağı (toplamak); tel tel<br />(kadayıf); ulam ulam (açmak); vıdı vıdı (yapmak); vığıl vığıl (koymak); yırtık pırtık (elbise)<br />vb.<br /><br />Son dönemde meydana gelen teknolojik gelişmeler meslek dallarında da seri üretim<br />olanaklarının artmasına sebep olmuştur. Bu hızlı gelişme ve değişim, varlığını el emeği ve<br />göz nuru şeklindeki bireysel üretimle devam ettirmeye çalışan geleneksel meslekleri bitirme<br />noktasına getirmiştir. Geleneksel meslekler adına olumsuzluk teşkil eden bu türden gelişmeler<br />karşısında önlem alınmaması durumunda Karaman’da birçok geleneksel meslek yakın bir<br />gelecekte yok olma tehlikesi yaşayacaktır. Yaşanacak bütün bu olumsuzluklar doğal olarak<br />geleneksel mesleklerin söz varlığını da etkileyecektir. Bugünlerde; ayakkabı imalatı ve<br />boyacılığı, bakırcılık, bıçakçılık, demircilik, dokumacılık, foracılık, halıcılık, hallaçlık,<br />kalaycılık, kelle ütücülüğü, kolonya üreticiliği, kündekâri sanatçılığı, nalbantlık, saraçlık,<br />sayacılık, tuzculuk, yastıkçılık ve yorgancılık gibi geleneksel meslek dalları son bir veya<br />birkaç temsilcilerinin özverili çabasıyla varlığını sürdürmeye çalışmaktadır. Karaman’da<br />geleneksel mesleklerin varlıklarını devam ettirebilme konusuyla ilgili kurum ve kuruluşlara şu<br />öneriler getirebilir:<br /><br />1. Sahada bir temsilcisi bulunan meslek kolları ile ilgili genel bir tespit çalışması<br />yapılarak geleneksel meslekleri sürdüren bu ustalar “kültürel miras taşıyıcıları” şeklinde kayıt<br />altına alınmalıdır.<br /><br />2. Söz konusu meslekleri icra eden ustalar ve zanaatkârlar için kira ödemeyecekleri<br />dükkânlar temin edilmeli, bu iş yerleri vergi indirimine tabi tutulmalı, bu meslek erbapları<br />işlerine devam etmeleri amacıyla teşvik ve bağış kredileri verilmeli ve ayrıca değişik meslek<br />projeleri ve destek fonlarından yararlandırılmaları hususunda sanatkârlar ve meslek erbapları<br />teşvik edilmelidir.<br /><br />3. Bu geleneksel meslek gruplarının varlığını devam ettirebilmeleri adına çalışma ve<br />tanıtım faaliyetlerini yapabilecekleri dernekler ve meslek örgütleri kurulmalıdır. Geleneksel<br />meslekleri tanıtıcı fuarlar, sergiler, paneller ve stantlar açılmak suretiyle konuyla ilgili yerel<br />ve ulusal basın ile ayrıca kamuoyunun dikkati çekilerek konuyla ilgili farkındalık<br />oluşturulmalıdır.<br /><br />4. Karaman’da geleneksel el zanaatkârlığı ve geleneksel mesleklerle ilgili “Geleneksel<br />Meslekler Çarşısı” kurularak, dağınık yerlerde faaliyet gösteren bu meslek mensupları bir<br />araya getirilmelidir.<br /><br />5. Meslek ustaları, gelenekten kopmadan teknolojik gelişmeler ışığında yapmış<br />oldukları ürünleri yenilemeleri adına teşvik edilmeli ve sanatkârların kendini geliştirmeleri<br />adına yeni fırsatlar sağlanmalıdır.<br /><br />6. Karaman ilinde geleneksel mesleklere bağlı olarak varlığını sürdüren kültürel ögeler<br />tespit edilerek bu ögeler yerel ve ulusal basın yoluyla tanıtılmalıdır.<br /><br />7. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün öncülüğünde “Uygulamalı Halk Bilimi Müzesi”<br />kurularak burada el sanatları ürünlerinin tanıtımı ve sunumuna yönelik çalışmalar<br />yürütülmelidir.<br /><br />8. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi bünyesinde eğitim öğretim faaliyetlerini<br />devam ettiren meslek yüksekokullarına ilave bölümler açılarak geleneksel mesleklerin<br />devamına katkı sağlayacak zanaatkârların yetişmesi teşvik edilmelidir.<br /><br />9. Meslek Liseleri, Mesleki Teknik Eğitim Merkezleri ve Halk Eğitim Merkezleri gibi<br />örgün ve yaygın eğitim kurumlarında geleneksel mesleklerin devamına katkıda bulunmak<br />maksadıyla yeni bölümler açılmalı ve gerek bu bölümlere devam eden öğrenciler, gerekse<br />meslek kurslarına devam eden kursiyerler maddi ve manevi yönden desteklenmelidir.<br /><br />10. Geleneksel meslekleri sürdüren usta/sanatkâr gibi icracıların sıkıntılarının<br />giderilmesi ve onure edilmesi adına ilgili kurum ve kuruluşlarca meslek erbapları gezilerek<br />yüzyüze görüşmeler, geleneksel kaynaşma programları, geziler ve geleneksel meslekleri icra<br />eden usta/sanatkârlara yönelik bültenler hazırlanmalıdır.<br /><br />________________<br /><br />KAYNAKÇA<br />... Bağlantıda verilen PDF dosyasının sonunda Kaynakça yer almaktadır. <br/><br/>Kaynak ve kaynakça bağlantısı: [url removed] <br />_________________ Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988370#2988370 Tue, 14 Feb 2023 13:31:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.51. Tuzculuk</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-29.04.2017<br />Kaynak Kişi: Hasan Ehliz<br />Tuzcu Hasan Ehliz, 1965 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />babası Hakkı Ehliz’den öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden Ehliz’in, bu mesleği<br />öğrettiği kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />açık yaraya tuz ekilmez :“Acısı henüz taze olan bir kimseye üzüntüsü<br />hatırlatılmaz.” anlamında bir söz.<br />aş tuz ile, tuz oran ile :“Her iş belirli kurallar çerçevesinde yürür.”<br />anlamında bir söz.<br />ayağını sürümek :Başkalarının da peşi sıra gelmesini sağlamak.<br />çorbada tuzu bulunmak :Bir işte katkısı bulunmak.<br />değirmen :Tuz öğütmeye yarayan makine<br />deniz tuzu :: Denizlerin çöküntülerinde oluşan işlenmemiş ve<br />rafine edilmemiş doğal mineral zenginliğini<br />koruyan tuz.<br />eke :Çok bilgiç.<br />et kokarsa tuzlanır,<br />ya tuz kokarsa ne yapılır? :“Onarım bekleyen cihazı tamir edecek araç<br />bozulmuşsa, onun yapılacak bir şey kalmamıştır.”<br />anlamında bir söz.<br />göl tuzu :Göllerin dip kısımlarındaki çukurlarda birikme<br />yoluyla oluşan tuz.<br />gönenme hemi! :“Mutlu olmayasın.” anlamında bir söz.<br />311<br />hakkım sana haram olsun! :“Hakkımı sana helal etmiyorum.” anlamında bir<br />söz.<br />havuz :Tuzlu suların buharlaşması neticesinde<br />biriktirildiği büyük çanak.<br />Himalaya tuzu :: Pakistan’ın Himalaya dağlarından çıkarılan,<br />astım tedavisinde de kullanılan tuz.<br />höbek yapmak :Biriktirmek, yığmak.<br />karalama :Kötüleme.<br />kararlama :: Ortalama.<br />kaya tuzu :: Doğada billur şeklinde bulunan tuz.<br />kaypak :Sözüne güvenilmez.<br />kıfıltısı artmak :İş yoğunluğunun artması durumu.<br />kıydırma :Nazlanıp vazgeçme.<br />kondurma :Uygun bulma.<br />mineral :: Doğada değişik maddelerle karışık ya da bileşik<br />vaziyette olan ve kimyasal yöntemlerle oluşan<br />inorganik madde.<br />ocağı tütmek :Ekmeğini kazanacak kadar gelir elde etmek.<br />öğütmek :Tahılı ezerek un hâline getirmek.<br />sofra tuzu :Rafine edilmiş, mineralleri alınmış tuz.<br />sürüm sürüm sürünesice :“Hayatta hep sıkıntı çek.” anlamında bir söz.<br />tadı tuzu kalmamak :Eski neşesinde olmamak.<br />tadı tuzu yok :Zevksiz, yavan.<br />tadını tuzunu bulmak :Eski neşesine kavuşmak.<br />tencereyi kaynatmak :bk. Ocağı tütmek.<br />tuz :Kokusuz, suda eriyen, yiyecekleri korumada ve<br />tatlandırmada kullanılan billursu madde (TDK,<br />2011: 2395).<br />tuz biber ekmek :Sıkıntıyı daha da arttırmak.<br />tuz buz olmak :: Dağılmak.<br />tuz ekmek hakkını bilmeyen kör olur! :“İyiliğin hakkını bilmeyenin sonu iyi olmaz.”<br />anlamında bir söz.<br />312<br />tuzla buz etmek :: Paramparça etmek.<br />tuzluya patlamak :: Pahalıya mal olmak.<br />üstüne tuz biber ekmek :Üzüntüyü, kusuru artıracak sebepler oluşturmak.<br />tuz :Yiyeceklerde tatlandırıcı olarak kullanılan<br />mineral.<br />tuzcu :Tuz işleriyle uğraşan kimse.<br />tuzculuk :Tuzcunun yapmış olduğu iş.<br />tuz ekmek düşmanı :Yapılan iyiliği bilmeyen, nankör.<br />tuz ekmek hakkı :İyilik yapan kimseye karşı duyulan mihnet.<br />tuzlama :Tuzlama yapma işi.<br />tuzlayış :Tuzlama işi.<br />tuzlayayım da kokmayasın :Yanlış düşünüyorsun.<br />yaraya tuz biber ekmek :Bir derdin acısını daha da çoğaltmak.<br />yemeklik kaya tuzu :Yemeklerde kullanılan Kaya tuzu türü.<br/><br/><b>4.52. Yastık ve Minder İmalatçılığı</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-25.03.2017<br />Kaynak Kişi: Sebahattin Bayramlar<br />Yastık imalatçısı Sebahattin Bayramlar, 1964 yılında Karaman’da doğmuştur. Lise<br />mezunudur. Mesleği, ustası ve aynı zamanda babası olan Adıgüzel Bayramlar’dan<br />öğrenmiştir. Mesleğini 42 yıldır icra eden Bayramlar’ın, bu mesleği öğrettiği 1 kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />alakayı kesmek :Konuşmamak, uzak durmak.<br />astar :Yastığın iç kısmına dikilen kumaş kaplama.<br />birleştirmek :: Parçaları bir araya getirmek.<br />boyu devrilsin! :“Boyu devrilsin, ölsün” anlamında bir söz.<br />çaba içine girmek :Bir şeyi elde etmek için emek sarf etmek.<br />çay ikram etmek :Müşteriye çay vermek.<br />desenli halı :Halının nakışlı bir türü.<br />dikiş makinesi :İç astarı ve dış yüzünü dikmeye yarayan makine.<br />divan :bk. Sedir.<br />313<br />dobra dobra olmak :Ne söyleyeceğini açık bir şekilde ifade etmek.<br />doğruları söylemek :Gerçekleri ifade etmek.<br />dönüvermek :Gerçeği saptırmak.<br />döşeme :Yastık ve minder yüzünü işleme.<br />döşemek : Döşeme işi.<br />dürüst olmak :Yalana başvurmadan açık sözlü olmak.<br />ekmeğinin davasında olmak :Ekmeği kazanmaktan başka düşüncesi olmamak.<br />elyaf yastık :İplik durumuna getirilen lifli maddeden yapılan<br />yastık.<br />emeğini feda etmek :İşi için çabasını var gücüyle kullanabilmek.<br />epengle kadife :Epengle fabrikasının ürettiği özel bir kadife.<br />fıkırdak :Cilve yapan, oynak.<br />fitne ficir :Her şeyde kötülük düşünerek yalan yanlış ortaya<br />atılan haber.<br />gaf yapmak :Hadsiz ve yerinde olmayacak şekilde söz<br />söylemek.<br />ganere :: Doymak bilmeyen, obur.<br />gergin durmak :Bir sorundan dolayı stresli olmak.<br />hâl hatır sormak :: Durumu hakkında bilgi alacak şekilde sohbet<br />etmek.<br />harbi olmak :: Dürüst olmak.<br />hasır yastık :Hasırdan yapılan yastık.<br />ilgilenmek :İlgi göstermek.<br />ipsiz sapsız :Elinden hiçbir iş gelmeyen, beceriksiz.<br />jakarlı kadife :: Değişik maddelerden elde edilen ipliklerin çeşitli<br />yöntemlerle bir araya getirilmesiyle oluşan<br />kadife.<br />kadife kumaş :İpek, yün ya da pamuktan dokunmuş, bir yüzü<br />çok kısa, ince ve sık tüylerle kaplı, parlak ve<br />yumuşak bir kumaş.<br />kanepe örtüsü :Kanepelerin üzerine örtülmek amacıyla üretilen<br />özel örtü.<br />314<br />kerevet :bk. Sedir.<br />koltuk örtüsü :Koltukların üzerine örtülmek için dikilen özel<br />örtü.<br />kontak kurmaya çalışmak :Konuyla bağlantıyı oluşturmak.<br />koton kumaş :: Pamuktan yapılmış özel bir kumaş.<br />kubik sünger :Küp biçiminde olan sünger.<br />meteliğe kurşun sıkmak :: Parasız ve pulsuz durumda olmak.<br />minder :İçerisine yün, pamuk veya kamış gibi<br />malzemeler konarak hazırlanan üzeri kumaş kaplı<br />oturma aracı.<br />müşteri her zaman haklıdır :“Müşterinin sözleri, istekleri doğrudur ve<br />yapılmalıdır.” anlamındabir söz.<br />müşteri şekline girmek :İletişim ortamını iyileştirmek.<br />müşteri tercihi :Tercihi ön plana almak.<br />on dört dans sünger :Eni on dört dans yoğunluğundaki sünger.<br />on sekiz dans sünger :Eni on sekiz dans yoğunluğundaki sünger.<br />ot yastık :İçine kurumuş ot basılarak hazırlanan yastık.<br />otantik desenli halı :Geleneksel motifler dikkate alınarak yapılan<br />halı.<br />öfkelendirmek :Bir konu hakkında muhatabı sinirlendirmek.<br />öteberi :Esnafın kullandığı eşyalar.<br />özen göstermek :Emek sarf etmek.<br />pamuk kırlent :Ana malzemesi pamuk olan ve üzerine değişik<br />kumaş geçirilen divanlarda köşelere konulan<br />yastık.<br />pamuk minder :Çoğunlukla içerisine pamuk konularak yapılan<br />minder.<br />pamuk yatak :: Pamuktan yapılan yatak.<br />paramın hayrını görme! :“Aldığın parayı ağız tadıyla yeme.” anlamında<br />bir söz.<br />preslenmiş hasır otu :Yastık yapımında kullanılan hasır.<br />315<br />ranza :Ahşap veya demir malzemeden yapılan iki katlı<br />karyola.<br />rızkının peşinde olmak :Rızkını kazanmak için çabalamak.<br />sağ baş yastık istemez :“Sağlıklı bir insan, hasta oldum deyip yatamaz.”<br />anlamında bir söz.<br />sedir :Üstü minderli ve yastıklı olabilen oturma takımı.<br />sıkı fıkı olmak :Samimi olmak.<br />sıracalı :Veremli.<br />siftinme :Gereksiz tembellik, oyalanma hâli.<br />silikonlu yastık :Ana malzemesi silikondan imal edilen yastık.<br />sinek avlamak :Hiç müşterisi bulunmamak.<br />sivişmek :: Ortamdan sessizce kaybolmak.<br />sunta lam :Ana malzemesi suntadan imal edilen ahşap<br />levha.<br />sünger minder :Ana malzemesi süngerden imal edilen minder.<br />sünger yastık :Ana malzemesi süngerden imal edilen yastık.<br />şabbadak :: Durup dururken, şap diye.<br />şark odası :: Doğu Anadolu yöresinde sıkça kullanılan özel<br />bir oturma takımı.<br />şimcik/ şinci :Şu an.<br />şipinger kadife :Kendine has desenleri bulunan özel bir kadife.<br />şirnemek :Şımarmak.<br />tafta kumaş :İpek liflerinden yapılmış değişik renklerde<br />parlak bir kumaş.<br />uzmanlaşmak :Alanıyla ilgili gerekli olan bilgi ve beceriyi<br />kazanmak.<br />üretmek :Yeni ürünler yapmak.<br />vele :Kumaş.<br />yastık :: Pamuk, yün, kuş tüyü vb. malzemelerle içi<br />doldurulmuş yatak takımı malzemesi.<br />yastık kılıfı :Yastık iç malzemesinin konulduğu örtü.<br />yirmi sekiz dans sünger :Eni yirmi sekiz dans yoğunluğundaki sünger.<br />316<br />yürütmeye çalışmak :Her türlü zorluğa rağmen o işi devam ettirmek<br />için çaba sarf etmek.<br />yüzleme :Yastıkların dış kısmına özel olarak hazırlanan<br />kılıfı geçirme.<br/><br/><b>4.53. Yorgancılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-07.01.2017<br />Kaynak Kişi: Mehmet Barut<br />Yorgancı Mehmet Barut, 1963 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, babasından öğrenmiştir. Mesleğini 37 yıldır icra eden Barut’un, bunu 4 kişiye<br />öğretmiştir.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-19.01.2017<br />Kaynak Kişi: Dede Gözel<br />Yorgancı Dede Gözel, 1955 yılında Karaman’ın Süleymanhacı Köyünde doğmuştur.<br />İlkokul mezunudur. Mesleği, Taşkaleli Süleyman Ustadan öğrenmiştir. Mesleğini 46 yıldır<br />icra eden Gözel’in, bunu üç kişiye öğretmiştir.<br />(Derleme-3)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-09.01.2017<br />Kaynak Kişi: Halil Uyar<br />Yorgancı Halil Uyar, 1976 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />ustası Galip Karaca’dan öğrenmiştir. Mesleğini 25 yıldır icra eden Uyar’ın, bu mesleği<br />öğrettiği kimse yoktur.<br />(Derleme-4)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-27.12.2017<br />Kaynak Kişi: Şaban Demirel<br />Yorgancı Şaban Demirel, 1958 yılında Karaman’ın Sudurağı Kasabasında doğmuştur.<br />İlkokul mezunudur. Mesleği, ustası Mehmet Uysal’dan öğrenmiştir. Mesleğini 42 yıldır icra<br />317<br />eden Demirel’in, bu mesleği 4 kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />acın üstüne dokuz yorgan örtmüşler,<br />gene de üşümüş :“Sıkıntısı geçmedikçe insanlar rahata<br />kavuşamaz.” anlamında bir söz.<br />Allah namerde muhtaç etmesin! :“Allah seni hep iyi insanlarla karşılaştırsın.”<br />anlamında bir söz.<br />Amerikan bezi :: Düz beyaz pamuklu bir kumaş.<br />anan eğirip baban dokumadı ya :“Neden bu kadar ayrıntılı inceliyorsun, çabuk<br />kararını ver.” anlamında bir söz.<br />aslan kuyruğu motifi :Yorgancılıkta kullanılan bir motif.<br />astarı yüzünden pahalı olmak :Maliyetini fazlasıyla aşmak.<br />atlas yorgan :Camgöbeği renginde saten kaplamalı yün<br />yorgan.<br />attan düşene yorgan döşek;<br />eşekten düşene kazma, kürek :“Makam ve mal varlığını kaybetmek.”<br />anlamında bir söz.<br />ayağını yorganına göre uzat! :“Giderini gelirine göre ayarla.” anlamında bir<br />söz.<br />balmumu :Yorgancılıkta dikiş ipliğinin sağlamlaştırmakta<br />kullanılan malzeme.<br />basma :Yorgan yüzü için üretilen, basit desenli, pamuklu<br />dokumaya baskı yoluyla şekil verilen desenli bir<br />kumaş.<br />bebek yorganı :Bebekler için hazırlanan yorgan.<br />bitli yorganı kimse üstüne almaz :“Sorunlu bir durumu kimse sahiplenmez.”<br />anlamında bir söz.<br />bülbül yuvası motifi :Yorgancılıkta kullanılan bülbül yuvasını andıran<br />bir motif.<br />cafcaflı :: Oldukça gösterişli.<br />carıcabbar :Uyanık, gözü açık.<br />318<br />cennet köşklerine giresin! :“Cennetin en güzel köşklerinde makamın olsun.”<br />anlamında bir söz.<br />cetvel :Tahta, plastik veya madenden yapılan çizgi<br />çizme aracı.<br />çırpı :Yün atmak için kullanılan ağaçtan yapılan ince<br />ve uzunca bir sopa.<br />çuvaldız :Kalın kumaşları dikmekte kullanılan büyük iğne.<br />değneğe gelmemek :Bir işi yapmaya eli yatkın olmamak.<br />değnek :Farklı ağaç dallarından yapılan esnek bir sopa.<br />deri saten :: Deriye benzeyen parlak, sentetik veya kendinden<br />desenli ya da desensiz bir kumaş.<br />dikiş kalmak :: Olmasına çok az kalmak.<br />dikiş tutturamamak :Bir yerde veya işte devamlı olamamak, sebatsız<br />olmak.<br />ditmek :Yünü elle veya değnek yardımıyla dağıtmak.<br />dörtlü papatya motifi :Yorgancılıkta kullanılan bir motif.<br />döşek :bk. Yatak.<br />döşek yüzü :Yatakların üzerine geçirilen kumaş örtüsü.<br />düzleme :Astarın içine koyulan yünün eşit şekilde<br />yayılması için değnekle dövülerek düzeltme<br />işlemi.<br />eciş bücüş :Eğri büğrü, belli bir şekli olmayan.<br />efdal :Uygun görülen, tercih edilen.<br />ehvenişer :Kötünün iyisi.<br />eke :Kartlaşmış.<br />el yatkınlığı :El işlerini yapmakta yetkinlik durumu.<br />elyaf :Genellikle iplik durumuna getirilebilir lifli iç<br />malzeme.<br />evlenmek isteyen genç yorganını keser :“Evlenmek isteğini belli etmek.” anlamında bir<br />söz.<br />fiske :bk. Yıldız dikiş.<br />319<br />fitil çekme :Yatağın kenarındaki, yatağın düz olması için<br />kullanılan dikiş.<br />fitil fitil burnundan gelsin :“Paramın hayrını görme.” anlamında bir söz.<br />fos çıkma :Yalan olduğu ortaya çıkma.<br />gece yorgan kaplanmaz :“Uğursuzluk” sözü.<br />hasse :: Patiska.<br />iğneyi kendine,<br />çuvaldızı başkasına batır :“Kendine yapılmasını istemediğini başkalarına<br />yapma!” anlamında bir söz.<br />hediye yorgan :Hediye amacıyla hazırlanan yorgan.<br />hurma dalı motifi :Yorgancılıkta kullanılan hurma dalı biçimde<br />motif.<br />iç astar :Ölçüye göre tek veya çift kişilik olarak kumaşın<br />makasla kesilmesi işlemi.<br />iğne :: Dikiş dikme işlerinde kullanılan ince uçlu çelik<br />araç.<br />iğne ile kuyu kazmak :Çok çalışmak suretiyle bir yerlere ulaşabilmek.<br />iğne ipliğe dönmek :Çok zayıflamak.<br />iğne üstünde oturmak :: Diken üstünde oturmak.<br />iğne yemek :İğne olmak.<br />iğne yutmuş ite dönmek :Zayıf ve bitkin duruma gelmek.<br />ilmeyit iğnesi :Çatal iğne.<br />innecelik :Bir bez içine yün basılıp iğnelerin saplandığı<br />yüzeyi bulunan araç.<br />ipek :Asetat, floş ve ipek ipliğinden dokunan bu<br />kumaş.<br />kadife yorgan :Kadife kumaştan yapılan yorgan.<br />kalıp :Genellikle mukavvadan yapılmış desenlendirme<br />işlerinde kullanılan araç.<br />kaplen kumaş :Yorgancılıkta kullanılan bir kumaş.<br />kılıf :Yorgan astarının muhafaza edilmesi için<br />kumaştan dikilen koruma malzemesi.<br />320<br />kırk yamalı yorgan :Kırk yama motifinin işlendiği yorgan.<br />kışın yorgana muhtaç olasın! :“Sürekli yokluk çek!” anlamında bir söz.<br />kışlık-yazlık yorgan :Mevsimine göre kullanılan yorgan.<br />kibrit çöpü motifi :Yorgancılıkta kullanılan ve kibrit çöpünü<br />andıran bir motif.<br />Konya gülü motifi :Yorgancılıkta kullanılan ve gül şeklini andıran<br />motif.<br />kuş tüyü yorgan :İç malzemesi kuştüyü olan yorgan.<br />makas :bk. Sındı.<br />mermerşahi :Tülbende benzeyen, fakat sık dokunmuş ve<br />yumuşak kuşeli kumaş.<br />mezura :Ölçü almak için kullanılan şerit metre.<br />nevresim :Torba biçiminde dikilmiş, yorgana geçirilen<br />renkli kılıf.<br />patiska :Beyaz, sık dokunuşlu, parlak bez ayağı örgülü<br />pamuklu bir kumaş.<br />pire için yorgan yakmak :Önemsiz bir şey için gereğinden fazla tepki<br />göstermek.<br />saray yolu motifi :Yorgancılıkta kullanılan bir motif.<br />saten :: Dokumanın bir çeşidi olup; düz, çok parlak ve<br />kaygan yüzeyli bir kumaş.<br />sen daha çok yorgan geversin! :“Bu kötü huyundan dolayı daha çok çekersin.”<br />anlamında bir söz.<br />sındı :Kumaş kesmeye yarayan iki ucu keskin alet.<br />sırmalı yorgan :Altın yaldızla işlenen yorgan.<br />sumat :Sofra bezi.<br />sümeye uğraşmak :Gereksiz yere, boşu boşuna çabalamak.<br />telli yorgan içinde yatasın! :“Zenginlik içerisinde olasın!” anlamında bir söz.<br />terazi :Bir kolun iki ucuna asılı iki kefeden oluşan ve<br />genellikle yün ve pamuk tartmaya yarayan tartı<br />aleti.<br />321<br />üçlü papatya motifi :Yorgancılıkta kullanılan üçlü papatya şeklini<br />andıran motif.<br />üçlü yonca motifi :Yorgancılıkta kullanılan üçlü yonca şeklini<br />andıran motif.<br />verip de kötü olacağına,<br />verme kötü ol daha iyi :“Alamayacağın parayı hiçbir zaman verme.”<br />anlamında bir söz.<br />yas yorganı :Hüzün yorganı.<br />yatak :İçerisine yün, pamuk, elyaf vb. malzemeler<br />konularak üstü astarlandıktan sonra dış kısmına<br />kumaştan yüz geçirilen yatmada kullanılan yer<br />sergisi.<br />yatak kökleme :Yatak düzeltildikten sonra çuvaldızla yapılan iki<br />taraflı sıkıştırma işlemi.<br />yatak yüzü :Yatağa geçirilen dış kumaş.<br />yazın ayrana,<br />yazma yorgan :Yazmalık kumaşın orta kısmının dört kenarına<br />çizilmiş fiyonk motifinin birbirine bağlanması<br />suretiyle yapılan yorgan.<br />yıldız dikiş :Yorganda dikişlerin aynı hizaya gelecek şekilde<br />dikilmesinde kullanılan dikiş.<br />yıldız motifi :Yorgancılıkta kullanılan yıldız şekline benzeyen<br />bir motif.<br />yorgan :Yatakta örtünmeye yarayan, içi pamuk, yün vb.<br />şeylerle doldurularak dikilmiş geniş örtü (TDK,<br />2011: 2607).<br />yorgan açma :Rulo şekline getirilen yorganın tersine<br />çevrilmesinden sonra ruloları elle ayarlı bir<br />şekilde iki tarafa açma işlemi.<br />yorgan ağzı :Yorganın ağız kısmının özel dantelle işlendiği<br />yorgan.<br />322<br />yorgan çizme :: Düz ve modelli yorganlarda dikme işleminin<br />hangi aralıklarda olacağını kaba hatlarıyla<br />yorgana çizilmesi işlemi.<br />yorgan dikme :Yorganı belirli kalıplara göre şekiller vererek<br />dikme işlemi.<br />yorgan döndürme :Astar içerisindeki yünün düz durması için<br />yapılan işlem.<br />yorgan döşek yatmak :Ağır hasta olmak.<br />yorgan döşeme :Tezgâhta çırpılan yünün astarın üzerine eşit<br />şekilde yayılması işlemi.<br />yorgan düzleme :Astarın içine koyulan yünün eşit şekilde<br />yayılması için değnekle dövülerek yapılan<br />düzeltme işlemi.<br />yorgan gitti kavga bitti :“Ortada sorun çıkaracak bir şey kalmadı.”<br />anlamında bir söz.<br />yorgan iğnesi :Yorgan dikmeye yarayan bir tür kalın ve uzun<br />iğne.<br />yorgan ilgileme :Yorganın dağılmaması için belirli yerlerden<br />dikme işlemi.<br />yorgan ipliği :Yorgan dikmeye yarayan naylon, yün ve<br />pamuktan yapılan iplik.<br />yorgan kavgası yapmak :Çıkar uğruna münakaşa etmek.<br />yorgancı :Yorgan yapıp satan kimse.<br />yorgancılık :Yorgancının yaptığı iş.<br />yüksük :: Dikiş dikme sırasında parmağa takılan ve<br />parmağa zarar gelmesini önleyen metal koruma<br />aracı (TDK, 2011: 2625).<br />323<br/><br/><b>4.54. Yufkacılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-27.12.2017<br />Kaynak Kişi: Ayhan Öz<br />Yufkacı Ayhan Öz, 1977 yılında Karaman’da doğmuştur. lise mezunudur. Mesleği,<br />ustası İzzet Bal’dan öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden Öz’ün, bu mesleği öğrettiği 5<br />kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br /><br />bezdirme :Mısır, arpa, darı ve buğday unlarından yapılan<br /> mayalı, mayasız, yağlı, yağsız, şekerli,<br /> şekersiz, ince ve kalın pişirilen sac ekmeği<br /> (TDK, 2009: 649).<br />beze :Yufka açmadan önce, hamurun ayrıldığı<br /> toparlakların her biri (TDK, 2009: 649).<br />bicci :Sacda pişen peynirli ekmek<br />bişi :Çörek, bayramlarda yapılan yağlı, tatlı<br /> ekmek, sac ekmeği.<br />bişirgeç :: Demir şiş.<br />böreklik yufka :Börek yapımında kullanılan özel bir yufka.<br />elek :Unun içindeki kalın tortuları ayırmaya<br />yarayan bir kasnağın alt kısmına monte<br />edilmiş süzgeci bulunan eleme aracı.<br />erişte :Un, yağ ve yumurtanın harmanlanması ile<br />yapılan hamurun yufka hâline getirilip bıçak<br />yardımıyla ince bir şekilde kesilmesiyle<br />hazırlanan ev makarnası.<br />eriştelik :Erişte yapmak için özel hazırlanan malzeme.<br />gevrek :Tereyağı ile yoğrulan hamurun yaklaşık iki<br />parmak uzunluğunda bıçakla kesilerek belli<br />sıcaklıkta pişirilmesi ile yapılan gevrek.<br />324<br />hacı lokuru :Tereyağı ile yoğrulan hamurun küçük<br />parçalara ayrılarak belli sıcaklıkta pişirilmesi<br />ile yapılan gevrek.<br />kestel :bk. Erişte.<br />mantı :Açılan yufka kare şeklinde küçük küçük<br />parçalara ayrılarak, içerisine et harcı konulmak<br />suretiyle yapılan hamur yemeği.<br />maya :Ekmek yapımında mayalanmayı sağlayan<br />özel bir katkı maddesi.<br />mayacı :Maya satan kişi.<br />mayalamak :Hamuru kabarma işlemi.<br />mayalı :Hamur bezesinin oklava yardımıyla belli<br />kalınlıkta açılarak pişirilmesi ile elde edilen<br />yuvarlak ekmek.<br />merdane :: Orta kısmı enli silindir şeklinde kısa oklava.<br />oklava :Hamur açmakta kullanılan silindir şeklindeki<br />ince ağaç değnek.<br />pişirmek :Belli bir ısıyla yapılan malzemenin pişirilmesi<br />işlemi.<br />sıkma :İçerisine peynir, patates, kıyma koyarak<br />hazırlanan tandırda pişirilen küçük yuvarlak ve<br />yayvan ekmek.<br />şebit ekmek :Açılan yufkanın saç üzerinde pişirilmesi ile<br />yapılan özel bir ekmek.<br />şebit :Yufka.<br />şepit :bk. Şebit.<br />taptup :Kalın bazlamaya benzer bir çeşit tandır<br />ekmeği.<br />topalak :Bazlama.<br />tuz ekmek düşmanı :Kadir kıymet bilmez, nankör.<br />tuz ekmek hakkı :Kendisini yetiştiren bir kimseye karşı duyulan<br />minnettarlık.<br />325<br />uğra :Yufka açılırken, hamurun tahtaya<br /> yapışmaması için kullanılan kalın un.<br />ulam ulam açmak :Art arda.<br />yufka ekmeği :bk. şebit.<br />veresiye isteme benden<br />buz gibi soğurum senden :“Veresiye dostluğu bozar.” anlamında bir söz.<br />yufka :Hamur bezesinin oklava yardımıyla inceltilip<br />açılmış hâli.<br />yufka yürekli :En küçük şeyde bile etkilenen, hassas kişi.<br />yufkacı :Yufka yapıp satan kişi.<br />yufkacılık :Yufkacının yaptığı iş, meslek.<br />yumuş bitirmek :Buyurulan bir işi yapmak.<br />yumuş buyurmak :İş buyurmak.<br />yumuş ehli :Söz dinleyen, her istenileni yapan.<br />yumuş tutmak :Verilen her işi yapmak.<br /><br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 18:59 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988367#2988367 Tue, 14 Feb 2023 13:15:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.46. Sayacılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-01.01.2018<br />Kaynak Kişi: Recep Demirbaş<br />Sayacı Recep Demirbaş, 1973 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Mehmet Konuksever’den öğrenmiştir. Mesleğini 34 yıldır icra eden<br />Demirbaş’ın, bu mesleği öğrettiği 1 kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />aksesuar takma makinesi :Sayaların üzerine metal aksesuar malzemelerini<br />takmaya yarayan makine.<br />ayakkabı modeli :Yapılacak ayakkabının üç boyutlu uygulama<br />modelini yansıtan örnek.<br />bileyi taşı :Bıçak veya kesici aletleri bilemeye yarayan<br />kumtaşı veya zımpara taşından yapılan taş.<br />çocuk çömlek :Çoluk çocuk, cümbür cemaat.<br />295<br />çömelmek :: Dizlerini bükerek oturmak.<br />eğe :Maden, tahta gibi maddeleri; yontmak,<br />düzeltmek, parlatmak gibi işler için kullanılan,<br />saplı, ensiz ve uzunca, üzeri çok ince pürtüklü,<br />sert çelikten yapılmış araç (TDK, 2011: 759).<br />kapsül :: Derinin üzerine geçirilen yuvarlak, küçük ve<br />metal başlık.<br />kıvırma makinesi :: Derinin eklenti kısımlarını modeline göre özel<br />olarak kıvırmaya yarayan sayacı makinesi.<br />kıvırmak :: Deriyi büklüm yerlerinden katlama işi.<br />makas :: Deriyi kesmede kullanılan özel bir makas çeşidi.<br />masat :Bıçak bilemekte kullanılan, çelikten yapılmış,<br />çubuk biçiminde araç (TDK, 2011: 1631).<br />mermer :: Deriyi yapıştırma işlemi sırasında kullanılan düz<br />mekân.<br />pergel :: Deriyi belirli ölçülere göre tasnif etmede<br />kullanılan ölçü aracı.<br />pim :Birbirine bağlantılı parçaları tutturma görevini<br />yapan bir tür metal çivi (TDK, 2011: 1925).<br />regola yapmak :Kesilmiş deri parçalarını belirli ölçülerde<br />birleştirme işlemi.<br />saya :Ayakkabının yumuşak üst bölümü<br />(TDK, 2011: 2046).<br />saya dikme makinesi :Saya parçalarını dikmeye yarayan özel bir<br />makine.<br />saya tıraş bıçağı :Saya parçalarının kenarlarının düzeltmeye<br />yarayan usturaya benzer özel bir bıçak.<br />saya tıraş makinesi :Saya parçalarını düzeltmeye yarayan özel bir<br />makine.<br />sayacı çekici :Sayacıların deri parçalarını birleştirmede<br />kullandıkları çekiç türü.<br />296<br />sayacı :Ayakkabıların sayalarını hazırlayan kimse<br />(TDK, 2011: 2046).<br />sayacılık :Sayacının işi (TDK, 2011: 2046).<br />tabansız :Korkak.<br />tıraşlamak :Saya üzerindeki fazla olan deri parçalarını tıraş<br />bıçağı yardımıyla temizleme işlemi.<br />yapıştırıcı sürme makinesi :Saya parçalarını yapıştırmada kullanılan<br />yapıştırma makinesi.<br />zımba makinesi :Saya üzerindeki alanları zımba ile tutturmaya<br />yarayan makine.<br/><br/><b>4.47. Simitçilik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-13.04.2017<br />Kaynak Kişi: Kemal izci<br />Simitçi ve fırıncı Kemal İzci, 1970 yılında Erzurum’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Ali İhsan Gürbez’den öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden İzci’nin, bu<br />mesleği 10 kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />aç goynunda ekmek durmaz :“Kazancı az olanlar kazandıklarını elde<br />tutamazlar.” anlamında bir söz.<br />açma :Bir çeşit susamsız yağlı çörek.<br />afyon yağı :Hacı lokuru yapımında kullanılan afyon<br />bitkisinden elde edilen yağ.<br />aklını peynir ekmekle yemek :: Düşüncesizce davranışta bulunmak.<br />ayçiçek yağı :Simit ve çörek yapımında kullanılan sıvı bitkisel<br />yağ.<br />benden bulma Allah’ından bul! :“Bana bela olma nereye gidersen git.” anlamında<br />bir söz.<br />börek :Mayalı hamurun içerisine peynir, kıyma gibi<br />malzemeler koyularak hazırlanan pide.<br />297<br />çıtır :bk. Kazan gevreği.<br />dürüm :İçerisine çeşitli katıklar konularak sarılmış<br />yufka ekmeği.<br />fırına atmak :: Pişirilmesi için fırının içine koymak.<br />fermente :: Olgunlaştırma işlemi.<br />gevrek :Kırılgan simit.<br />gevrekçi :Simitçi.<br />gözüne dizine dursun! :“Emeklerim sana fayda vermesin.” anlamında<br />bir söz.<br />hacı lokuru :Afyon yağı ve unla yoğrulup fırında kavrularak<br />hazırlanan küçük peksimet.<br />inanma dayına, ekmek al yanına :“Kimseye güvenerek yola çıkma, sonra aç<br />kalırsın.” anlamında bir söz.<br />İnek öldü, değişik bozuldu :“Menfaate dayalı ilişkiler kısa sürer.” anlamında<br />bir söz.<br />kanına ekmek doğramak :Bir kimsenin hayırlı işine çeşitli yönlerden zarar<br />vermek.<br />kara fırın :Ekmek, pide, pizza ve benzer ürünlerin odun<br />közünde pişirildiği geleneksel odun fırını.<br />kazan gevreği :Maya, un ve suyla hazırlanan hamurun fırında<br />gevretilerek halka biçiminde yapılan çörek.<br />kepek :Elek üzerinde undan arta kalan kabuk parçaları.<br />keski :bk. Eğiş.<br />kırk fırın ekmek yemek :Ustalaşmak için gayret sarf etmek.<br />külçe :Fırın ekmeği.<br />margarin yağ :: Doymuş yağ oranı yüksek bitkisel katı yağ.<br />maya :Fermente ürünleri oluşturmak için kullanılan,<br />bakteri kültürü taşıyan, fırıncıların kullandığı<br />kuru ve yaş çeşidi bulunan katkı maddesi (TDK,<br />2011: 1637).<br />odun taklamak :: Odun kesmek.<br />pasa :Hamur bezelerinin konulduğu ağaç kasa.<br />298<br />pekmez :Üzüm veya dut suyunun ateşte kaynatılarak<br />koyulaştırılması ile oluşan nektar şeklindeki besin<br />değeri yüksek olan sıvı yiyecek.<br />pide :Mayalı uzun ve yayvan ekmek.<br />poğaça :Hamuruna yoğurt katılarak hazırlanan ve<br />içerisine peynir, kıyma, sucuk ve patates<br />konularak hazırlanan tuzlu çörek.<br />ramazan pidesi :Mayalı hamurdan yapılan yuvarlak ya da oval<br />biçimli yassı ekmek.<br />simit :Üzerine susam konulan halka biçimindeki çörek.<br />simitçi :Simit yapıp satan kişi.<br />simitçilik :Simitçilerin yapmış olduğu meslek.<br />somun ekmeği :Mayalı hamurdan yapılan yuvarlak ve şişkin<br />fırın ekmeği.<br />tahanlı :İçerisine tahin ve margarin yağı katılarak yapılan<br />katmerli çörek.<br />tahanlı küreği :Fırına dahanlı atmaya yarayan küçük ağaç<br />küreği.<br />tekne :İçerisinde hamur karılan ağaçtan yapılma uzun,<br />geniş ve derince kap.<br />unu eleyip eleği asmak :İsteklerini gerçekleştirmek.<br />üstüne tuz biber ekmek :Üzüntüyü veya acıyı daha da artıracak durum<br />yaratmak.<br />ziftin pekini ye :“Nimet bulamayasın.” anlamında bir söz.<br/><br/><b>4.48. Sobacılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-29.04.2017<br />Kaynak Kişi: Mehmet Ses<br />Sobacı Mehmet Ses, 1969 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />babası Muharrem Ses’ten öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden Ses’in, bu mesleği<br />öğrettiği kimse yoktur.<br />299<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />alt havalandırma :Sobanın yanma sisteminde alt kısmında bulunan<br />ucunda başlığı bulunan çubuk.<br />alttan havalı zoba :Havalandırma kısmı alttan verilen genellikle<br />silindir şeklinde imal edilen soba.<br />astar :Sobanın iç kısmına döşenen ve emayenin zarar<br />görmemesini sağlayan metal bölüm.<br />ayak :Sobanın yerle temasını sağlayan metalden<br />yapılma ayaklı bölüm.<br />baca döneri :Bacaların duman çekimine yardımcı olan dönerli<br />metal parça.<br />baca eğri de olsa dumanı doğru çıkar :“Bir kimse hangi ortam içinde bulunursa<br />bulunsun yaradılıştan doğru ve iyiyse bu<br />niteliğini yitirmez” anlamında bir söz<br />bacası tütmek :Varlığını sürdürmek.<br />bacası tütmez olmak :: Ocağı yıkılmak.<br />banyo sobası :Banyo suyunu kaynatmak için yapılmış soba.<br />boğazına dursun! :“Nefes alamayasın” anlamında bir söz.<br />boru :: Dumanı bacaya taşıma görevini yürüten, sac<br />veya emayeden imal edilen, silindir şeklindeki<br />parça.<br />boru desteği :Soba borusunun üzerine monte edilen ve kış<br />günlerinde üzerine çamaşır takılan metal parça.<br />borusu ötmek :Sözü geçmek, dinlenilmek.<br />borusunu çalmak :Birine hoş görünmek için, onun düşüncelerini<br />buhare :Soba bacası.<br />çenen çekilsin! :“Bir daha konuşmaya nefes bulamayasın”<br />anlamında bir söz.<br />döküm ızgara :Sıvı hammaddenin bir ızgara kalıbına<br />dökülmesiyle elde edilen ızgara.<br />döküm soba :: Demiri eritilip özel bir kalıba dökmek suretiyle<br />elde edilen soba.<br />300<br />elektrikli soba :Yakıt olarak elektrikle çalışan soba.<br />emaye boru :Üzeri emayla kaplanmış bulunan soba borusu<br />gaz yakıtlı soba :: Doğalgazın yanmasına uygun olarak imal<br />edilmiş soba.<br />haram olsun! :“Malım sana helal olmasın.” anlamında bir söz.<br />ızgara :Kovanın iç kısmına yerleştirilen ve üzerine odun<br />veya kömür konan metal çubuklardan yapılmış<br />silindir şeklindeki araç.<br />inek öldü değişik bozuldu :“Birlikte yapılan iş sona erdi, ortaklık bozuldu.”<br />anlamında bir söz.<br />katı yakıt sobası :: Odun, kömür gibi yakıtların yanmasına uygun<br />kova :Sobanın içerisinde yakılacak olan yakıtı<br />koymaya yarayan, belli biçimi ve derinliği olan<br />silindir şeklindeki kulplu araç.<br />kuzine soba :Ana gövde emaye sac olan, üst tablası döküm<br />malzemesinden üretilen, parçalı ızgara sistemi<br />uygulanan ve içerisine ateş tuğlası dizilerek<br />yapılan soba.<br />malımın hayrını görmeyesin! :“Aldığın bu mal sana fayda vermesin.”<br />anlamında bir söz.<br />mangal :İçerisinde kömür yakılarak pişirme işlemi<br />yapılan üstü açık dört ayaklı sac, bakır ya da<br />pirinçten yapılan bir tür ocak.<br />odun sobası :: Odun yakmak için ince sacdan yapılmış yüksek<br />ısıya dayanıklı olmayan soba.<br />olarak imal edilmiş soba.<br />pik döküm :: Dökme demirin eritilerek elde edildiği özel bir<br />soba ızgarası.<br />sac :İnce ve düz parçalar hâline getirilmiş mukavva<br />hâlindeki metal.<br />sac boru :Sacdan imal edilen boru.<br />sac ızgara :Sacdan imal edilen ızgara.<br />301<br />sıvı yakıt soba :Gazyağı, fuel oil, motorin yağlarının yanmasına<br />uygun olarak imal edilmiş soba.<br />soba :İçerisindeki yakıtın yanması sonucu ortama ısı<br />veren araç.<br />soba gelberisi :Soba içerisindeki kül partiküllerini temizlemeye<br />yarayan sacdan imal edilen araç.<br />soba tahtası :Sobanın yerle temas etmemesi için özel olarak<br />sac, emaye ve taş malzemeden yapılan dikdörtgen<br />altlık.<br />sobacı :Soba yapıp satan kimse.<br />sobacılık :Sobacının yaptığı iş.<br />taş ocak :Yemek pişirmede kullanılan etrafı tuğla<br />döşenmiş küçük piknik sobası.<br />teneke soba :bk. Odun sobası.<br />teneşirlere gelesin! :“En kısa zamanda ölesin.” anlamında bir söz.<br />tuttuğun altın olsun! :“Dünyada fakirlik yüzü görmeyesin.” anlamında<br />bir söz.<br />üst havalandırma :Sobanın yanma sisteminin üst kısmının ucunda<br />başlığı bulunan çubuklu mekanizma.<br />üstten havalı soba :Havalandırma kısmı alttan verilen genellikle<br />silindir şeklinde imal edilen soba.<br/><br/><b>4.49. Şapkacılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-11.04.2017<br />Kaynak Kişi: Harun Işık<br />Şapkacı Harun Işık, 1949 yılında Karaman’ın Eminler Köyünde doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustası imamettin Baysen’den öğrenmiştir. Mesleğini 50 yıldır icra eden<br />Işık’ın, bu mesleği öğrettiği kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />abiye şapka :Özel günlerde giysiye uygun yapılmış şapka.<br />302<br />Allah nazardan esirgesin! :“Allah kem gözlerden korusun.” anlamında bir<br />söz.<br />Allah’a emanet ol! :“Allah seni korusun.” anlamında bir söz.<br />astar :Şapkanın modeline uygun olarak yapılıp iç<br />kısmına dikilen özel kumaş.<br />deri şapka :Ana malzeme olarak deri kullanılarak yapılan<br />şapka.<br />didek :Şapkanın siperlik kısmı.<br />dikiş ipliği :: Dikiş makine hızlarında çalışabilmek üzere<br />tasarlanıp üretilmiş iplik.<br />duruş formu kontrolü :Şapkanın manken üzerinde duruşunun kontrol<br />edilmesi.<br />elin kolun dert görmesin! :“Vücuduna dert uğramasın.” anlamında bir dua<br />sözü.<br />fenikmek :Başı dönmek.<br />gidek :Siper.<br />grogren :Yaka, kemer vb. giysi bölümlerinin dik<br />durmasını sağlayan ya da böyle bölümlere biçim<br />vermeye elverişli sert yapılı ve şerit hâlindeki<br />kumaş parçası.<br />kasket :Erkeklerin başlarına taktığı siperli başlık.<br />keçe şapka :Ana malzeme olarak keçe kullanılarak yapılan<br />şapka.<br />kenar kalıbı :Şapkanın kenar kısmı için belirli ölçülerde<br />çizilmiş karton kalıp.<br />kenar :Tepenin etrafındaki yüzü çevreleyen kısım.<br />keten şapka :Ana malzeme olarak keten ipi kullanılarak<br />yapılan şapka.<br />kirişi kırmak :Kaçıp gitmek, uzaklaşmak.<br />klasik şapka :Şık ve zarif bir şapka.<br />kürk şapka :Ana malzeme olarak kürk kullanılarak yapılan<br />şapka.<br />303<br />lastik tel :Şapkanın dik durması ve kenarlarının şekil<br />alması için kullanılan malzeme.<br />makas :Birbirine bakan yüzeyleri sertleştirilmiş<br />çelikten üretilmiş kesici alet.<br />ölçü kontrolü :Şapkanın ölçülere uygunluğunun kontrol<br />edilmesi.<br />örgü şapka :Ana malzeme olarak örgü ipi kullanılarak<br />yapılan şapka.<br />pamuklu kumaş :Ana malzeme olarak pamuk ipliği kullanılarak<br />yapılan şapka.<br />paramın bereketini gör! :“Aldığın para artsın, çoğalsın.” anlamında bir<br />söz.<br />polar şapka :Ana malzeme olarak kimyevi malzemelerden<br />elde edilen kumaş kullanılan şapka.<br />saten şapka :Ana malzeme olarak parlak ve kaygan kumaş<br />kullanılarak yapılan şapka.<br />siper :Şapkanın ön kısmında bulunan çıkıntı.<br />spor şapka :Rahat ve kullanışI kolay bir şapka.<br />şakka/ şapka :Başlık, siper.<br />şapka çıkarmak :Üstünlüğünü kabul edip o kişiye karşı saygı<br />duymak.<br />şapka düştü kel göründü :“Kusuru örten şey ortadan kalkınca bütün<br />hileler ve ayıplar ortaya çıktı.” anlamında bir<br />söz.<br />şapkacı :Şapka yapıp satan kimse.<br />şapkacılık :Şapkacının yaptığı iş.<br />şapkası dar gelen, başı büyük sanır :“İnsanlar yaratılışları itibarıyle elindekilerden<br />şikâyet edip dururken bir başka insan bu<br />nimetler ile çok büyük işler başarabilir.”<br />anlamında bir söz.<br />tepe :Şapkanın başa oturan üst kısmı.<br />304<br />tepe kalıbı :Şapkanın tepe kısmı için belirli ölçülerde<br />çizilmiş karton kalıp.<br />teyel :Şapkanın tepe kısmını yan kısma iğne<br />yardımıyla tutturma işlemi.<br />tül şapka :Ana malzemesi tül kullanılarak yapılan şapka.<br />tüy şapka :Ana malzeme olarak kuş tüyleri kullanılarak<br />yapılan şapka.<br />ütü :Giysilerin kırışıklıklarını gidermeye yarayan<br />araç.<br />yalabaş :Çıkarcı, menfaatçi.<br />yan kalıbı :Şapkanın yan kısmı için belirli ölçülerde<br />çizilmiş karton kalıp.<br/><br/><b>4.50. Terzilik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-13.04.2017<br />Kaynak Kişi: Salih Karharman<br />Terzi Salih Karharman, 1962 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Cevdet Aydemir’den öğrenmiştir. Mesleğini 43 yıldır icra eden Karharman,<br />bu mesleği beş kişiye öğretmiştir.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-03.02.2018<br />Kaynak Kişi: Sami Can<br />Terzi Sami Can, 1950 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />ustası Mustafa Öznur’dan öğrenmiştir. Mesleğini 45 yıldır icra eden Can’ın, bu mesleği on<br />kişiye öğretmiştir.<br />(Derleme-3)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-21.02.2018<br />Kaynak Kişi: Rüştü Öğret<br />Terzi Rüştü Öğret, 1971 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />305<br />kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 16 yıldır icra eden Öğret’in, bu mesleği 3 kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />Allah hayırlı yedirmeyi nasip etsin! :“Aldığın parayı kazasız belasız yiyesin.”<br />anlamında bir dua sözü.<br />Allah emeğini yağlı çıkarsın! :“Kazancın bereketli olsun.” anlamında<br />bir söz.<br />Allah tuttuğunu altın etsin! :“Allah her şeyini bereketlendirsin.” anlamında<br />bir söz.<br />astar :Giysiyi daha dayanıklı kılmak için elbisenin iç<br />kısmına geçirilen ince kumaş.<br />astarlamak :Giyisilerin iç kısmına dikilen ince kumaş.<br />bekere :İplik eğiren çıkrık iğlerine geçirilmiş olup, iğin<br />süratle döndürülmesini temin eden, boynuzdan<br />yapılmış dişli makara (TDK, 2009: 601).<br />biye :Giysinin yaka, kol, etek bölgesine kendi kumaş<br />parçasından veya farklı kumaştan dikilen parça.<br />cannan :: Pantolon.<br />car :Çarşaf, siyah üstlük.<br />ceket/ çeket :Kollu üst giysisi.<br />cep :Üstte taşınabilecek şeylerin konulabilmesine<br />yarayan, giysinin belli yerleri içine yerleştirilen<br />astardan yapılmış kese.<br />çapıt :Bez parçası.<br />çeki :Kadınların başlarına bağladıkları başörtüsü.<br />çift dikiş :İki defa tekrar etmek.<br />çizgi taşı :Kumaş üzerine elle kalıp çizmede kullanılan,<br />farklı renkleri bulunan, genellikle sabundan<br />yapılan buhar, hava, su ya da ütü ile çıkan<br />işaretleme aracı.<br />çizim sabunu :Çizim yapmaya yarayan beyaz renkli sabun.<br />306<br />dar paça :Erkek pantolonlarında ortalama 17-19 cm<br />genişliğe sahip pantolon paçası.<br />desenli koton biye :Tamamen pamuk ipliğinden dokunmuş desenli<br />biye.<br />dikici :Eskiden terzi manasında kullanılan kelime.<br />dikiş :: Dikme işi.<br />dikiş iğnesi :Kumaş dikmeye yarayan ince uçlu sivri araç.<br />dikiş makası :: Dikişleri sökmeye yarayan makas.<br />dikiş makinesi :Çeşitli tekstil ürünlerini dikmeye yarayan<br />makine.<br />dikiş payı :Kumaşta dikişin daha rahat yapılabilmesi için<br />bırakılan mesafe.<br />duble paça :: Paça ucu, iki veya üç santim kadar dışarıya kat<br />verilmiş şekilde dizayn edilen, bir kumaş<br />pantolon paça modeli.<br />duzende :Terzi.<br />düğme :Farklı malzemelerden imal edilen ve<br />giyeceklerde ilikleme veya aksesuar şeklinde<br />dikilen tutturma aracı.<br />düğme basma makinesi :Kumaşın üstüne düğmeyi dikmeye yarayan<br />makine.<br />düz paça :: Pantolonlarda paça kısmı düz bir biçimde olan<br />paça.<br />elin kolun dert görmesin! :“Her zaman sağlıcakla kal.” anlamında bir söz.<br />engiştan :İğneyi itelemeye yarayan ve parmak ucunu<br />koruyan metal yüzük.<br />etek fermuarı :Etekler için üretilmiş fermuar.<br />farfaracı :Gürültü yaparak konuşan.<br />faşalakçı :Fazlaca abartan.<br />fıçıtmak :Bir tarafa hızlıca atmak.<br />fıymak :Sessizce ortalıktan çıkmak, sivişmek.<br />fleto :İlik cep.<br />307<br />ganere :Açgözlü, doyma bilmeyen.<br />gapalı :Kapalı.<br /> gıncıfırlı :Süslü.<br />kolçak :Ceket ya da gömlek kollarının kirlenmesine<br />engel olmak için bilekten dirseğe kadar geçirilen<br />eğreti kolluk (TDK, 2009: 2097).<br />koyun cebi :Ceketin iç cebi.<br />gönye :Kesişen iki düzlemin oluşturduğu dik açıyı<br />denetlemeye, ölçmeye ve çizmeye yarayan, dik<br />üçgen biçimindeki araç.<br />harraz :: Duzende.<br />hayyât :Terzi.<br />İdris-i Nebi :Terzilerin piri.<br />ilik :: Pantolonlarda düğmenin geçtiği kısım.<br />İspanyol paça :: Dizden itibaren genişleyen pantolon paçası.<br />iş pantulu :İş yerinde giyilen pantolon.<br />kadife kumaş :Kadifeden üretilmiş kumaş.<br />kalıp :Bir şeye belirli bir biçim vermeye ya da bir şeyin<br />biçimini korumaya yarayan araç.<br />kanca :: Pantolonun bağlantısı sağlayan metal aksesuar.<br />kaplama :Kadın ceketi.<br />kefen paran olsun! :“Param sana dünyada hayır getirmesin, ölesin.”<br />anlamında bir söz.<br />kemer astarı :Kemerin iç kısmına dikilen kumaş parçası.<br />kendisi öğrenmiş de anasına da öğretmiş :“İşi tam öğrenmeden çevresindekilere öğretmeye<br />çalışan, uyanık.” anlamında bir söz.<br />Kırk yama makası :: Döner Kesici ismiyle bilinen, kumaş ve<br />geometrik şekillerin çabuk ve düzgün kesilmesini<br />sağlayan makas.<br />kise-ger :Eskiden kese dikme işini yapan kimse.<br />kot pantolon fermuarı :Kot pantolon için imal edilmiş fermuar.<br />koton biye :: Pamuk ipliğinden dokunmuş biye.<br />308<br />koton :: Pamuk ipliğinden dokunmuş pamuklu kumaş.<br />kumaş makası :Kumaş kesmeye yarayan makas.<br />makas :Karşılıklı yüzeyleri sertleştirilmiş çelikten<br />üretilmiş kumaş kesmede kullanılan alet.<br />masura :: Dikiş ipliğinin sarıldığı metal silindir araç.<br />mekik :: Dikiş makinesinde içine masura yerleştirilen<br />devinimli parça.<br />mezura :Çoğunlukla 1,5 metre uzunluğu olan terzilerin<br />kullandığı şerit metre.<br />mont fermuarı :Montlar için üretilmiş fermuar.<br />nakış makası :: Değişik şekilleri olan ve nakış yapmada<br />kullanılan makas.<br />okkalı söz :Ağır söz.<br />overlok :Konfeksiyonda parçaları birbirine tutturmak için<br />yapılan görünmez dikim işlemi.<br />overlok makinesi :: Overlok işlerini yapan makine.<br />ön kemer köprü :: Pantolonun ön kısmına belli aralıklarla kemer<br />geçirmek için dikilen kumaş parçası.<br />paça :Giysilerde bacakların girdiği alt bölme.<br />palto :Kış aylarında giyilen uzunca pardösü.<br />pamuklu kumaş :: Pamuktan üretilmiş kumaş.<br />patlet :: Pantolon veya eteklerde arasında fermuarı<br />barındıran kısım.<br />piko :Kumaşlarda kullanılan ve makine yardımıyla<br />montelenen bir tür nakış süslemesi.<br />pili :Giysilerde model özelliğine göre verilen<br />katlanan bolluk.<br />pistole cetveli :: Pergelle çıkarılamayan eğmeçleri çizmeye<br />yarayan ince gönye.<br />polyester kumaş :Naylon karışımı ile üretilmiş kumaş.<br />pontul :: Pantolon.<br />309<br />ribana :Giysilerde yaka, etek ucu veya kolların ağız<br />kısmına dikilen dokuma parçası.<br />riga :Terzilerin kullandığı değişik şekilleri bulunan<br />özel cetvel.<br />saku :Ceket.<br />saten biye :Atlas gibi parlak pamuklu kumaştan yapılmış<br />biye.<br />sırt :Elbise.<br />şablon :Konfeksiyonda kullanılan, tüm ölçü payları<br />verilmiş kesime hazır karton kalıp.<br />şipdüşen :Çıt çıt.<br />tela :Giysilerde, yaka ve benzeri yerlerde kumaşla<br />astar arasına konulan ve dik durmayı sağlayan<br />kolalı bez.<br />terzi :Giyim işlerini yapan kişi.<br />terzi kendi söküğünü dikemez :“Başkalarına yaptıkları hizmetleri bazen insanlar<br />kendi işlerini yapmaya sıra bulamazlar.”<br />anlamında bir söz (TDK, 2011: 2335).<br />terzihane :Giysi imal edilen üretim yeri.<br />terzilik :Terzinin yaptığı iş.<br />terziye dinlen demişler, ayağa kalkmış :“Herkesin farklı bir iş ve anlayış tarzı vardır.”<br />anlamında bir söz.<br />teyel :İki ya da daha fazla kumaş üzerine yapılan geçici<br />birleştirme işlemi.<br />urba :Elbise.<br />ütü :Giysilerde kırışıklığı gidermede kullanılan<br />elektrikli araç.<br />ütü masası :Üstünde ütü yapılan yüzeyi metal ve düz bir<br />kumaşla kaplanmış özel masa.<br />vatka :Ceket ya da benzeri giyeceklerin dik durması<br />için omuz kısmına içten yerleştirilen parça.<br />310<br />yüksük :: Dikiş diken bir kimsenin, parmağını iğnenin<br />batmasından korumak amacıyla parmak ucuna<br />taktığı, kesik koni biçiminde metal araç.<br />zehir zıkkım olsun! :“Param sana şifa getirmesin.” anlamında bir söz.<br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 18:49 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988361#2988361 Tue, 14 Feb 2023 12:54:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.47. Simitçilik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-13.04.2017<br />Kaynak Kişi: Kemal izci<br />Simitçi ve fırıncı Kemal İzci, 1970 yılında Erzurum’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Ali İhsan Gürbez’den öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden İzci’nin, bu<br />mesleği 10 kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />aç goynunda ekmek durmaz :“Kazancı az olanlar kazandıklarını elde<br />tutamazlar.” anlamında bir söz.<br />açma :Bir çeşit susamsız yağlı çörek.<br />afyon yağı :Hacı lokuru yapımında kullanılan afyon<br />bitkisinden elde edilen yağ.<br />aklını peynir ekmekle yemek :: Düşüncesizce davranışta bulunmak.<br />ayçiçek yağı :Simit ve çörek yapımında kullanılan sıvı bitkisel<br />yağ.<br />benden bulma Allah’ından bul! :“Bana bela olma nereye gidersen git.” anlamında<br />bir söz.<br />börek :Mayalı hamurun içerisine peynir, kıyma gibi<br />malzemeler koyularak hazırlanan pide.<br />297<br />çıtır :bk. Kazan gevreği.<br />dürüm :İçerisine çeşitli katıklar konularak sarılmış<br />yufka ekmeği.<br />fırına atmak :: Pişirilmesi için fırının içine koymak.<br />fermente :: Olgunlaştırma işlemi.<br />gevrek :Kırılgan simit.<br />gevrekçi :Simitçi.<br />gözüne dizine dursun! :“Emeklerim sana fayda vermesin.” anlamında<br />bir söz.<br />hacı lokuru :Afyon yağı ve unla yoğrulup fırında kavrularak<br />hazırlanan küçük peksimet.<br />inanma dayına, ekmek al yanına :“Kimseye güvenerek yola çıkma, sonra aç<br />kalırsın.” anlamında bir söz.<br />İnek öldü, değişik bozuldu :“Menfaate dayalı ilişkiler kısa sürer.” anlamında<br />bir söz.<br />kanına ekmek doğramak :Bir kimsenin hayırlı işine çeşitli yönlerden zarar<br />vermek.<br />kara fırın :Ekmek, pide, pizza ve benzer ürünlerin odun<br />közünde pişirildiği geleneksel odun fırını.<br />kazan gevreği :Maya, un ve suyla hazırlanan hamurun fırında<br />gevretilerek halka biçiminde yapılan çörek.<br />kepek :Elek üzerinde undan arta kalan kabuk parçaları.<br />keski :bk. Eğiş.<br />kırk fırın ekmek yemek :Ustalaşmak için gayret sarf etmek.<br />külçe :Fırın ekmeği.<br />margarin yağ :: Doymuş yağ oranı yüksek bitkisel katı yağ.<br />maya :Fermente ürünleri oluşturmak için kullanılan,<br />bakteri kültürü taşıyan, fırıncıların kullandığı<br />kuru ve yaş çeşidi bulunan katkı maddesi (TDK,<br />2011: 1637).<br />odun taklamak :: Odun kesmek.<br />pasa :Hamur bezelerinin konulduğu ağaç kasa.<br />298<br />pekmez :Üzüm veya dut suyunun ateşte kaynatılarak<br />koyulaştırılması ile oluşan nektar şeklindeki besin<br />değeri yüksek olan sıvı yiyecek.<br />pide :Mayalı uzun ve yayvan ekmek.<br />poğaça :Hamuruna yoğurt katılarak hazırlanan ve<br />içerisine peynir, kıyma, sucuk ve patates<br />konularak hazırlanan tuzlu çörek.<br />ramazan pidesi :Mayalı hamurdan yapılan yuvarlak ya da oval<br />biçimli yassı ekmek.<br />simit :Üzerine susam konulan halka biçimindeki çörek.<br />simitçi :Simit yapıp satan kişi.<br />simitçilik :Simitçilerin yapmış olduğu meslek.<br />somun ekmeği :Mayalı hamurdan yapılan yuvarlak ve şişkin<br />fırın ekmeği.<br />tahanlı :İçerisine tahin ve margarin yağı katılarak yapılan<br />katmerli çörek.<br />tahanlı küreği :Fırına dahanlı atmaya yarayan küçük ağaç<br />küreği.<br />tekne :İçerisinde hamur karılan ağaçtan yapılma uzun,<br />geniş ve derince kap.<br />unu eleyip eleği asmak :İsteklerini gerçekleştirmek.<br />üstüne tuz biber ekmek :Üzüntüyü veya acıyı daha da artıracak durum<br />yaratmak.<br />ziftin pekini ye :“Nimet bulamayasın.” anlamında bir söz.<br/><br/><b>4.48. Sobacılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-29.04.2017<br />Kaynak Kişi: Mehmet Ses<br />Sobacı Mehmet Ses, 1969 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />babası Muharrem Ses’ten öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden Ses’in, bu mesleği<br />öğrettiği kimse yoktur.<br />299<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />alt havalandırma :Sobanın yanma sisteminde alt kısmında bulunan<br />ucunda başlığı bulunan çubuk.<br />alttan havalı zoba :Havalandırma kısmı alttan verilen genellikle<br />silindir şeklinde imal edilen soba.<br />astar :Sobanın iç kısmına döşenen ve emayenin zarar<br />görmemesini sağlayan metal bölüm.<br />ayak :Sobanın yerle temasını sağlayan metalden<br />yapılma ayaklı bölüm.<br />baca döneri :Bacaların duman çekimine yardımcı olan dönerli<br />metal parça.<br />baca eğri de olsa dumanı doğru çıkar :“Bir kimse hangi ortam içinde bulunursa<br />bulunsun yaradılıştan doğru ve iyiyse bu<br />niteliğini yitirmez” anlamında bir söz<br />bacası tütmek :Varlığını sürdürmek.<br />bacası tütmez olmak :: Ocağı yıkılmak.<br />banyo sobası :Banyo suyunu kaynatmak için yapılmış soba.<br />boğazına dursun! :“Nefes alamayasın” anlamında bir söz.<br />boru :: Dumanı bacaya taşıma görevini yürüten, sac<br />veya emayeden imal edilen, silindir şeklindeki<br />parça.<br />boru desteği :Soba borusunun üzerine monte edilen ve kış<br />günlerinde üzerine çamaşır takılan metal parça.<br />borusu ötmek :Sözü geçmek, dinlenilmek.<br />borusunu çalmak :Birine hoş görünmek için, onun düşüncelerini<br />buhare :Soba bacası.<br />çenen çekilsin! :“Bir daha konuşmaya nefes bulamayasın”<br />anlamında bir söz.<br />döküm ızgara :Sıvı hammaddenin bir ızgara kalıbına<br />dökülmesiyle elde edilen ızgara.<br />döküm soba :: Demiri eritilip özel bir kalıba dökmek suretiyle<br />elde edilen soba.<br />300<br />elektrikli soba :Yakıt olarak elektrikle çalışan soba.<br />emaye boru :Üzeri emayla kaplanmış bulunan soba borusu<br />gaz yakıtlı soba :: Doğalgazın yanmasına uygun olarak imal<br />edilmiş soba.<br />haram olsun! :“Malım sana helal olmasın.” anlamında bir söz.<br />ızgara :Kovanın iç kısmına yerleştirilen ve üzerine odun<br />veya kömür konan metal çubuklardan yapılmış<br />silindir şeklindeki araç.<br />inek öldü değişik bozuldu :“Birlikte yapılan iş sona erdi, ortaklık bozuldu.”<br />anlamında bir söz.<br />katı yakıt sobası :: Odun, kömür gibi yakıtların yanmasına uygun<br />kova :Sobanın içerisinde yakılacak olan yakıtı<br />koymaya yarayan, belli biçimi ve derinliği olan<br />silindir şeklindeki kulplu araç.<br />kuzine soba :Ana gövde emaye sac olan, üst tablası döküm<br />malzemesinden üretilen, parçalı ızgara sistemi<br />uygulanan ve içerisine ateş tuğlası dizilerek<br />yapılan soba.<br />malımın hayrını görmeyesin! :“Aldığın bu mal sana fayda vermesin.”<br />anlamında bir söz.<br />mangal :İçerisinde kömür yakılarak pişirme işlemi<br />yapılan üstü açık dört ayaklı sac, bakır ya da<br />pirinçten yapılan bir tür ocak.<br />odun sobası :: Odun yakmak için ince sacdan yapılmış yüksek<br />ısıya dayanıklı olmayan soba.<br />olarak imal edilmiş soba.<br />pik döküm :: Dökme demirin eritilerek elde edildiği özel bir<br />soba ızgarası.<br />sac :İnce ve düz parçalar hâline getirilmiş mukavva<br />hâlindeki metal.<br />sac boru :Sacdan imal edilen boru.<br />sac ızgara :Sacdan imal edilen ızgara.<br />301<br />sıvı yakıt soba :Gazyağı, fuel oil, motorin yağlarının yanmasına<br />uygun olarak imal edilmiş soba.<br />soba :İçerisindeki yakıtın yanması sonucu ortama ısı<br />veren araç.<br />soba gelberisi :Soba içerisindeki kül partiküllerini temizlemeye<br />yarayan sacdan imal edilen araç.<br />soba tahtası :Sobanın yerle temas etmemesi için özel olarak<br />sac, emaye ve taş malzemeden yapılan dikdörtgen<br />altlık.<br />sobacı :Soba yapıp satan kimse.<br />sobacılık :Sobacının yaptığı iş.<br />taş ocak :Yemek pişirmede kullanılan etrafı tuğla<br />döşenmiş küçük piknik sobası.<br />teneke soba :bk. Odun sobası.<br />teneşirlere gelesin! :“En kısa zamanda ölesin.” anlamında bir söz.<br />tuttuğun altın olsun! :“Dünyada fakirlik yüzü görmeyesin.” anlamında<br />bir söz.<br />üst havalandırma :Sobanın yanma sisteminin üst kısmının ucunda<br />başlığı bulunan çubuklu mekanizma.<br />üstten havalı soba :Havalandırma kısmı alttan verilen genellikle<br />silindir şeklinde imal edilen soba.<br/><br/><b>4.49. Şapkacılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-11.04.2017<br />Kaynak Kişi: Harun Işık<br />Şapkacı Harun Işık, 1949 yılında Karaman’ın Eminler Köyünde doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustası imamettin Baysen’den öğrenmiştir. Mesleğini 50 yıldır icra eden<br />Işık’ın, bu mesleği öğrettiği kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />abiye şapka :Özel günlerde giysiye uygun yapılmış şapka.<br />302<br />Allah nazardan esirgesin! :“Allah kem gözlerden korusun.” anlamında bir<br />söz.<br />Allah’a emanet ol! :“Allah seni korusun.” anlamında bir söz.<br />astar :Şapkanın modeline uygun olarak yapılıp iç<br />kısmına dikilen özel kumaş.<br />deri şapka :Ana malzeme olarak deri kullanılarak yapılan<br />şapka.<br />didek :Şapkanın siperlik kısmı.<br />dikiş ipliği :: Dikiş makine hızlarında çalışabilmek üzere<br />tasarlanıp üretilmiş iplik.<br />duruş formu kontrolü :Şapkanın manken üzerinde duruşunun kontrol<br />edilmesi.<br />elin kolun dert görmesin! :“Vücuduna dert uğramasın.” anlamında bir dua<br />sözü.<br />fenikmek :Başı dönmek.<br />gidek :Siper.<br />grogren :Yaka, kemer vb. giysi bölümlerinin dik<br />durmasını sağlayan ya da böyle bölümlere biçim<br />vermeye elverişli sert yapılı ve şerit hâlindeki<br />kumaş parçası.<br />kasket :Erkeklerin başlarına taktığı siperli başlık.<br />keçe şapka :Ana malzeme olarak keçe kullanılarak yapılan<br />şapka.<br />kenar kalıbı :Şapkanın kenar kısmı için belirli ölçülerde<br />çizilmiş karton kalıp.<br />kenar :Tepenin etrafındaki yüzü çevreleyen kısım.<br />keten şapka :Ana malzeme olarak keten ipi kullanılarak<br />yapılan şapka.<br />kirişi kırmak :Kaçıp gitmek, uzaklaşmak.<br />klasik şapka :Şık ve zarif bir şapka.<br />kürk şapka :Ana malzeme olarak kürk kullanılarak yapılan<br />şapka.<br />303<br />lastik tel :Şapkanın dik durması ve kenarlarının şekil<br />alması için kullanılan malzeme.<br />makas :Birbirine bakan yüzeyleri sertleştirilmiş<br />çelikten üretilmiş kesici alet.<br />ölçü kontrolü :Şapkanın ölçülere uygunluğunun kontrol<br />edilmesi.<br />örgü şapka :Ana malzeme olarak örgü ipi kullanılarak<br />yapılan şapka.<br />pamuklu kumaş :Ana malzeme olarak pamuk ipliği kullanılarak<br />yapılan şapka.<br />paramın bereketini gör! :“Aldığın para artsın, çoğalsın.” anlamında bir<br />söz.<br />polar şapka :Ana malzeme olarak kimyevi malzemelerden<br />elde edilen kumaş kullanılan şapka.<br />saten şapka :Ana malzeme olarak parlak ve kaygan kumaş<br />kullanılarak yapılan şapka.<br />siper :Şapkanın ön kısmında bulunan çıkıntı.<br />spor şapka :Rahat ve kullanışI kolay bir şapka.<br />şakka/ şapka :Başlık, siper.<br />şapka çıkarmak :Üstünlüğünü kabul edip o kişiye karşı saygı<br />duymak.<br />şapka düştü kel göründü :“Kusuru örten şey ortadan kalkınca bütün<br />hileler ve ayıplar ortaya çıktı.” anlamında bir<br />söz.<br />şapkacı :Şapka yapıp satan kimse.<br />şapkacılık :Şapkacının yaptığı iş.<br />şapkası dar gelen, başı büyük sanır :“İnsanlar yaratılışları itibarıyle elindekilerden<br />şikâyet edip dururken bir başka insan bu<br />nimetler ile çok büyük işler başarabilir.”<br />anlamında bir söz.<br />tepe :Şapkanın başa oturan üst kısmı.<br />304<br />tepe kalıbı :Şapkanın tepe kısmı için belirli ölçülerde<br />çizilmiş karton kalıp.<br />teyel :Şapkanın tepe kısmını yan kısma iğne<br />yardımıyla tutturma işlemi.<br />tül şapka :Ana malzemesi tül kullanılarak yapılan şapka.<br />tüy şapka :Ana malzeme olarak kuş tüyleri kullanılarak<br />yapılan şapka.<br />ütü :Giysilerin kırışıklıklarını gidermeye yarayan<br />araç.<br />yalabaş :Çıkarcı, menfaatçi.<br />yan kalıbı :Şapkanın yan kısmı için belirli ölçülerde<br />çizilmiş karton kalıp.<br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 19:05 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988358#2988358 Tue, 14 Feb 2023 12:49:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.42. Nalbantlık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-16.03.2017<br />Kaynak Kişi: Yusuf Yalçınkaya<br /> Nalbant Yusuf Yalçınkaya 1948 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Ali Rıza’dan öğrenmiştir. Mesleğini 50 yıldır icra eden Yalçınkaya’nın, bu<br />mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />acemi nalbant gâvur eşeğinde öğrenir :“İnsanlar ustalığı kıymetsiz malzemeler üzerinde<br />çalışarak öğrenir.” anlamında bir söz.<br />açık nal :Faytonculukta kullanılan nal çeşidi.<br />278<br />apse bıçağı :Bineklerin tırnak diplerindeki iltihabı<br />temizlemede kullanılan bıçak.<br />at alamıyorsan nalını al :“Küçük de olsa tasarruf yap.” anlamında bir söz.<br />at nallanırken kurbağalar ayak uzatmaz :“Büyükler konuşurken, küçükler konuşmaz.”<br />anlamında bir söz.<br />ata binen nalını, mıhını arar :“Kıymetli şeylerin ayrıntıları da önemlidir.”<br />anlamında bir söz (Aksoy, 2016: 158).<br />başağı :Hayvanın başına takılan ip, yular<br />(TDK, 2009: 550).<br />başbağı :Sığırların boynuzuna bağlanan kısa ip<br />(TDK, 2009: 554).<br />bir mıh bir nal kurtarır,<br />bir nal bir at kurtarır :“Yaşadığımız hayatta en küçük ayrıntılara<br />verilen önem büyük felaketlerin önüne geçer.”<br />anlamında bir söz.<br />bir nalına bir mıhına vurmak :”İki tarafı da idare etmek.” anlamında bir söz.<br />bir at dört nalın üstünde daima<br />kişneyip durmaz :“İnsanlar her zaman kendini yenilemelidir, aksi<br />takdirde yetersiz duruma düşer.” anlamında<br />bir söz.<br />boyunsalık :Hayvanın boynu altından geçen, geme ve<br />yulara takılı ip (TDK, 2009: 748).<br />çekiç :Nesneleri çakma ve dövme işlerinde kullanılan<br />araç.<br />çelik sikke :Çelikten yapılan ve nalın deliklerini açmaya<br />yarayan enli çivi.<br />çivi çıkar ama yeri kalır :“Acı söz ve yaşanılan kötü tecrübe, hiçbir zaman<br />unutulmaz.” anlamında bir söz.<br />çivi çiviyi söker :“Yaşanılan sıkıntılı durumu, bir başka yeni<br />tecrübe unutturur.” anlamında bir söz.<br />279<br />çürük tahta çivi tutmaz :“Gerçek niteliğini yitirmiş bir şey ne kadar<br />uğraşılırsa uğraşılsın, onu eski durumuna<br />getirmek imkânsızdır.” anlamında bir söz.<br />eğleşmek :Sohbet edip hoşça vakit geçirmek.<br />emekdar :Bir işte çok emeği olan.<br />fasarya :Boş söz.<br />gayor etmek :Hayvanın tırnağını yontarak eski nalı yeniden<br />çakmak.<br />golük :Büyük baş hayvanlar (TDK, 2009: 2099).<br />halat :Binek hayvanlarını bağlamaya yarayan oldukça<br />sağlam ve enli ip.<br />hem nalına hem mıhına vurmak :“Herkesin hoşnut kalacağı şekilde söz ve<br />davranışta bulunmak.” anlamında bir söz.<br />kaldı üç nal ile bir at :“Çok zor durumları gerçekleştirmeye çalışan kişi<br />beyhude çabadadır.” anlamında bir söz.<br />kapalı nal :Binek hayvanlarının ayağına çakılmak üzere imal<br />edilmiş nal.<br />kayarkamak :Hayvanın eski nallarını onarmak, eski nalın<br />çivilerini yenilemek.<br />kerpeten :İki parçadan oluşan ve genellikle çivi sökmede<br />kullanılan alet.<br />kısa çivi :Nalın türüne göre çakılan kısa çivi.<br />muhre :Nalça çivisi.<br />mühre :: Ocaktan çıktıktan sonra şekil verilen nallara çivi<br />delikleri açmak için kullanılan ucu sivri alet.<br />nal :Binek hayvanlarının ayaklarının altına çakılan u<br />şeklini andıran demir parça.<br />nal çantası :Nalbantların kullandıkları aletleri koydukları<br />alet çantası.<br />nal çekici :Çekice benzeyen, vuruş yapan geniş kısmı<br />pürtüklü, nalın çivisini çakmaya yarayan çekiç<br />türü.<br />280<br />nal dövme çekici :Nalbantların nal dövme işlerinde kullandığı<br />çekiç.<br />nal toplamak :Bir yarış ortamında diğer yarışçılardan epey<br />geride kalmak.<br />nalbant :Nal çakma işlerini meslek edinen meslek erbabı.<br />nalbant keskisi :bk. Suntıraç.<br />nalbantlık :Nalbantın yaptığı iş.<br />nalbur :Nal yapan demirci.<br />nalburiye :Çivi, menteşe ve kilit gibi gereçler.<br />nallama :Binek hayvanlarının ayağına uygulanan nal<br />çakma işlemi.<br />nallamak :Öldürmek.<br />nalları dikmek :Vefat etmek.<br />oygu :Atların tırnaklarının fazlalığını kesmek için<br />kullanılan ağaçtan bir sapı bulunan kesme aleti.<br />peri :Küçük çivi, ayakkabı çivisi.<br />sunturaç :Nalbantların kullandığı bir sap ve enli bir<br />bıçaktan oluşan hayvan tırnağını yontma bıçağı.<br />takavcı :Nalbant. Bir mıh<br />takoz :Atları nalladıktan sonra kalan tırnakları<br />temizlemek için ayaklarının konduğu ağaç kütük.<br />tokmak :Tırnağı bıçakla kesmek için kullanılan, ağaçtan<br />yapılan alet.<br />toynak bıçağı :Suntıraç.<br />törpü :Nal çakılmadan önce ve nal çakıldıktan sonra<br />kullanılabilen yüzeyi pürüzlü alet.<br />törpülemek :Nal çakılacak tırnağın kenarlarını sunturaç<br />yardımıyla düzeltmek.<br />urgan :Halat.<br />usta :Bir meslek alanında işin ehli olmuş kimse.<br />uzun çivi :Nalın türüne göre çakılan uzun çivi.<br />281<br />yavaşa :Azgın ve huysuz binek hayvanlarını yola<br />getirmek için ağızlarına takılan tahta kıskaç.<br />yok devenin nalı! :“Oldukça abartılı.” anlamında bir söz.<br />zımba :Nala çivi delikleri açmaya yarayan ucu sivri, enli<br />demir çivi.<br/><br/><b>4.43. Okçuluk</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman- 29.05.2018<br />Kaynak Kişi: Osman Gözel<br />Geleneksel Türk Okçuluk Sanatçısı Osman Gözel, 1972 yılında Karaman’da doğmuştur.<br />Yüksekokul mezunudur. Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 15 yıldır icra eden<br />Gözel’in, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />adi gez :: Ok gövdesinin arka kısmının bir kertik<br />oluşturacak şekilde yontulmasıyla yapılan gez<br />türü (tirendaz.com, 2018).<br />akça ağaç :: Okçulukta yay yapımında kullanılan sert yapılı<br />bir ağaç türü.<br />anataşı :Menzil açmak isteyen kimsenin attığı okun<br />düştüğü yere dikilen taş.<br />ayak :: Okun on yedi ila yirmi dört arasında kalan<br />bölümü.<br />bakkam gez :Gezin iki dudağının bakkam ağacından yapıldığı<br />gez türü (tirendaz.com, 2018).<br />baldır :: Okun göbekten on yedinci kısma kadar olan<br />bölümü.<br />balık tutkalı :: Okçulukta kullanılan bazı balıkların hava kesesi<br />ve Mersin balığının damağından yapılan tutkal.<br />baş :Yayın uç kısımları.<br />282<br />başpare gez :Ayrı ve tek bir parçadan yapılıp okun arkasına<br />yapıştırılan gez türü (tirendaz.com, 2018).<br />berger :Atışı başarılı bir şekilde yapabilmek amacıyla<br />okun yaydan temasını azaltarak ayrılmasına yaykiriş açısının ayarını düzenleyen parça<br />(dersimiz.com, 2018).<br />boğaz :: Ok bölümlerinden ilk dört kısmı.<br />camız boynuzu :İneklere göre daha uzun boynuzları ve siyah<br />kılları bulunan büyükbaş hayvan.<br />çapa :Kirişin yüzde, sabit noktaya çekilmesi.<br />çavuş oku :: Daha çok kemik ya da hafif metalden yapılan,<br />oldukça kuvvetli ses dalgası oluşturan temren.<br />çega tutkalı :: Osmanlı kayıtlarında öküzün bacak sinirlerinden<br />yapılan ve yay yapımında kullanılan bir çeşit<br />tutkal.<br />çilek :Kabzanın orta yeri.<br />dayanak noktası :Elin çeneye doğru sabitlendiği ve kiriş ipinin<br />yüzle temas ettiği nokta.<br />destar bozmak :. Okun menzile düştüğünü işaret etmek.<br />endam :: Okun şekli.<br />gez :: Ok arkalığı.<br />gezleme :: Okun kirişe yerleştirilmesi.<br />göbek :: Okun bölümlerinde on birinci kısım.<br />göğüs :: Okun boğaz ve göbek arasında kalan kısmı.<br />gövde :: Okun temren ile yelek arasında kalan kısmı.<br />hadde putası :Bir nevi nişan oku.<br />hareke :: Ok atarken duraklayıp nefes kesme ve heyecanı<br />dindirme.<br />hava gezi :: Okun düştüğü yer (osmanlıyay.com, 2018).<br />heki :Bir hafif yay türü.<br />kabak :At okçuluğunda direk üstüne dikilen hedef.<br />kabza :Yayın ortasındaki tutulan yer.<br />283<br />kandil :: Ok mahfazası.<br />karatabak :Bir tür ok.<br />kasan :Yayın kavis veren yan kısmı.<br />kaş :Zingirin arkasındaki deri parçası.<br />keman :Yay.<br />kemankeş :: Okçu.<br />kepade :Gevşek yay.<br />kepaze :İdman yayı.<br />keş :: Ok çekmek.<br />kiriş :Bükülerek kurutulmuş hayvan bağırsağı.<br />limb :Yayın uzun ve eğri olan bölümü.<br />manda boynuzu :bk. Camız boynuzu.<br />menzil atışı :Uzun mesafe atışı.<br />meydanlık :Kirişin ortasına sarılan ip.<br />ok :Ağaçtan veya kamıştan yapılmış bir ucu sivri ve<br />oldukça düzgün olan değnek.<br />okçu :: Ok yapıp satan ve kullanan kimse.<br />okçuluk :: Ok yapıp satma işiyle meşgul olan meslek dalı.<br />okluk :: Deri ya da kumaştan yapılan dış kısmı süslü ok<br />koyma torbası.<br />parmaklık :: Parmaklara takılmak için kauçuk ya da deriden<br />üretilen kirişte sabitleme görevini yapan araç.<br />peykan :bk. Temren.<br />pişrev :: Okçuluğa başlamadan önce yapılan antrenman.<br />puta :Er okçuluğunda hedef.<br />puta ebrisi :Nişan oku.<br />rani :: Ok atan, atıcı.<br />remi :: Ok atmak.<br />sadak :bk. Okluk.<br />sakal :: Okun ucunda bulunan temrenin üzerinde<br />bulunan tüy.<br />sal :Yayın hafif kavisli esneyen kısmı.<br />284<br />sinir :Öküzün bacak siniri.<br />soya :: Okun ucuna kemikten takılan başlık.<br />şası :bk. Zingir.<br />şast :Menzile atılan okun sağ tarafı.<br />şiri-mahi :Balık dişinden yapılan zincire verilen ad<br />(osmanlıyay.com, 2018).<br />temren :: Ok ucu.<br />terkiş :Farsça okluk manasına gelen sözcük.<br />tir :: Ok.<br />tonç kertiği :Uçlarında kiriş ilmiklerinin takıldığı oyuklara<br />verilen genel ad.<br />yay : Arasına ip geçirilerek okun fırlamasını sağlayan<br />kıvrık ve esnek araç.<br />yelek :: Okun havada düzgün uçmasını sağlamak için<br />kuyruk kısmına takılan kaz, kartal gibi kuşların<br />tüyleri.<br />zehgir :Yayı çekerken kullanılan yüzük.<br />zehirli temren :Temren ucuna zehir bulundurulan hazneler<br />taşıyan öldürme amacı güden temrenler.<br />zengerdan :Bir nevi ok.<br />zıh :: Okçunun başparmağını geçirdiği yüzük.<br />zingir :: Okçu yüzüğü.<br/><br/><b>4.44. Saatçilik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-13.04.2017<br />Kaynak Kişi: İskender Ekinci<br />Saatçi, İskender Ekinci 1962 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Cevdet Aydemir’den öğrenmiştir. Mesleğini 43 yıldır icra eden Ekinci’nin,<br />bu mesleği öğrettiği beş kişi vardır.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-12.01.2018<br />285<br />Kaynak Kişi: Durmuş Akın<br />Saatçi, Durmuş Akın 1942 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />ustası Ertuğrul Küçükoğlu’dan öğrenmiştir. Mesleğini 53 yıldır icra eden Akın’nın, bu<br />mesleği öğretttiği beş kişi vardır.<br />(Derleme-3)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-12.01.2018<br />Kaynak Kişi: Aziz Çetin<br />Saatçi, Aziz Çetin 1974 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />ustası Durmuş Akın’dan öğrenmiştir. Mesleğini 32 yıldır icra eden Çetin’in, bu mesleği<br />öğrettiği kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />akrep :Saatin iki ibresinden küçük olan gösterge.<br />cam :Saati her türlü dış maddelerden koruyan, saatin<br />çeşidine göre deşik tür ve şekillerde imal edilen<br />ana malzeme.<br />cep saati :Cepte taşınmak için özel olarak tasarlanmış ve<br />farklı çeşitleri olan araç.<br />çekiç :Saat parçalarını yerleştirmede kullanılan küçük<br />çekiç türü.<br />çember :Saat motorunun kasaya sabitlenmesini sağlayan<br />plastik çerçeve.<br />çift :Küçük çivileri almaya yarayan cımbız.<br />deri kayış kordon :Saat, madalyon gibi şeyleri asmaya yarayan ince<br />deri şerit.<br />dijital saat :Zamanı dijital rakamlarla gösteren saatlerde<br />genellikle tarih, alarm, telefon rehberi hatta hesap<br />makinesi gibi özellikleri olabilen saat.<br />duvar saati :: Duvar askı ile sabitlenmek için özel olarak<br />tasarlanmış ve farklı çeşitleri olan saat.<br />286<br />eye :Metalden yapılma yüzeyi pürüzlü düzeltme<br />aracı.<br />kadran :Saatin ön kısmındaki rakam, yazı ve sembollerin<br />bulunduğu düzlem.<br />kapak açma çakısı :Saat kapağını açmaya yarayan uç kısmı ince<br />küçük bıçak.<br />kapak kapatma presi :: Pil değiştirdikten sonra kapağı kapatmaya<br />yarayan alet.<br />kasa :Saat makinesinin ve diğer aksamlarının monte<br />edildiği metal kutu.<br />kayış delme aleti :Saat kayışlarını delik açmaya yarayan uç kısmı<br />ince keskin araç.<br />kol saati :Kola takılan ve zamanı gösteren araç.<br />köstek :bk. Cep saati.<br />kronometre :Zaman aralıklarını ölçmeye yarayan hassas bir<br />saat.<br />makine :Saatin çeşidine göre imal edilen ve çalışmasını<br />sağlayan cihaz.<br />masa saati :Masalar için özel olarak tasarlanmış ve farklı<br />türleri olan saat.<br />mekanik saat :İçerisindeki mekanizmaya yüklenen bir enerjiyi,<br />ölçülü bir şekilde ritmik hareketlere çevirerek,<br />bunu insanların algılayabileceği bir şekilde zaman<br />ölçümü olarak sunan saat.<br />metal çelik kordon :Metal malzemeden üretilen kordon.<br />metal kasa :Saat makinesinin ve diğer aksamlarının monte<br />edildiği metal muhafaza kutusu.<br />otomatik saati :: Pile ihtiyaç duymadan çalışan saat.<br />ölçme aleti :Saat pilini ölçmeye yarayan elektronik cihaz.<br />pil :Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirmek<br />suretiyle bu enerjiyi bünyesinde depolama<br />kapasitesine sahip cihaz.<br />287<br />pilli saat :: Pille çalışan saat.<br />pim :Birbiri üzerine gelen ya da iç içe geçen parçaları<br />birbirine tutturmaya yarayan metalden yapılan bir<br />tür çivi.<br />plastik kasa :Saat makinesinin ve diğer aksamlarının monte<br />edildiği plastikten yapılan kutu.<br />plastik saat kayışı :: Plastik malzemeden üretilen kordon.<br />saat :Günün hangi saati olduğunu gösteren araç.<br />saat makine yağı :Saat temizliğinde kullanılan özel bir tür makine<br />yağı.<br />saat monte sehpası :Saat parçalarını sökerken kullanılan mengene.<br />saatçi :Saat tamir ve yapım işleriyle uğraşan meslek<br />erbabı.<br />saatçilik :Saatçinin yaptığı iş veya meslek.<br />saatçi büyüteci :Küçük saat parçalarını söküp monte etmede<br />kullanılan göze takılan mercek.<br />saati saatine :Tam zamanında.<br />saati saatine uymamak :Bir anı, bir anına benzememek.<br />sarkaç :Sabit bir alanda mevcut ağırlığının etkisiyle<br />salınım hareketini yapan sert madde.<br />sıvı silikon :Saat kapağının açılması için çerçeve etrafına<br />sürülen kimyasal madde.<br />sıyırma aleti :Saat içerisindeki parçaları monte etmeye yarayan<br />özel sökü tornavidası.<br />silikon saat kayışı :Silikon malzemeden üretilen kordon.<br />susta :bk. Pim.<br />tekstil kumaş kordon :Tekstil ürünü kumaş malzemeden üretilen<br />kordon.<br />temizleme fırçası :Saat parçalarını temizlemeye yarayan kıldan<br />yapılmış, ağaç saplı araç.<br />temizleme macunu :Saat temizlemede kullanılan kimyasal macun.<br />288<br />toka :Saat kayışının iki ucunu birbirine bağlamaya ve<br />tutmaya yarayan araç.<br />tornavida :Saat vidalarını monte etmeye yarayan ucu düz<br />veya yıldız şeklinde olan araç.<br />yağlama çubuğu :Saat motoru parçalarını yağlamaya yarayan<br />metal çubuk.<br />yapıştırıcı :: Plastik malzemeleri yapıştırmada kullanılan özel<br />kimyasal madde.<br />yelkovan :Saatin, dakikalarını gösteren ve büyük olan<br /> gösterge çubuğu.<br />zemberek :Mekanik saatlerin arkasındaki monet edilen<br />vidalar sayesinde kurulan ve çeşitli parçalarını<br />hareket ettiren yay.<br />çubuğu.<br/><br/><b>4.45. Saraçlık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-24.01.2017<br />Kaynak Kişi: Hasan Günaştı<br />Saraç Hasan Günaştı, 1948 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği<br />ustası Necdet Alpaslan’dan öğrenmiştir. Mesleğini 55 yıldır icra eden Günaştı’nın, mesleği<br />öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />acıdamak :Atların ağzına vurulan gem, kantarma (TDK,<br />2009: 45).<br />açık eşkin :Atın sık ve çevik adımlarla yürüyüşü (TDK,<br />2009: 59).<br />adam ölür eseri kalır,<br />eşek ölür semeri kalır :“Faydalı işler yapan kişiler hep hayırla anılır.”<br />anlamında bir söz.<br />afarlamak :Afallamak.<br />289<br />afartmak :Mübalağa etmek, ofartmak, şişirmek (TDK,<br />2009: 71).<br />afkalamak :Örselemek, buruşturmak, hırpalamak (TDK,<br />2009: 73).<br />alık :Eğer, semer, palan, hayvanın beline konulan eski<br />çul (TDK, 2009: 216).<br />Allah işini gücünü rast getirsin :“İşini gücünü kazasız belasız yap” anlamında<br />bir söz.<br />anladı ama palan guskun koymadı :“Anlayıncaya kadar çok zarar verdi” anlamında<br />bir söz.<br />at binenin kılıç kuşananın :“Her şey o işin erbabıyla daha fazla üretkenlik<br />kazanır.” anlamında bir söz.<br />ata eğer gerek, eyere er gerek! :“Bir iş için önce malzemeler hazırlanmalı,<br />sonrasında ise bu işi çekip çevirecek iyi bir<br />yönetici bulunmalıdır.” anlamında bir söz<br />(Aksoy, 2016: 158).<br />altlık :Eyer takımının altına serilen halı, kilim veya<br />keçe gibi örtü.<br />başlık :Koşum takımında hayvanın baş kısmının<br />geçirildiği bölüm.<br />belleme :Soğuk günlerde binek hayvanlarının üzerine<br />örtülen sırt örtüsü.<br />bıçkı :: Deri kesmede kullanılan ağaç saplı, ucu keskin<br />üçgen demiri bulunan bir alet.<br />biz :Meşine delik delmeye yarayan ahşap saplı büyük<br />iğne.<br />boyun tasması :İneklerin boynuna takılan yanlarında sivri demir<br />parçaları bulunan başlık.<br />büyük hadde :Büyük kayışları sıkıştırmaya yarayan alet.<br />büyük makas :Ağız kısmı geniş bir makas.<br />çeki kayışı :Atı çekmeye yarayan ve arabada yan kayış<br />görevi gören kemer.<br />290<br />çizgi pergeli :Meşin üzerine çizgi çizmeye yarayan pergel.<br />çulu düzmek :Giyim kuşamına dikkat etmek.<br />dizgin :Koşum takımında araç sürücüsünün<br />kontrolündeki uç kısmı geme bağlı deri kemer.<br />dizgin başlığı :Eyere binmek için yapılan kayış.<br />dizgin kayışı :El dizgini görevini yapan kayış.<br />dokunmak :Temas etmek.<br />düzen :Alet edevat takımı.<br />el baskısı :Altı farklı ağzı bulunan ve altı çeşit delik<br />açabilen pense.<br />embel :Koşum atlarının hızlı gitmesi için ucunda sivri<br />bir metal bulunan sopa.<br />eşeğini dövmeyen palanını döver :“İnsanlar güç yönüyle daima kendinden<br />güçsüzlerle uğraşır.” anlamında bir söz.<br />eyer :Binek hayvanlarının sırtına konulan üzerinde<br />oturmak ya da yük taşıyabilmek için yan<br />taraflarında üzengisi olan özel oturak.<br />eyer çatısı :Tahtadan yapılan, eyerin ana iskeleti olan kafes<br />biçiminde bölümü.<br />eyer kayışı :Eyerin ön ve arkasında bulunan, binicinin öne ve<br />arkaya kaymamasını sağlayan çıkıntılı bölme.<br />eyer takımı :Eyerle birlikte kullanılan başlık, dizginler,<br />üzengi, göğüslük, kolon, nal çantası gibi<br />nesnelerin tamamı oluşturan biniş takımı (TDK,<br />2011: 840)<br />gem :Bineği yönlendirmek için ağzına yerleştirilen ve<br />dizginlere iliştirilen parça.<br />gemi azıya almak :Şımarıkça davranmak.<br />golan :Bineğe vurulan semeri bağlayan geniş dokuma<br />şerit.<br />golcak :Koyun sağarken, iş yaparken kadınların koluna<br />geçirdikleri ucu lastikli bez.<br />291<br />gongurdak :Bineğin boynuna takılan ve boncuk aralarına<br />takılan küçük zil.<br />goşum/ koşum :: Dizgin.<br />göğüslük :Bineğin göğüs kısmına takılan kayış.<br />gömlek :Hamutu düşemesini engelleyen bir kayış.<br />gözlüklü başlık :Binek hayvanlarının baş kısmına takılan ve<br />görmeyi engelleyen meşin örtü.<br />gusgun :At veya eşeğin kuyruğunun altından, semer ve<br />eyere bağlanan bağ (Ülkümen, 2012: 340).<br />gürgen ağacı :Hamut ağacının iskeletinin yapıldığı ağaç türü.<br />hadde :Kayışları sıkıştırmaya yarayan alet.<br />hamut kulağı :Hamutun yan kenarında bulunan manda<br />derisinden yapılan kayışların takıldığı çıkıntılı<br />kısım.<br />hamut :Atın boynuna takılan elips şeklinde keçe<br />boyuduruk.<br />havut :: Deve koşum takımı.<br />iskelet :Hamutun ağaç kısmı.<br />kalıp :: Değişik modellerdeki ağaçtan oyulmuş özel<br />kalıp modelleri.<br />kamçı :Kamçı.<br />kantarma kayışı :Binek hayvanlarının baş kısmına takılan bir<br />kayış.<br />karın altı kuşaması :Eyeri atın sırtına sabitleştirmede kullanılan<br />kayıştan imal edilen bağlama kayışı.<br />kayış :Farklı amaçlarla kullanılan dar ve uzun kösele<br />parçası (TDK, 2011: 1364).<br />kayış inceltme tıraş bıçağı: Kayışları incelmek için kullanılan tıraş bıçağı.<br />keçe :Hamutun iskeleti ile deri kısmı arasına konulan<br />yün dokuma.<br />kerpeten :Çivi sökmeye yarayan alet.<br />292<br />keser :Bir ağaç sap ve uç kısmı keskin çelikten oluşan<br />ağaç yontma aleti.<br />kesim makinesi: Deriyi kesmede kullanılan özel makine çeşidi.<br />kıpraşmak :Kımıldamak.<br />kırbaç :Kalın deriden yapılan ve atın hızlı hareket etmesi<br />için kullanılan araç.<br />kırklık :Meşini kesmeye yarayan makas çeşidi.<br />kıytırık :Sıradan, derme çatma.<br />kilte :Kayışlara takılan kilitleme aracı.<br />kocacık :Semerin arka kısmında urgan takılan demir ya da<br />tahta çengel (TDK, 2009: 2892).<br />koşum :Bineği çekeceği araca bağlamak için vücudunun<br />çeşitli bölgelerine sarılan kayış takımı.<br />koşumculuk :Koşum yapma işi.<br />kulan :Hayvanın kuyruk altından tek kayışla geçirilerek<br />eyere toka ile sabitleştirilen kalın, 5-6 cm<br />genişliğinde bir dokuma şerit.<br />kuskun :Bineğin kuyruk altından tek kayışla geçirilerek<br />eyere toka ile sabitleştirilen ve hayvanın yokuş<br />indiği sırada eyerin öne kaymasını önleyen araç.<br />küçük hadde :Küçük kayışları sıkıştırmaya yarayan metal araç.<br />manda boynuzu :Halkadan geçirilen deriye yuvarlak şekil vermek<br />için kullanılan alet.<br />manda derisi :Koşum malzemelerinin yapımında kullanılan<br />deri.<br />meket :Ağaçtan yapılan deriye çizgi ve nakış atmaya<br />yarayan çift ağızlı sivri uçlu makas.<br />merege :Rahvan türü binek atları için üretilen süslemeli<br />bir semer.<br />meşin :İşlenmiş koyun veya manda derisi.<br />mıh çıkar yeri kalır :“Kötülük ne kadar telafi edilmeye çalışılsa da<br />mutlaka izi kalır.” anlamında bir söz.<br />293<br />nalpara kolu :: Deriyi düzeltmek için kullanılan alet.<br />nazarlık :Hayvanların alnına takılan mavi boncuklu kolye.<br />övendire :bk. Embel.<br />palan :Eşek veya katır semeri.<br />paldum :Semeri sabitlemede kullanılan kayış.<br />pergel :Manda derisi üzerinden kayışı düzgün kesmek<br />için kullanılan alet.<br />sanayi tipi dikiş makinesi :: Derinin dikilecek kısmını işleyen özel makine.<br />saraciye :: Deri ve muşamba gibi malzemelerden yapılan<br />bavul, çanta, cüzdan, kemer türü ürünlerin<br />tamamı (TDK, 2011: 2033).<br />saraç :Binek takımı çeşitleri, bavul ve çanta türünde<br />gereçleri yapan ve satan sanatkâr.<br />saraç bıçağı :Meşini kesmeye yarayan iki tarafı da keskin<br />bıçak.<br />saraçhane :: Deri ürünleri imalathanesi (TDK, 2011: 2033)<br />saraçlık :Saracın yaptığı iş veya meslek.<br />sarka :Hasır işlemeli bir binit malzemesi.<br />sedenka :bk. Kulan.<br />semer :Ana iskeleti ağaçtan üretilen binit malzemesi<br />(TDK, 2011: 2063).<br />sıyırgı makinesi : Eyer yapımında kullanılan makine çeşidi.<br />sineklik :Hayvanların yüzüne sineklerin konmasını<br />engelleyen, renkli iplerden örülme özel bir örgü.<br />sülebent :Üç tane bağlantı yeri bulunan ve eyerin<br />kaymasını engellemede kullanılan kayış.<br />şebeş :Atın ağzına takılan ince silindirik şeklindeki<br />demir parçası.<br />tığ :Saraçların kullandığı özel iğne.<br />üzengi kayışı :Üzengi demirine monte edilmiş tokalar<br />yardımıyla eyere bağlanmasını sağlayan kayış.<br />294<br />üzengi taşı :Kemerin iki yanındaki ayaklar üstünde bulunan<br />ilk taş.<br />üzengi :Eyerin iki tarafında sabitlenen binme esnasında<br />kullanılan alt kısmı düz demir ayaklık.<br />üzengileme :Üzengilemek işi.<br />üzengilemek :Koşturmak için hayvana üzengi takmak.<br />üzengilenme :Üzengi takma işi.<br />yamçı :Kamçı.<br />yan kayışı :Hamuttan arabaya uzanan ve arabayı çeken ana<br />kayış.<br />yular :Hayvanı bir yere bağlamak veya önünde<br />yürüyerek çekmek için kullanılan ip, kayış.<br />zahma :Üzengi kayışı.<br />zımba :Üzerine çekiçle vurulmak suretiyle deriyi<br />delmeye yarayan alet metal delgeç.<br />4.46. Sayacılık<br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-01.01.2018<br />Kaynak Kişi: Recep Demirbaş<br />Sayacı Recep Demirbaş, 1973 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Mehmet Konuksever’den öğrenmiştir. Mesleğini 34 yıldır icra eden<br />Demirbaş’ın, bu mesleği öğrettiği 1 kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />aksesuar takma makinesi :Sayaların üzerine metal aksesuar malzemelerini<br />takmaya yarayan makine.<br />ayakkabı modeli :Yapılacak ayakkabının üç boyutlu uygulama<br />modelini yansıtan örnek.<br />bileyi taşı :Bıçak veya kesici aletleri bilemeye yarayan<br />kumtaşı veya zımpara taşından yapılan taş.<br />çocuk çömlek :Çoluk çocuk, cümbür cemaat.<br />295<br />çömelmek :: Dizlerini bükerek oturmak.<br />eğe :Maden, tahta gibi maddeleri; yontmak,<br />düzeltmek, parlatmak gibi işler için kullanılan,<br />saplı, ensiz ve uzunca, üzeri çok ince pürtüklü,<br />sert çelikten yapılmış araç (TDK, 2011: 759).<br />kapsül :: Derinin üzerine geçirilen yuvarlak, küçük ve<br />metal başlık.<br />kıvırma makinesi :: Derinin eklenti kısımlarını modeline göre özel<br />olarak kıvırmaya yarayan sayacı makinesi.<br />kıvırmak :: Deriyi büklüm yerlerinden katlama işi.<br />makas :: Deriyi kesmede kullanılan özel bir makas çeşidi.<br />masat :Bıçak bilemekte kullanılan, çelikten yapılmış,<br />çubuk biçiminde araç (TDK, 2011: 1631).<br />mermer :: Deriyi yapıştırma işlemi sırasında kullanılan düz<br />mekân.<br />pergel :: Deriyi belirli ölçülere göre tasnif etmede<br />kullanılan ölçü aracı.<br />pim :Birbirine bağlantılı parçaları tutturma görevini<br />yapan bir tür metal çivi (TDK, 2011: 1925).<br />regola yapmak :Kesilmiş deri parçalarını belirli ölçülerde<br />birleştirme işlemi.<br />saya :Ayakkabının yumuşak üst bölümü<br />(TDK, 2011: 2046).<br />saya dikme makinesi :Saya parçalarını dikmeye yarayan özel bir<br />makine.<br />saya tıraş bıçağı :Saya parçalarının kenarlarının düzeltmeye<br />yarayan usturaya benzer özel bir bıçak.<br />saya tıraş makinesi :Saya parçalarını düzeltmeye yarayan özel bir<br />makine.<br />sayacı çekici :Sayacıların deri parçalarını birleştirmede<br />kullandıkları çekiç türü.<br />296<br />sayacı :Ayakkabıların sayalarını hazırlayan kimse<br />(TDK, 2011: 2046).<br />sayacılık :Sayacının işi (TDK, 2011: 2046).<br />tabansız :Korkak.<br />tıraşlamak :Saya üzerindeki fazla olan deri parçalarını tıraş<br />bıçağı yardımıyla temizleme işlemi.<br />yapıştırıcı sürme makinesi :Saya parçalarını yapıştırmada kullanılan<br />yapıştırma makinesi.<br />zımba makinesi :Saya üzerindeki alanları zımba ile tutturmaya<br />yarayan makine.<br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 19:31 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988352#2988352 Tue, 14 Feb 2023 12:29:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.38. Kuyumculuk ve Sarraflık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-10.07.2017<br />Kaynak Kişi: Ali Doğan<br />Kuyumcu Ali Doğan, 1980 yılında Karaman’da doğmuştur. lise mezunudur. Mesleği,<br />ustası Rauf Dinç’ten öğrenmiştir. Mesleğini 20 yıldır icra eden Doğan, bu mesleği bir kişiye<br />öğretmiştir.<br />262<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-27.01.2018<br />Kaynak Kişi: Rauf Dinç<br />Kuyumcu Rauf Dinç, 1956 yılında Karaman’da doğmuştur. Yüksekokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası ve aynı zamanda babası olan Ali Rıza Dinç’ten öğrenmiştir. Mesleğini 47<br />yıldır icra eden Dinç, bu mesleği bir kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />ağartmak :Gümüşü temizleyerek parlatmak.<br />akik :Kuvarsın bir türü olan, çok sert, yarı saydam,<br />parlak ve değerli bir taş.<br />akkor :Eriyik hâlde bulunan maden.<br />alaşım :İki madenin karışımı yoluyla elde edilen madde.<br />altın :Atom sayısı 79, atom ağırlığı 196,9 olan, 1064<br />˚C’de eriyen, kolay işlenen, yüksek değerli,<br />paslanmaz element (TDK, 2011: 106).<br />altın bileziği takmak :Kendi geçimini sağlayacak bir meslek edinmek.<br />altın suyu :Gümüş kaplamasında kullanılan bir çeşit<br />elektroliz kaplama.<br />altın yürekli :Temiz kalpli ve merhametli kimse.<br />amyant levha :Eritme işlemlerinde kullanılan ısıya dayanıklı<br />levha.<br />antika :Çok eski devirlerden kalma eşya.<br />arma :Bir kurumu veya devleti temsil eden simge.<br />avadanlık :Bir işi yapma sırasında ustaların kullandıkları<br />alet muhafaza kutusu.<br />ayar :Altın ve gümüşün değerini ifade eden bir söz.<br />bilezik :Kadınların kullandıkları silindir şeklindeki takı<br />eşyası.<br />boraks :Bor asidi ile bir oksijenin birleşmesi sonucu<br />meydana gelen sodyum tuzu, tenekâr.<br />broş :Kadınların kullandıkları süs iğnesi.<br />263<br />burma :Burularak yapılmış altın bilezik.<br />büyütme malafası :Yüzük büyütme işlemlerinde kullanılan alttan<br />üste doğru genişleyen koni şeklindeki alet.<br />büyütme :Ziynet eşyasını istenilen boyuta getirme işlemi.<br />çark :Mücevher parlatmaya yarayan alet.<br />çırak :Küçük yaşta bir mesleği öğrenmesi için usta<br />yanına verilen ara eleman.<br />ek yapmak :: Dar olan mücevheri genişletmek.<br />engiştan :Yüzük.<br />enteşe :Bilezik.<br />firuze :Mavi bir renge sahip yüzük taşı ve küpe yapımı<br />gibi takı işleme işlerinde istifade edilen değerli<br />bir mineral (TDK, 2011: 879).<br />gelgel :Başa takılan elmas ya da altın iğne.<br />genişletmek :Yüzüğü istenilen ölçüye getirmek.<br />gerdanlık :Kadınların boyun bölgesine taktıkları ziynet<br />eşyası.<br />gümüş :Takı yapımında ve ev eşyalarında kullanılan<br />parlak ve beyaz renkte, kolay işlenir element.<br />gümüşçü :Gümüş işleri ile uğraşan kişi.<br />gümüşçülük :Gümüşçünün uğraştığı meslek.<br />halhal :Ayağa takılmak için yapılmış ziynet eşyası.<br />kaşık :bk. Pota.<br />kaynak yapma :Yüzüklerde kırılma veya daraltma gibi<br />durumlarda yapılan lehimleme işlemi.<br />kaynak :İki metal parçayı ısı yöntemiyle birleştirme<br />işlemi.<br />kolye :Boyna takılan ziynet eşyası.<br />kuyum :: Değerli taşları işleyerek elde edilen takı.<br />kuyumcu :Kuyum işlerini yapan satan meslek erbabı.<br />kuyumculuk :Kuyumcunun yapmış olduğu meslek.<br />264<br />küpe :Kulaklara takılmak için özel olarak yapılan<br />ziynet eşyası.<br />malafa :Sarrafların bilezik ve yüzüklerin çapını<br />ölçmekte, düzeltmekte ve genişletmede<br />kullandıkları koni şeklindeki alet.<br />matkap :: Delik açmak için ustaların kullandığı elektrikli<br />veya şarzlı iş makinesi.<br />mengil :Bilezik.<br />nare :Toplama çekici.<br />nukra :Külçe şeklindeki gümüş.<br />oksit :Gümüş pası.<br />ölçme malafası :Yüzüğü belli ölçüde genişletmede kullanılan<br />malafa.<br />pota :Gümüş parçasını eritmede kullanılan madeni<br />kap.<br />pul :: Oldukça ince gümüş levha.<br />saf gümüş :Arıtılmış gümüş.<br />sarraf :Altın gibi değerli mücevherleri alıp satan kimse.<br />takı :Süs eşyası.<br />takıcı :Takı işleri ile uğraşan sanat erbabı.<br />takıcılık :Takı yapıp satma işi.<br />tektaş :Yalnızca tek pırlantası olan yüzük.<br />telkâri :Tel hâlindeki altın veya gümüşü bir şey üzerine<br />işleme.<br />tesviye tahtası :: Düzeltme işlerinde kullanılan yüzeyi düz tahta.<br />tokmak :Yüzüğü genişletme aşamasında kullanılan alet.<br />tüfe :Bilezik.<br />vurgu :Kadınların feslerine taktıkları gümüş takı.<br />yakut :Koyu al renkli ve aynı zamanda değerli bir taş.<br />yaldız :bk. Altın suyu.<br />yıkama makinesi :Gümüşü parlatmaya yarayan makine.<br />yüzük :: Parmaklara takılan ziynet eşyası.<br />265<br />zanaat :Bir alanda, bir hammaddeden işlenmiş ürün<br />çıkarma işi.<br />zanaatkâr :Bir alanda ilerleyen ve o işi meslek hâline<br />getiren kişi.<br />zümrüt :Mücevher işçiliğinde kullanılan yeşil renkli<br />değerli bir süs taşı.<br/><br/><b>4.39. Kündekâri Sanatçılığı</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-29.03.2018<br />Kaynak Kişi: Ahmet Kızılay<br />Kündekâri Sanatçısı Ahmet Kızılay, 1947 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustası Mehmet Kolyiğit’ten öğrenmiştir. Mesleğini 57 yıldır icra eden<br />Kızılay’ın, bu mesleği öğrettiği 10 kişi vardır.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />abanoz :Tropikal bölgelerde yetişen bazı ağaçlardan elde<br />edilen oldukça sağlam ağaç.<br />ağaç oymacılığı :Ağaç üzerine çizilen şekli kesici aletler<br />yardımıyla çıkarıp düz ahşap yüzeye işleme<br />sanatı.<br />altın varak :: Değişik takı işlerinde yararlanılan tirşe içerisinde<br />dövmek suretiyle inceltilen altın tabaka.<br />armut :Armut ağacından elde edilen ve kündekâri<br />sanatında kullanılan kereste.<br />baklava modeli :Kündekâri sanatında kullanılan ve baklava<br />şeklini anımsatan model.<br />başlık :Kapı kanatlarını oluşturan yatay kalaslar.<br />ceviz :Ceviz ağacından elde edilen ve kündekâri<br />sanatında kullanılan kereste.<br />dişbudak ağacı :: Dişbudak ağacından elde edilen ve kündekâri<br />sanatında kullanılan kereste.<br />fıçı :İçerisine su konan ahşap su kabı.<br />266<br />fildişi :Takı ve süs eşyası yapımında kullanılan içi boş,<br />uzun ve eğri diş.<br />geçme :Minberlerde çıta parçalarını birbirine bağlamada<br />kullanılan teknik.<br />hakkak :Kündekâr.<br />iroko :Kolayca çürümeyen, haşerelere karşı direnci<br />yüksek bir ağaç.<br />iskelet :Kapının ana gövdesi.<br />kafes tekniği :Minber korkuluklarında kullanılan, çıtaların<br />kafes oluşturacak şekilde çakılması suretiyle<br />uygulanan teknik.<br />kapı kanadı :Kapının hareket eden oynak bölümü.<br />kapı kündekârisi :Genellikle cami kapılarına yapılan kündekâri<br />türü.<br />kiraz :Kiraz ağacından elde edilen ve kündekâri<br />sanatında kullanılan kereste.<br />künde :Kütük, kalın ağaç gövdesi.<br />kündekâr :Kıymetli ağaçları işleyen marangoz, sedefçi.<br />kündekâri :Farklı boyda geometrik şekillerde hazırlanmış<br />tahta kalıpların birleştirilmesi ile yapılan teknik.<br />maun :Maun ağacından elde edilen ve kündekâri<br />sanatında kullanılan kereste.<br />meşe :Meşe ağacından elde edilen ve kündekâri<br />sanatında kullanılan kereste.<br />minber aynalığı :Minber kaidesinin hemen üzerinde yükselen<br />aynalık altı.<br />minber :Camilerin içerisinde, hatibin hutbe okuduğu özel<br />bölme.<br />oyma tekniği :Aslına uygun karakter ve canlılıkta oyma<br />araçları yardımıyla uygulanan teknik.<br />oymacı :: Oyma sanatını icra eden kişi.<br />267<br />oymacılık :: Oymacının yapmış olduğu iş veya meslek.<br />pencere kapağı :: Pencereleri dış müdahalelere karşı koruyan<br />ahşap panel.<br />rölyef :Kabartma.<br />sandık :Kündekâri ustalarının yaptığı, içerisine çeyiz<br />konulan ahşap kutu.<br />sedef :Midye, istiridye türü deniz canlılarının<br />kabuğunda yer alan, sedef üretiminde istifade<br />edilen, beyaz gökkuşağı parıltılı ve sert bir<br />madde.<br />sekizgenli model :Sekizgen şeklinde yapılan kündekâri modeli.<br />seren :Kapı kanatlarında monteli düşey kalasların her<br />biri.<br />şimşir :Şimşir ağacından elde edilen kündekâri<br />sanatında kullanılan kereste.<br />tabla :Kündekârî işçiliğinin uygulanacağı alan.<br />taşıyıcı ahşap iskelet :İskelet kısmı yatay ve düşey kuvvetleri<br />karşılayarak, binanın ayakta kalmasına yarayan<br />ağaç kolon.<br />vaaz kürsüsü :Ahşaptan yapılan ve genellikle vaaz için<br />kullanılan yüksek mekan.<br />yatık :Yatırılmış durumda olan, dik olmayan, eğik.<br />yıldız model :Kündekârî sanatında sıklıkla kullanılan bir<br />model.<br/><br/><b>4.40. Lokantacılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-23.12.2017<br />Kaynak Kişi: Nasuh Özgüven<br />Lokantacı Nasuh Özgüven, 1952 yılında Karaman’ın Yeşildere Köyünde doğmuştur.<br />İlkokul mezunudur. Mesleği, ustası Muzaffer Akın’dan öğrenmiştir. Mesleğini 51 yıldır icra<br />eden Özgüven’in, bu mesleği 10 kişiye öğretmiştir.<br />268<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-23.06.2018<br />Kaynak Kişi: Ali Kaymaz<br />Lokantacı Ali Kaymaz, 1965 yılında Karaman’da doğmuştur. Ortaokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası ve aynı zamanda babası olan Kadir Kaymaz’dan öğrenmiştir. Mesleğini 41<br />yıldır icra eden Kaymaz’ın bu mesleği 20 kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı:<br />Adana :Ana malzemesi kıymadan yapılan ızgara.<br />artık sırtık :Yemekte bırakılan kısımlar.<br />aşlık :Buğday, mısır gibi tahıl, bunlardan yapılan<br />çorbalık, bulgur gibi yemeklikler.<br />batırık :İnce bulgurla hazırlanan sulu ve soğuk yemek.<br />beleş yemek :Bedava yemek.<br />bellemek :Öğrenmek.<br />beraber gitmek :Birlikte gitmek.<br />bici :Ciğer ve bulgurdan belli bir ayda yapılan yemek<br />bişirmek/ pişirmek :: Pişirmek, yemeye hazır hâle getirmek.<br />bol kepçe :Fazlaca.<br />börtlemek :Az haşlamak.<br />börtlenmek :Haşlanmak, yanmak.<br />börtme :Suda kaynatılmış ve içine nohut, badem, üzüm<br />katılmış buğday.<br />cacık :Yoğurdun içerisine rendelenmiş sebzelerin<br />karıştırlması suretiyle yapılan soğuk meze.<br />calla :Kuşbaşı et, patlıcan ve diğer sebzelerin güveç<br />kapında pişirilmesi ile yapılan yemek.<br />cambul cumbul :Çok sulu yemek.<br />çırtma :İnce doğranmış salatalık üzerine sarımsaklı<br />yoğurt dökülerek yapılan salata, cacık (TDK,<br />2009: 1190).<br />269<br />çorba :Tavuk, mercimek, pirinç, tarhana gibi gıdalardan<br />yapılan sıcak içecek.<br />dolma :: Domates, biber, patlıcan ve kabak gibi sebzelerin<br />içerisine pirinç harcı konularak hazırlanan yemek.<br />döner :: Parça etlerin uzun bir demir şiş üzerine dizilmesi<br />ve pişirilmesi suretiyle hazırlanan yiyecek.<br />dürüm :: Döner veya şiş kebabın lavaş ekmeğine<br />dürülerek yapılan yiyecek.<br />etli yemekleri :Ana malzemesi etle yapılan yemek.<br />garson :: Pastane, kahvehane ve lokanta gibi iş yerlerinde<br />serviş işlerini yürüten yardımcı personel.<br />gavurma/ kavurma :Kavurma.<br />gavurmak/ kavurmak :Kavurmak, yağda kızartmak.<br />gaygana/ kaygana :Yumurta ve un , yağda kızartılarak yapılan bir<br />çeşit omlet (TDK, 2009: 1944).<br />gızartma / kızartma :: Patlıcan, biber kızartması.<br />gönlü zengin :Yardımsever, cömert.<br />gönülden geçirmek :Bir şeyin olmasını istemek.<br />haşlama :Kırmızı veya beyaz etin sebzelerle haşlanması<br />ile yapılan yiyecek.<br />iskender :Tirit ekmeği, döner, yoğurt, tereyağı ve domates<br />sosu ile hazırlanan yiyecek.<br />kapama :Sarımsaklı, az sulu et yemeği.<br />karnı yarık :Kıymalı patlıcan yemeği.<br />keşkek :: Dövülmüş buğday ve sütle yapılan bir çeşit<br />yemek.<br />köfte :Kıymalık etin içerisine galeta unu, soğan,<br />maydanoz, baharat vb. malzemeler katılarak<br />hazırlanan yiyecek.<br />kuru fasulye :Kuru fasulyeyle yapılan yemek.<br />kuşbaşı :Kuşbaşı etlerin şişe dizilerek pişirilmesiyle<br />yapılan yiyecek.<br />270<br />kuymak :Un, tereyağ ve kaymakla yapılan bir tür tatlı.<br />lokanta :Yemek pişirilip satılan yer, aşevi, restoran.<br />lokantacı :Lokanta işleten kimse.<br />lokantacılık :Lokantacının yaptığı iş.<br />maççık muççuk yemek :Ağzı şapırdatarak yemek (TDK, 2009: 3101).<br />malak malak yemek :Büyük lokmalarla yemek.<br />mıkla :Sarımsaklı yoğurt ve yumurtayla yapılan çılbır<br />(TDK, 2009: 3181).<br />nohut yemeği :Nohutla hazırlanan etli yemek.<br />pastırmalı :Soğanlı pastırma yemeği.<br />pilav üstü kuru :: Pilav üzerine kuru fasulye dökülerek hazırlanan<br />yemek.<br />salata :: Değişik sebzelerle hazırlanan soğuk meze.<br />sebzeli yemek :Ana malzemeleri sebze olan yemek.<br />servis açmak :Masayı yemek yiyecek duruma getirmek.<br />sulu pilav :İçerisine kavrulmuş kemikli et konarak yapılan<br />bulgur çorbası.<br />şiş :Kuşbaşı etle hazırlanan ızgara.<br />yuvalak :Bulgur ufağı ya da pirinç,ince çekilmiş<br />kıyma ile yoğrulduktan sonra küçük küçük<br />yuvarlanıp haşlanarak yapılan bir çeşit yemek.<br />zülbiye :Yahni.<br/><br/><b>4.41. Marangozluk ve Mobilyacılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-25.01.2017<br />Kaynak Kişi: Halit Güven<br /> Marangoz ve Mobilyacı Halit Güven, 1936 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustaları Adil Göçmen, Hacı Tevfik Boynukalın’dan öğrenmiştir.<br />Mesleğini 65 yıldır icra eden Güven’in, bu mesleği öğrettiği kimse yoktur.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-13.06.2018<br />271<br />Kaynak Kişi: İsmail Tosun<br /> Marangoz İsmail Tosun, 1953 yılında Karaman’da doğmuştur. Ortaokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Abdullah Uysal’dan öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden Tosun’un, bu<br />mesleği öğrettiği kimse yoktur.<br />(Derleme-3)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-23.06.2018<br />Kaynak Kişi: Şaban Uysal<br /> Marangoz ve Mobilyacı Şaban Uysal, 1954 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustası Kemal Pirgon’dan öğrenmiştir. Mesleğini 50 yıldır icra eden<br />Uysal’ın, bu mesleği öğrettiği 5 Kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı:<br />aba vakti yaba, yaba vakti aba :“İşi zamanında yapan başarılı olur.” anlamında<br />bir söz.<br />ağaç fırın küreği :Fırındaki ekmekleri çevirmeye yarayan<br />dikdörtgen biçiminde, kısa saplı tahta araç.<br />ahşap hamur teknesi :İçerisinde hamur yoğurma işlemi yapılan özel<br />kap.<br />ahşap torna bıçak seti :Ahşap malzemeleri oymada kullanılan marangoz<br />bıçak.<br />ananat :Ekin demetlerini aktarmaya yarayan, üç, dört,<br />beş, yedi çatallı olabilen, uzun saplı alet, dirgen.<br />atlık :Boyundurukta öküzün boynunun altına gelen<br />ağaç.<br />baston :Ağaç veya metal malzemeden üretilen dayangaç.<br />beşik :Çocukları uyutmak için ağaçtan yapılan iki<br />tarafa sallanabilen alet.<br />beydanat :Arabaya buğday vs. yüklemek ve harman<br />savurmak için kullanılan üç, dört veya beş<br />parmaklı, uzun saplı aygıt, yaba.<br />biladan :Çınar ağacı.<br />272<br />bir ağaçtan hem okluk hem de bokluk olur :“Aynı sülaleden iyi de çıkar, kötü de.”<br />anlamında bir söz.<br />bişşek :Yayık yaymada kullanılan ucunda yirmi<br />santimetre çapında ağaç teker ve ortasına uzunca<br />bir sap takılı olan alet.<br />bocut :Çam ağacı veya topraktan yapılmış küçük testi,<br />yuvarlak, kulpsuz testi.<br />boduç :Ahşaptan yapılma su fıçısı.<br />(TDK, 2009: 740).<br />borda :İki kanatlı büyük kapı, sokak kapısı<br />boyunduruk :Çift sürecek hayvanın, sabanı eşit mesafede<br />çekmek için uçlarında zevle bulunan ağaç.<br />cıngırak/ cıngırık :Zil.<br />cizeme :Tahta parmaklık.<br />çatal kazık yere batmaz :“Çok yöneticisi bulunan işten hayır gelmez.”<br />anlamında bir söz.<br />çellik :Çelik çomak oyunundaki kısa değneği uzağa<br />fırlatmakta kullanılan uzun sopa.<br />çomak :Çelik çomak oyunundaki kısa sopa.<br />çöğmel :Sopa, değnek veya baston.<br />çömçe :Kepçe veya büyük tahta kaşık.<br />daraba :Tahta perde.<br />dedegülü :Sabanla çift sürerken toprağın yufka veya derin<br />kazılması için, oktaki bulunan deliklere takılan<br />ağaç.<br />dibek :bk. Havan.<br />dibek eli :Havan içine katılan malzemeyi ezmek için<br />kullanılan ağaç veya demirden yapılan tokmak.<br />diğren :bk. Dirgen.<br />dilme :: Dört köşe kesilmiş ağaç, kereste.<br />diremek :Bir şeyi dikine koymak, dayamak, durdurmak<br />(TDK, 2009: 1513).<br />273<br />dirgen :Harmanda ekin sapları toplamaya yarayan demir<br />ya da ağaçtan yapılan iki dişli tarım aleti.<br />dişemek :: Döven taşlarını değiştirmek, dövene diş takmak.<br />dişevi :: Dövende çakmak taşlarının takılacağı oyuklar.<br />doğrama tahtası :Et, ekmek veya sebze doğramada kullanılan<br />ahşap tahta.<br />döven/ düven :Tarlada toplanan ekinleri dövmek suretiyle<br />buğdayını ayırmaya yarayan altında çakmak taşı<br />bulunan çiftçi aleti.<br />dülger :Eski dönemlerde ağaç işleriyle uğraşan<br />zanaatkar.<br />düzgü :Binaların tavan, kapı ve dolap gibi doğramadan<br />oluşan bölümü.<br />eğiçmeç :Kirman.<br />eğidemir :Marangozların, semercilerin ve taşcıçıların oyma<br />ve delme işleminde kullandıkları demir kalem.<br />eğirtmeç :Yün ip yapmak için artı şeklinde tahtadan<br />yapılan alet.<br />elçek/ ellik :Ekin biçerken orak eli kesmesin diye parmaklara<br />takılan ağaç eldive<br />elicek :İplik bükülen çıkrığın el ile tutulan yeri.<br />ellerde illerde kalası :Kimsesiz, öksüz, yetim kalasın anlamında ilenç.<br />ellik çorabı :Ekin biçerken sol elin parmaklarına geçirilen<br />eldiven şeklinde tahtadan yapılan bir araç (TDK,<br />2009: 1724).<br />evirgeç/ evraaç :: Ocakta yufka ekmek pişirmek için kullanılan<br />ince, ağaç dalı.<br />eyef :Kağnı ya da saban oklarını boyunduruğa<br />bağlayan halka biçiminde bükülmüş ince ağaç<br />(TDK, 2009: 1820).<br />fıçı :İçine su konulan büyük su saklama kabı.<br />274<br />fırıldak :Ahşaptan yapılan ve yandaki ipini çekmek<br />suretiyle dönmeye başlayan oyuncak.<br />fişek :Yayık tokmağı.<br />freze makinesi :: Delik delme veya yuvarlak oluşturma gibi<br />işlevleri bulunan makine.<br />freze :Bir deliğin ağız kısımını bollaştırmak amacıyla<br />kullanılan oldukça hızlı döner burgu.<br />gönye :Birbirine dik açı yaparak birleşen iki cetvelden<br />oluşan araç.<br />götcek :Tahtadan yapılmış oturak.<br />gövlek :Tahta kova.<br />gözer :İri gözenekli eleme aracı.<br />güzletme :Borcunu hasat zamanından sonraya uzatma.<br />havan :İçerisinde bir şey dövüp ezmeye yarayan, tahta<br />veya metalden yapılan küçük ve derin kap.<br />hızar :Keskin metal dişleri sayesinde keresteyi belirli<br />ölçülerde kesmeye yarayan makine.<br />holaman :Su kabı.<br />homurtkan :Kendi kendine söylenen.<br />honamaz :Kıskanç.<br />hortulamak :Küsmek.<br />ilistir :Kalbur, elek.<br />iskarpela :Tahta, metal, taş gibi sert nesneleri işlemekte<br />kullanılan çelik araç.<br />işkence :Tahtaları sabit tutmak için kullanılan bir araç.<br />kafes :İçerisinde değişik kuş türleri beslenen ahşap kuş<br />evi.<br />kağnı :Binek hayvanlarının çektiği yük taşımaya<br />yarayan tahta araba.<br />kahretmek :Üzülmek veya kırılganlık göstermek.<br />kalbur :Buğday eleme aracı.<br />275<br />kalınlık :Keresteyi istenilen ölçüde kesmeye yarayan<br />makine.<br />kasnak :Silindir şeklindeki ahşap yer sofra altlığı.<br />katır :Çocukların bir ip yardımıyla çevirerek oynadığı<br />ağaçtan yapılan topaç.<br />kayıt :Araç, eşya.<br />kaytan :Topaç ipi.<br />keniş :Tahtalara delik ve oyuk açmaya yarayan<br />marangoz aracı (TDK, 2009: 2744).<br />küsgüç :Kısa kalın değnek (Ülkümen, 2012: 351).<br />marangoz :Ahşaptan her türlü oyuncak veya küçük mutfak<br />malzemeleri yapan kimse.<br />marangozluk :Marangozların yaptığı iş.<br />maşa :Çok nesneleri almada kullanılan çift kollu araç.<br />merdane :Kalın oklava.<br />mişek :Yayık kolu.<br />mobilya :Evlerde oturma, yatma ve diğer işlerde<br />kullanılan ve taşıma özelliği bulunan eşya.<br />mobilyacı :Mobilya yapıp satan kimse.<br />mobilyacılık :Mobilyacının yapmış olduğu iş.<br />nihale :Ahşap çaydanlık ve tencere altlığı.<br />oklava :Hamur açmaya yarayan uzun, yuvarlak mutfak<br />eşyası.<br />övendire :Çift süren hayvanı yönetmek, sabandaki<br />çamurları temizlemek işlerinde kullanılan değnek<br />ucuna çivi yerleştirilmiş araç.<br />pelit :: Palamut ağacı ve bu ağacın meyvesi.<br />planya :Keresteyi düzeltmeye yarayan büyük rende.<br />rende :: Odun parçasının kabasını almaya yarayan<br />makine.<br />saban :Ucuna takılan demir sayesinde toprak işleme<br />görevini yapan alet.<br />276<br />saban oku :Sabanın ortasındaki uzun ve düz ağaç.<br />sabanın sapına yapışan el açmaz :“Emek veren, çalışan hiçbir zaman başkalarına<br />muhtaç olmaz.” anlamında bir söz.<br />senit :İki ayaklı, yuvarlak hamur açma tahtası.<br />sepet :Bitki dallarından örülerek yapılan pazar eşyası<br />taşıma aracı.<br />sıyırgaç :Marangoz rendesi.<br />sıyırgı :Kar küremekte kullanılan tahta araç.<br />sini altlığı :Sini altına konan ayaklı sehpa<br />söve :Kapı ve pencerenin yerleştiği kasa, çerçeve<br />(Gülensoy, 2011: 808).<br />susak :: Pınarlardan su içmek için çam ağacından<br />oyulmuş su kabı.<br />şinik :Ağaçtan yapılan buğday ölçeği.<br />tabla :Üzerine malzeme konulan tahta tepsi.<br />takılak :Erguvan ağacının dalından yapılan bir tür çocuk<br />oyuncağı (Duru vd., 2016: 134).<br />taklamak :Ağacı parçalara ayırmak.<br />tapan :Su içmek için oyulan ağaç.<br />tekne :İçerisinde hamur yoğurulabilen ağaçtan yapılan<br />büyük yayvan kap.<br />tengerlek :Yuvarlak (Mısırlıoğlu, 2008: 80).<br />(Mısırlıoğlu, 2008: 83).<br />tezgene :Genellikle inşaat malzemesi taşımada kullanılan<br />ağaçtan yapma sedyeye benzer dört kollu araç<br />(Mısırlıoğlu, 2008: 80).<br />tokaç :bk. Tokuç.<br />tokuç :Çamaşır yıkamakta kullanılan yassı ağaç gövdesi<br />ile ahşap saptan oluşan araç.<br />topaç :Çocukların sicim sarıp çevirdikleri armut<br />biçimindeki oyuncak.<br />277<br />törpü :Ağaç malzemelerde kabuğunu düzlemeye<br />yarayan yüzeyi kirtişli metal araç.<br />trabzan :Merdiven kenarlığı.<br />tuluk :Keçi derisinden yapılan içerisinde yayık<br />yayılarak yağ ve ayran çıkarılan deri kap.<br />üvendire :Ucu çivili uzun sopa (Mısırlıoğlu, 2008: 82).<br />yaba :Harman savurmakta kullanılan ucu çatallı tahta<br />kürek (Doğan, 2014: 1793).<br />yağrık :Et kıymak,odun yarmak için alta konulan<br />tahta, kütük.<br />yarenlik :Söyleşi, dostluk.<br />yatar testere :Ahşap üzerinde dairesel parçalar kesmek, kanal<br />açmak gibi birçok işlevleri yerine getiren testere.<br />yayık :bk. Tuluk.<br />yüklük :Ağaçtan yapılma gömme dolap<br />zanaat :: Deneyim ve ustalık gerektiren iş.<br />zanaatkâr :İş ve meslek sahibi olan kimse.<br />zevle :Ağaç veya demirden yapılan boyunduruğun uç<br />kısımlarında ikişer tane bulunan kavrama aleti.<br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 19:42 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988346#2988346 Tue, 14 Feb 2023 12:21:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.32. Kadayıfçılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-24.01.2017<br />Kaynak Kişi: Bahattin Akyürek<br />Kadayıfçı, Bahattin Akyürek, 1966 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustasından öğrenmiştir. Mesleğini 27 yıldır icra eden Akyürek’in, bu mesleği<br />öğrettiği 1 kişi bulunmaktadır.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-14.06.2018<br />Kaynak Kişi: Metin Koçak<br />Kadayıfçı, Metin Koçak, 1970 yılında Malatya’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Mehmet Keskin’den öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden Koçak’ın, bu<br />mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />elek :Kalın partikülleri ayırmaya yarayan, bir kasnağın<br />alt kısmına monte edilmiş süzgeci bulunan eleme<br />aracı.<br />elinin hamuruyla erkek işine karışmak :Beceremeyeceği işlere karışmak.<br />hamur :Unun su, tuz, maya ve diğer maddelerle<br />yoğrularak elde edilen karışım.<br />hızır uğramak :İşi bereketlenmek.<br />kadayıf :Undan yapılan, tatlı olarak tüketilen bir yiyecek.<br />kadayıf kızartma :Kadayıfın belli ısıda kızartılması işlemi.<br />kadayıf sehbası :Kadayıf hamuru dökülen alttan ocaklı büyük<br />sini.<br />kadayıfçı :Kadayıf işleriyle uğraşan kimse.<br />kadayıfçılık :Kadayıfçının yaptığı iş, meslek.<br />kıf :Hamuru kadayıfa dönüştüren araç.<br />maya :Hamurun kabarmasını sağlayan madde.<br />mayacı :Maya satan kişi.<br />243<br />mayalanmak :Kabarmak.<br />ocak :Alttan tüp vasıtasıyla ısıtılan büyük tezgâh.<br />ocaklık toprak :: Ocağın hazırlanmasında kullanılan özel bir<br />toprak.<br />oklava / oklavı :Hamur açmakta kullanılan silindir şeklindeki<br />ince ağaç değnek.<br />pişirmek :Belli bir ısı verilerek malzemenin pişirilmesi<br />işlemi.<br />sini :Kadayıf yapımında kullanılan geniş hacimli<br />yayvan kap.<br />tel tel kadayıf :Yapışmamış taze kadayıf.<br />tuz :Her türlü yiyecek hazırlamada kullanılan, suyu<br />görünce eriyen, beyaz madde.<br />tüp :İçinde sıvılaştırılmış mutfak gazı bulunan<br />silindir şeklindeki araç.<br/><br/><b>4.33. Kahvecilik</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-18.04.2018<br />Kaynak Kişi: Hayrani Özkur<br />Kahveci Hayrani Özkur, 1962 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 25 yıldır icra eden Özkur’un, bu mesleği 2 kişiye<br />öğretmiştir.<br />Meslekle ilgili söz varlığı<br />atakçı :Geveze, mübalağacı (TDK, 2009: 364).<br />ataklaşmak :Çekişmek.<br />atanlaşmak/ atannaşmak :Ağız kavgası yapmak (TDK, 2009: 366) .<br />atkulağı :Tavlada çift oyun, mars.<br />avara :Şaşkın, kararsız, beceriksiz, işsiz, avare.<br />avaralık :Boş boş gezmek.<br />244<br />az şekerli kahve :İçerisinde şeker oranı az olan kahve.<br />aznaşmak/ aznaşdırmak :Bozuşmak, kavga etmek, birbirine girmek (TDK,<br />2009: 444).<br />bardak :Camdan yapılan içerisine çay dökülen eşya.<br />bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır :“Yapılan küçük bir iyiliği her zaman<br />hatırlamak.” anlamında bir söz.<br />bol köpüklü kahve :Köpüğü üzerine çıkmış oldukça rağbet gören<br />kahve.<br />cezve sürmek :Kahve pişirmek maksadıyla cezveyi hazırlayıp<br />ocağa sürmek.<br />cezve :İçerisinde kahve pişirilen bakır kap.<br />çay :Çay bitkisinden elde edilen içecek.<br />çaydanlık :İçerisinde çay suyu kaynatılan bakır kap.<br />çaylar filiz içmeyen keriz :Çayın güzel olduğunu anlatan çaycı repliği.<br />çemkirmek :Karşısındaki kişiye sert konuşmak.<br />çenelemek :Fazla konuşmak.<br />çengirdemek :Gereksiz konuşma yapmak.<br />demlik :İçerisinde çay demlenen bakır kap.<br />duble çay :Çift bardağa karşılık gelen çay.<br />dumanı olan kahve dili yakar :“Üstünde dumanı olan kahve dili yakar.”<br />anlamında bir söz.<br />dümbük :Aptal.<br />ekistira çay :Çok demli çay.<br />feleği şaşmak :Biranda yaşadığı şoktan dolayı ne yapacağını<br />bilemez duruma gelmek.<br />fıçırtmak :Savurmak, itelemek.<br />fincan :İçerisine kahve katılan küçük porselen eşya.<br />gönül ne kahve ister ne de kahvehane,<br />gönül muhabbet ister gerisi bahane :“Kahvehanelerde değişik konularda edilen<br />muhabbetlerin yeri başkadır.” anlamında bir söz.<br />güdük :Kısa boylu, cüce.<br />hümermek :Kızmak, çıkışmak.<br />245<br />kahve :Keyif veren bir içecek türü.<br />kahve gibi kavrulmuş :Güneşte kalıp iyice esmerleşmiş.<br />kahve hakkı :Anlaşmazlıklarda verilen cezanın ilgili<br />tarafından bağışlanması.<br />kahve içecek kadar vaktin de mi yok :“Bir kahve içimi bana zaman ver.” anlamında<br />bir söz.<br />kahve mi kefledi? :”Suskunluğunun sebebi nedir?” anlamında bir<br />söz.<br />kahve parası :Bahşiş.<br />kahvehane :Çay, kahve, ıhlamur, gazoz vb. içilen; tavla,<br />iskambil, domino vb. oyunlar oynanan yer.<br />kahvehaneci :Kahvehane işleten kimse.<br />kahvehanecilik :Kahvecinin yaptığı iş, meslek.<br />kahvesi içilir :“Çok saygın ve değerli bir kişi.” anlamında bir<br />söz.<br />kahvenin yüzü kara ama yüz ağartır :“Samimiyetle ikram edilen bir fincan kahve<br />sevgi ve muhabbete yol açar.” anlamında bir söz.<br />kalaylamak :Kaba sözler kullanarak kızmak, sövmek.<br />kaşık :Bardaktaki çayı veya kahveyi karıştırmaya<br />yarayan metal eşya.<br />kazanç :Kazanma durumu.<br />kefere :Tuvalet.<br />kel :Kötü, şerli, fena.<br />kıl :Kendi özgü huyları olan, cins.<br />kopuk :Başıboş, serseri tipli.<br />köylünün kahve cezvesi<br />karaca amma sürece :“Köy ahalisi oldukça misafirperverdir.”<br />anlamında bir söz.<br />kubarmak :Kabadayılık yapmak.<br />mahalle kahvesi gibi havasız :Gürültülü ve şamatalı yer.<br />mavra :Yalan, martabal.<br />246<br />memişane :Hela, tuvalet.<br />mildir mildir bakmak :Fıldır fıldır etrafı kolaçan etmek.<br />mosdıralık :Numunelik.<br />müdare :Baş eğmek.<br />neskafe :İçine süt tozu katılarak hazırlanan bir kahve.<br />okkalı çay :: Demi taze tavşankanı çay.<br />okkalı kahve :Misafirlere özel olarak hazırlanan kahve.<br />orta şekerli kahve :Şekeri az olan kahve.<br />ökçeli çay :Tazesinden demli bir çay.<br />sûk-ı sultânî :Çarşı, pazar veya alışveriş yeri.<br />şeker :Çaya ve kahveye konan şeker pancarı veya şeker<br />kamışından üretilen tatlandırıcı.<br />şeref çayın olsun :“Çayın sana şeref, şan kazandırsın.” anlamında<br />bir söz.<br />şırlak :: Parlak.<br />şinermek :Şımarmak.<br />şişkin :Havalı, şımarık.<br />tavşankanı çay :: Oldukça demli bir çay.<br />tellal :Yüksek sesle haber ulaştıran.<br />topuklu çay :Hızlı ve acele şekilde istenilen çay.<br />tutuşmak :Kavgaya başlamak.<br />vıdı vıdı :Gevezelik etme, dedikodu, lakırdı.<br />vığıl vığıl :Çok, çok bol.<br />yampiri :Eğrice.<br />yamulmak :Yalakalık etmek.<br />yapıştırmak :Yerleştirmek.<br />yumulmak :İştahla yemeğe girişmek.<br />zartalaklı :Süslü, gösterişli.<br />zeroş :Alkol almış, sarhoş.<br />zımbırzop :Ne söylediğini bilmeyen, dengesiz.<br />zıpçıktı adam :Konuşmalara paldır küldür dalıp lüzumsuzca<br />müdahale eden kişi.<br />247<br />zırlamak :Bağıra çağıra ağlamak.<br />zörlemek :Yersizce yüksek ses çıkarmak.<br/><br/><b>4.34. Kalaycılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-3.02.2017<br />Kaynak Kişi: Yusuf Tuncer<br /> Kalaycı Yusuf Tuncer, 1960 yılında Karaman’ın Ermenek İlçesinde doğmuştur.<br />İlkokul mezunudur. Mesleği, ustası Tahir Bıyıkçı’dan öğrenmiştir. Mesleğini 37 yıldır icra<br />eden Tuncer’in, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-13.02.2017<br />Kaynak Kişi: Hasan Doğruöz<br /> Kalaycı Hasan Doğruöz, 1942 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası İbrahim Büyükkerme’den öğrenmiştir. Mesleğini 65 yıldır icra eden<br />Doğruöz’ün, bu mesleği öğrettiği iki kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />acem nayı :Baş kısmı yuvarlak şekilde bulunan sürahi ve<br />çaydanlıkların orta kısımlarının yapım işlerinde<br />kullanılan nay türü.<br />ağda :İçerisinde pekmez kaynatılan ağzı geniş büyük<br />kazan.<br />ağır kazan, geç kaynar :“Tembel olan işi geç yapar.” anlamında bir söz.<br />aşırma :Küçük kazan, kova, bakraç (TDK, 2011: 176).<br />bakır :Bakraç, kova, helke (TDK, 2009: 493).<br />bakır dibek eli :Havanların içerisindeki malzemeye ezmeye<br />yarayan bakır tokmak.<br />bir pataz :Çok az.<br />bir alagat :Bir aralık, biraz.<br />bir çala :Bir aralık.<br />248<br />boduş : İçerisine su konulan testi.<br />bulup da bunsuramak :Kıymetini anlamamak.<br />cehenneme gitse kazan deler :“Her yerde problem çıkarır.” anlamında bir söz.<br />cingil :Küçük bakır kova.<br />çay katmak :Çay ikram etmek.<br />çekiç :Genellikle çivi çakma, kazanları düzeltme gibi<br />işlerde kullanılan ağaç veya demir saplı bir alet.<br />çencere :bk. Tencere.<br />çirtik :Bakır kaplarda kenarları değişik şekiller<br />verilerek işlenen, süslü yüzey.<br />çirtik örsü :Bakır ev araçlarının ağızlarının şekillenmesinde<br />kullanılan örs.<br />çömçe :bk. Kepçe.<br />dabalamak :Emek vermek, mücadele etmek.<br />demir pergel :Kapların alt kısmına, daire motifleri çizmeye<br />yarayan pergel türü.<br />dibi görünmeyen kaptan su içme :“Bilmediğin bir işe başlama, sonunda zararlı<br />çıkarsın.” anlamında bir söz.<br />eğe :Bakır kabın üzerindeki pürüzleri düzlemeye<br />yarayan alet.<br />endirek :Ateş üzerinde bakır kapların tavlanması işlerinde<br />kullanılan uç kısmı eğri bir şiş türü.<br />erine göre bağla başını,<br />tencerene göre kaynat aşını :“Kişi, davranışlarını, sorumluluğunu taşıdığı işin<br />gereklerine göre ayarlamalıdır.” anlamında bir<br />söz.<br />fıldıramak :Aniden kaçıp kurtulmak.<br />fırdolayı sürmek :etrafına sürmek.<br />fıttırmak :Aklı başından gitmek.<br />galay/galey /kalay :Kalaylanmış bir kabın üzerindeki alaşım tabakası<br />(TDK, 2011: 1273).<br />galesiz :Tembelce davranan, kaygısız.<br />249<br />galgımak :Çok hareketli olmak.<br />ganere :: Düzensiz ve sorumsuz insan.<br />gaziç :Kap ve kacakların ağız kısımlarına kenar<br />süslemesi yapmayı sağlayan demirden yapılma<br />alet.<br />guşane :Büyük ebatlı, ağzı kapaklı karavana tencere.<br />govcalamak :Kovalamak.<br />ham almak :Kaynağın dövülerek düzlenmesi işlemi.<br />hamam tası :Hamamlarda kullanılan olan tas.<br />hamur leğeni :İçerisinde hamur yoğrulan bakır yayvan kap.<br />har :Ateş.<br />helva tabağı :İçerisini helva konulan kenarları bakır işlemeli<br />servis tabağı.<br /> ıbrık :Eskiden su kabı olarak kullanılan genellikle<br />bakır veya alüminyumdan yapılan uç kısmında<br />ince bir başlığı olan gövdesi geniş ve kulplu su<br />kabı.<br />ileğen :Geniş, yayvan kap.<br />ilenger :Bakırdan yapılma içerisine pilav katılan yayvan<br />kap.<br />kabala yapmak :Bir işin tamamını kestirme bir tahminle yapmak.<br />kabında pişirip kapağında yemek :Var olanla yetinmeyi bilmek.<br />kaime :Kâğıt para.<br />kalaycı :Kalay işleriyle uğraşan meslek erbabı.<br />kalaycı pamuğu :Kalaycılıkta kullanılan özel bir pamuk.<br />kalaycılık :Kalaycının yaptığı iş veya meslek.<br />kalaylama :Isınan kabın içerisine kalay eritildikten sonra<br />kabın içerisine az miktarda nişadır dökülmek<br />suretiyle pamukla tüm yüzeyin parlak hâle<br />getirilmesi işlemi.<br />kalaylamak :Fırçalamak, azarlamak, sövmek (Mısırlıoğlu,<br />2008: 65).<br />250<br />kaynak :Bakır eşyanın kırık kısmının birleştirilmesi<br />işlemi.<br />kazan kaynamayan yerde<br /> maymun oynamaz :“Her işin mutlaka karşılığı ve bir amacı vardır.”<br />anlamında bir söz.<br />kazanı kapalı kaynamak :Kişinin yaptığı işleri hakkında herhangi bir<br />bilgiye sahip olmamak.<br />kefki :Su maşrapası.<br />kepçe :Büyük kazanlardan yemek almaya yarayan bakır<br />sapı ve içbükey ağzı bulunan büyük kaşık.<br />kıskaç :Ateş üzerinde bakır tavlama ve kapları<br />kalaylama gibi işlerde kullanılan kerpetene<br />benzer demirci aleti.<br />kirtikli sahan :İçinde yemek ısıtılıp yenen kenarları süslemeli<br />ve derinliği az olan tabak.<br />kok kömürü :Kalaycılıkta kullanılan ve taşkömürünün özel bir<br />işlemden geçirilerek elde edilen bir tür kömür.<br />körük :Ateşin harlanması için kullanılan genellikle<br />manda derisinden yapılmış hava üflemeye<br />yarayan alet.<br />kupa :Bakır veya metal kulpu su bardağı.<br />kümmük vurma :Leğenin ağız kısmının ince nari ile vurulması<br />işlemi.<br />maşrapa :Bakır bardak.<br />melemet :Bakırdan yapılma eski mutfak araç ve<br />gereçlerinin tamir edilmesi.<br />mengene :: Onarım işlerinde malzemenin istenilen şekilde<br />tutturulmasına yarayan alet.<br />mingil :Acem nayına benzeyen elli santimetre<br />uzunluğunda, üst tarafı küre şeklinde olan,<br />zemine monte edilerek kullanılan örs.<br />251<br />miyene :Şekil yapma ve düz çekiçleme işlemleri sırasında<br />kullanılan bir tür çekiç.<br />nallama çekici :Çivi çakmaya yarayan çekiç.<br />nari :Çırtma çıkarılan leğen ve sinilerin<br />şekillenmesinde kullanılan küçük nariden biraz<br />daha büyük bir çekiç.<br />nay :Ahşap nay eşeğine geçirilerek üzerinde dövme<br />işlemi yapılan demir çubuk.<br />nay eşeği :Üst tarafındakı boşluğa nay montelen keresteden<br />yapılmış bir araç.<br />nişadır :Kalaycılıkta kullanılan amonyak tuzu olarak<br />bilinen amonyum klorür bileşiği.<br />ocak :Kalaycılıkta içerisinde ateş yakılan ateş ocağı.<br />odun kömürü :Meşe ağacında yapılan kömür.<br />örs :Maden dövme işlerinde kullanılan çelik yüzeyli<br />demir araç.<br />parç :Su tası (Mısırlıoğlu, 2008: 77).<br />perdah çekici :Kap doğrultmaya yarayan çekiç.<br />sahan :Yemek ısıtılabilen bakır tabak.<br />salça leğeni :İçerisinde salça kaynatmakta kullanılan<br />genellikle bakırdan yapılan büyük, geniş ağızlı,<br />az derin ve yayvan bir kap.<br />sini :Bakırdan veya kromdan üretilen büyük yemek<br />sofrası.<br />sitil :Yoğurt konulan küçük bakır kova (Gülensoy,<br />2011: 787).<br />su tası :: On ile on beş santimetre ağız çapında olan tas.<br />tava :Geniş ve yayavan kap.<br />tavlama :Bakır mutfak malzemelerinin üzerindeki atık<br />yağların yakılarak temizlenmesi işlemi.<br />temizleme :Bakır kabın ince kumla sürtülerek kalaylanmaya<br />hazır hâle getirme işlemi.<br />252<br />tencere dibin kara, seninki benden kara :“Beni eleştirirsin ama senin kusurların benden<br />daha fazla.” anlamında bir söz (TDK, 2011:<br />2321).<br />tencere tava, herkeste bir hava :“Herkesin ayrı bir tarzı ve endamı var.”<br />anlamında bir söz.<br />tencere yemeği :Tencerede pişirilen yemek.<br />tencere yuvarlanmış kapağını bulmuş :“Benzer özellikleri ile bir araya gelmiş kişiler.”<br />anlamında bir söz.<br />tenceresi kaynamak :Geçinmek için imkânı bulunmak.<br />tezgâh :Üzerine aletlerin konulduğu metal veya ahşap<br />masa.<br />tığ teber :Eli boş.<br />tıngırdamayan kap olmaz :“Ekmeğini kazanmak için çaba sarf etmek.”<br />anlamında bir söz.<br />tıngırdatmak :Alay etmek, aldatmak.<br />tırsımak :Korkma, çekinme.<br />til/ tel :Kalay teli.<br />tiyniyet :Karakter, mizaç.<br />tokmak :Ağaçtan yapılma, genellikle bakır kabın<br />düzeltilmesine yarayan iri çekiç.<br />toplama :Leğen kenarlarının ahşap tokmakla düzeltilmesi<br />işlemi.<br />ülük :İbrik veya çaydanlığın ön kısmında bulunan<br />kısım, emzik.<br />zanaat altın bileziktir :“Sanat sahibi olmak demek iş sahibi olmak<br />demektir.” anlamında bir söz.<br />253<br/><br/><b>4.35. Kasaplık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-11.01.2018<br />Kaynak Kişi: Cemalettin Deveci<br />Kasap Cemalettin Deveci, 1961 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Ali Çavdır’dan öğrenmiştir. Mesleğini 43 yıldır icra eden Deveci’nin, bu<br />mesleği öğrettiği 10 kişi vardır.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-11.01.2018<br />Kaynak Kişi: Bilal Ünüvar<br />Kasap Bilal Ünüvar, 1969 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />ustası Mustafa Evcen’den öğrenmiştir. Mesleğini 36 yıldır icra eden Ünüvar’ın, bu mesleği<br />öğrettiği 2 kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />ahırlamadık :Ahıra alışık olmayan hayvan.<br />ahırlamak :Uzun zaman ahırda kalan hayvan zayıflamak.<br />akger :Tüyleri alacalı kıl keçisi.<br />antrikot :Kasaplık hayvanların sırtından alınan içi yağ<br />tutmuş ve yumuşaklığı ile çok değerli olan bir et.<br />avcar :: Pastırma ve sucuğa konulan baharat.<br />bastırma :: Pastırma.<br />bıçak :Et kesmeye yarayan çelikten imal edilen keskin<br />kasap aleti.<br />bir hatır iki hatır üçüncüde vur satır :“Hoşgörünün dahi bir sınırı vardır.” anlamında<br />bir söz.<br />boğa :Erkek damızlık sığır.<br />boğarsak :Boğaya gelmiş, boğa isteyen inek.<br />254<br />bonfile :: Dananın kuyruk kısmına yakın iki tarafından<br />çıkarılan yumuşak ve çok lezzetli et türü.<br />böyrek :Böbrek.<br />but :Büyük ve küçükbaş hayvanın arka bacak kısmı<br />ile gövdeye kadar uzanan etli bölgesi.<br />büyükbaş :Öküz, manda ve inek türü hayvanları nitelemekte<br />kullanılır.<br />calla :bk. Kasap tavası.<br />camız :Manda.<br />ciğeri yanmak :Aşırı susamak.<br />ciğerine işlemek :Çok üzüntü duymak.<br />ciğerine oturmak :Izdırap çekmek.<br />ciğerini dağlamak :Acılar içerisinde kıvranmak.<br />çebiç :Bir yaşında bulunan erkek keçi.<br />çiğ köftelik et :Çiğ köfte yapımında kullanılan yağsız et.<br />dana :Sütten kesilmiş bir yaşındaki dişi sığır yavrusu.<br />davar :Koyun ve keçi sürüsü.<br />deliyazmış :İki yaşındaki dişi keçi.<br />döş eti :Kasaplık hayvanların göğüs kısmının ön<br />bölmesinden çıkarılan et.<br />düğe :Boğaya gelmemiş iki üç yaşında dişi dana.<br />düve :: Doğum yapmamış dişi dana.<br />emnik :Körpe kuzu ve oğlak.<br />et :Hayvanlarda deri ile kemik arasında kas ve<br />yağdan oluşan tabaka.<br />et ekmek üzerinde yaraşır :“Bilgili kişi sahip olduğu ilmiyle bilgisiz kişiden<br />üstündür.” anlamında bir söz.<br />et giren yere dert girmez :“Zengin kişi derdine kolay çare bulur.”<br />anlamında bir söz.<br />et ile deri yemek ile diri :“Alım gücü iyi olanın bakımı ve görünüşü de iyi<br />olur.” anlamında bir söz.<br />eti kanıyla, ciğeri canıyla :“Her şey vaktinde önemlidir.” anlamında bir söz.<br />255<br />et kokarsa tuzlanır,<br />ya tuz kokarsa ne yapılır :“Bozulan şeyi tamir etmek için malzeme bulunur<br />fakat bu malzemenin hammaddesi bozulursa o<br />tamir edilemez.” anlamında bir söz.<br />et tırnaktan ayrılmaz :“Akrabalık bağları kolay kolay kopmaz.”<br />anlamında bir söz.<br />etli ekmek içi :Etli ekmek yapımında kullanılan, et ve<br />sebzelerin harmanlanması ile hazırlanan, özel<br />karışım.<br />etlik :Kış için etinden kavurma, kıyma yapılan semiz<br />hayvan.<br />fleto :Kemiksiz löp et.<br />gabış :Boynuzsuz keçi.<br />gedüğüş :Kahverengi inek.<br />gendoğu :bk. Gerkeçi.<br />gerdan :: Dana sırtının en ön kısmından çıkarılan oldukça<br />besleyici et.<br />gerkeçi :Karnı, bacağı, burnu, ya da kulakları beyaz ile<br />siyah arası renkte olan keçi.<br />gezem :İki yaşında dişi keçi.<br />hesapsız kasap,<br />ya bıçak kırar ya masat :“Hesabını bilmeyen kişi elinde avucunda ne<br />varsa kaybeder.” anlamında bir söz.<br />ılkı :Keçi.<br />iç yağ :Kasaplık hayvanların et ve iç organlarından<br />çıkan yağ.<br />ilişgi/ ilişgir/ ilişkir :Et sucuğu.<br />incik :Kasaplık hayvanların bacak kısmından topuk<br />kısmına kadar uzanan bölgeden çıkan haşlamalık<br />et.<br />inek :Buzağılamış dişi sığır.<br />256<br />işkembe :Kasaplık hayvanların karın kısmından çıkarılan<br />ve çorba yapımında kullanılan yüzeyi pütürlü<br />karın bölümü.<br />kaburga :Kasaplık hayvanların eğe kemiklerinin<br />oluşturduğu kafes şeklindeki kemikli bölgesi.<br />karkas :Kasaplık hayvanın et ve kemiklerinin tamamının<br />hesaba katıldığı toplam değeri.<br />kasaba et borcu mu var? :“Fazla rahat.” anlamında bir söz.<br />kasap :Et kesim, doğrama ve parçalama işlerini yapan<br />meslek erbabı.<br />kasap et derdinde, koyun can derdinde :“Herkes çıkarı için çalışır.” anlamında bir söz.<br />kasap köftesi eti :Kasap köftesi yapımında kullanılan bir et türü.<br />kasap tavası :Ana malzemesi kuşbaşı et, patlıcan, sarımsak,<br />soğan ve baharatlardan oluşan, toprak tencere<br />veya fırında pişirilerek yapılan yemek.<br />kasap yağı bol olunca gerisini yağlar :“Fazla mal sahip olan kişi nasıl harcayacağını<br />bilemez.” anlamında bir söz.<br />kasaphane :Kasaplık hayvanların kesim işlemlerinin<br />yapıldığı yer.<br />kasaplık koyun gibi :“Verilecek olan bütün cezalara razı.” anlamında<br />bir söz.<br />kasaplık :Kasabın yaptığı iş veya meslek.<br />kelle :Büyükbaş ve küçükbaş hayvanın baş kısmı.<br />kıyma :: Parça etin kıyma makinesinde çekilmesiyle elde<br />edilen et.<br />kıymalık et :Kasaplık hayvanın sırt ve karın bölgesinden elde<br />edilen yağlı etlik kısmın, makinede çekilmesi ile<br />elde edilen et türü.<br />koç :Erkek koyun.<br />konturfile :Kasaplık hayvanın sırt ile kuyruğa yakın<br />kısmından çıkarılan et türü.<br />257<br />konturnuar :Kasaplık hayvanda budun arka kısmı ile bacak<br />kemiğinin gerisinde, yumurta ile nuar arasında<br />yer alan kemiksiz etli bölgesi.<br />kömüş :bk. Manda.<br />kuşbaşı et :Etin küp şeklinde doğranmış hâli.<br />kuyruk :Koyun ve kuzunun gövde alt kısmında bulunan<br />esnek yağ katmanı.<br />kuyruk yağı :Koyun ve kuzunun kuyruk kısmından çıkan yağ.<br />kuzu fırın kebaplık :Kuzunun löp etlerinden hazırlanan et.<br />kuzu külbastı :Kuzu budun et kısmının doğranmasıyla<br />hazırlanan yemek.<br />küçükbaş :Eti ve sütü için beslenen koyun ve keçi gibi<br />hayvanlar (Doğan, 2014: 1098).<br />löp :bk. Fleto.<br />manda :Geviş getirenlerden, derisinin rengi siyaha yakın,<br />uzun seyrek kıllı bir hayvan, su sığırı, camız,<br />kömüş (TDK, 2011: 1619).<br />masat :Bıçak bilemeye yarayan kasap aleti.<br />mezbaha :bk. Kasaphane.<br />nuar :Kasaplık hayvanın but, incik ve bacak kısmı<br />arasındaki kemiksiz et.<br />öğeç :Bir yaşından dört yaşına kadar erkek koyun, koç.<br />paça :Kasaplık küçükbaş hayvanların bilek kısmından<br />tırnaklara kadar uzanan kısmı.<br />pençata :Kasaplık hayvanın arka kaburgalar ve<br />diyaframdan oluşan bölümü.<br />pirzola :Kasaplık hayvanın omurgasının iki yanını<br />kapsayan kemikli et bölümü.<br />sac kavurmalık :Saç kavurmada kullanılan kuşbaşı şeklinde<br />doğranmış et.<br />258<br />sakatat :Kasaplık hayvanın iç organları ve bağırsakları<br />kapsayan bölümü.<br />satır :Kemikli etleri kırmada kullanılan büyük bıçak.<br />sığır :Büyükbaş hayvanların ortak adı.<br />sokum :Kasaplık hayvanın, leğen kemikleri ile kuyruk<br />omurlarını kapsayan etli bölgesi.<br />şişek :İki yaşındaki koyun.<br />teke :Erkek keçi.<br />tekiş :Boynuzu olmayan keçi.<br />toklu :Altı aylık ile bir yaş arasındaki kuzu.<br />tosun :Erkek sığır.<br />tranç :Kasaplık hayvanın, budun iç kısmında yer alan<br />diz eklemi ile leğen kemiği arasındaki kemiksiz<br />etli bölgesi.<br />ucuz etin yahnisi yenmez :“Ucuz malzeme çabuk bozulur.” anlamında bir<br />söz.<br />uykuluk :Kasaplık hayvanın, karaciğer ya da dalak kısmı<br />arasındaki bölgesi.<br />uyluk :Kasaplık hayvanın, kalçadan dize kadar uzanan<br />bölgesi.<br />yazmış :Kısır keçi.<br />yumurtalık :Kasaplık hayvanın diz kapağı ile uyluk kemiğini<br />içine alan, diz eklemi ve kalça eklemi arasındaki<br />kemiksiz etli bölgesi.<br/><br/><b>4.36. Kelle Ütücülüğü</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-14.10.2017<br />Kaynak Kişi: Duran Elmas<br />Kelleci Duran Elmas, 1958 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, babası Mustafa Elmas’tan öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden Duran’ın, bu<br />mesleği öğrettiği beş kişi vardır.<br />259<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />ateşi harlamak :Yanan ateşi körükle daha canlı duruma getirmek.<br />dağlamak :Ateşte tüyleri yakılan kelleyi sert bir fırça<br />yardımıyla temizlemek.<br />demirci :: Demir işleri ile meşgul olan kişi.<br />et, balık, kelle bunlar yenir elle :“Et, balık, kellenin lezzetine elle yemekle<br />varılır.” anlamında bir söz.<br />kelle :Büyük ve küçükbaş hayvanların baş kısmı.<br />kelle demiri :Ateşte ütüleme işlemi yapılacak olan koyun veya<br />keçi kellesinin takıldığı düz demir.<br />kelle paça çorbası :Haşlanmış kelle paçanın küçük parçalar hâlinde<br />didilmesi ve kendi suyunda kaynatılması ile elde<br />edilen çorba.<br />kelle sağ olsun da külah bulunur :“Can sağ olsun da nasıl olsa tencere kaynar.”<br />anlamında bir söz.<br />kelleci :Koyun ve kuzu kellelerini temizleyen, pişiren ve<br />satan kimse.<br />kelle ütmek :Koyun veya keçi kellesini ateşte dağlayarak<br />kılından ayırmak.<br />kelleyi vermek :Canını vermek.<br />körük :Közü harlamak için kullanılan, kolu iteleyince<br />açılıp kapanarak hava üfleyen alet.<br />ocak :İçerisinde ateş yakılmak için kerpiçten yapılan<br />yer.<br />paça :Büyük ve küçükbaş hayvanın ayak kısmı.<br />pişmiş kelle gibi sırıtmak :İnsanların suratına alaysı bir şekilde bakmak.<br />sorma kişinin aslını, sohbetinden bellidir :“Bir kişiyi tanımak istiyorsan onunla muhabbet<br />et.” anlamında bir söz.<br />taş kömürü :: Ocak içerisinde ateş yakmakta kullanılan bir<br />kömür türü.<br />260<br />tezgâh :Üzerine malzeme ve araç gereçlerin konulduğu<br />demir veya ağaç masa.<br />ütmek :Kelleyi ateşte dağlamak.<br/><br/><b>4.37. Kolonya İmalatçılığı</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-28.05.2017<br />Kaynak Kişi: Duran Çeltek<br />Kolonya İmalatçısı Duran Çeltek, 1948 yılında Konya Hadim’de doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustası Durmuş Ali Çeltek’ten öğrenmiştir. Mesleğini 50 yıldır icra eden<br />Çeltek’in, bu mesleği öğrettiği bir kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />amber çiçeği esansı :Amber çiçeği yağından elde edilen esans.<br />çiğdem yağı esansı :Çiğdem çiçeği yağından elde edilen esans.<br />esans :Bitkilerin özünden elde edilen kokulu, uçucu bir<br />madde.<br />esansçı :Esans işleriyle uğraşan meslek erbabı.<br />esansçılık :Esans işleriyle uğraşan kişinin yaptığı meslek.<br />gül kolonyası :İçerisine gül yağı özü katılarak elde edilen<br />kolonya.<br />gül yağı esans :Gül çiçeği yağından elde edilen esans.<br />hanımeli kolonyası :İçerisine hanımeli çiçeği esansı katılarak elde<br />edilen kolonya.<br />iğde çiçeği esansı :İğde çiçeği yağından elde edilen esans.<br />iğde çiçeği kolonyası :İçerisine iğde çiçeği esansı katılarak elde edilen<br />kolonya.<br />kakule yağı esansı :Kakule çiçeği yağından elde edilen esans.<br />karanfil yağı esansı :Karanfil çiçeği yağından elde edilen esans.<br />koku :Koku alma duyusuyla algılanan şey.<br />kokucu :Eski devirlerde seyyar olarak camekânlı<br />kutularda esans satan kişi.<br />261<br />kolonya :İçerisine koku verici olarak; limon, tütün,<br />lavanta çiçeği vb. yağ ve su bulunan, kokulu<br />alkollü bir madde (TDK, 2011: 1464).<br />lavanta kolonyası :İçerisine lavanta çiçeği esansı katılarak elde<br />edilen kolonya.<br />leylak kolonyası :İçerisine leylak çiçeği esansı katılarak elde<br />edilen kolonya.<br />limon kolonyası :İçerisine limon esansı katılarak elde edilen<br />kolonya.<br />menekşe kolonyası :İçerisine menekşe çiçeği esansı katılarak elde<br />edilen kolonya.<br />misk :Asya’nın yüksek dağlarında yaşayan bir tür<br />erkek ceylanın karın derisi altındaki bir bezden<br />çıkarılan güzel kokulu madde (TDK, 2011:<br />1690).<br />nar çiçeği kolonyası :İçerisine nar çiçeği esansı katılarak elde edilen<br />kolonya.<br />nergis yağı esansı :Nergis çiçeği yağından elde edilen esans.<br />tütün kolonyası :İçerisine tütün bitkisinin esansı katılarak elde<br />edilen kolonya.<br />yağ :Bitkilerden kimyasal yolla çıkarılan, esans<br />yapımında kullanılan madde.<br />yasemin yağı esansı :Yasemin çiçeği yağından elde edilen esans.<br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 19:54 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988343#2988343 Tue, 14 Feb 2023 11:49:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.27. Hallaçlık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-02.02.2017<br />Kaynak Kişi: Ali Göktaş<br />Hallaç Ali Göktaş, 1968 yılında Karaman’da doğmuştur. Ortaokul mezunudur. Mesleği,<br />babasından öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden Göktaş’ın, bu mesleği öğrettiği kimse<br />yoktur.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />bekere :bk. Makara.<br />boyama işlemi :İpliğin değişik kök boyalara batırılarak boyanması<br />işlemi.<br />civil :Küçük iplik çilesi.<br />229<br />çıkrık eğirmek :Yünü çıkrık vasıtasıyla yumak hâline getirmek.<br />çıkrık :Yünü iplik hâline getirmeye yarayan ağaçtan<br />yapılma basit ve mekanik araç.<br />çıpkı :İnce, uzun değnek.<br />çilingi :: Pamuk atarken kirişin üzerinde tutulan ince çubuk<br />(TDK, 2009: 1218).<br />çirpi :Kirişin hareketini kontrol altında tutmak için yayla<br />beraber tutulan yaklaşık elli santimetre<br />uzunluğunda olan ince ve düz ağaç dalı.<br />değnek/ dinek :Ağaçtan yapılan uzun sopa.<br />ditmek :: Parçalamak, ayırmak.<br />dulup atma :: Pamuk kabartmak (Bardakçı, 1976: 280).<br />dulup :: Pamuk kabartma.<br />eğirmek :Çevirmek.<br />elicek :Çıkrığı döndürmeye yarayan ağaç kol.<br />eveleyip gevelemek :Gereken cevabı doğru düzgün verememek.<br />hallaç :Yün ve pamuk atımcısı.<br />hallaç pamuğu gibi atmak :Bir topluluğu veya şeyleri biranda dağıtmak her<br />biri farklı yerlere atmak.<br />hallaçhane :Hallacın çalıştığı iş yeri, dükkân.<br />ibegat :Hallaç tokmağı.<br />iğ :İpin sarılmasını sağlayan, ağaçtan yapılma ince<br />uzun parça (Bardakçı, 1976: 280).<br />eğişmeş :Yün eğirmeye yarayan araç, kirmen.<br />ilahat :Halaçların kullandığı ağaçtan yapılan iki tarafı<br />tekere benzeyen ortasında elle tutulup kirişe<br />vurularak esnemesini sağlayan alet.<br />ip :: Dokuma maddelerinin bükülmüş liflerinden<br />yapılan bağ.<br />ipliği haşıllamak :İpin sağlamlığını arttırmak için un bulamacına<br />batırma işlemi.<br />kangal :Yün çilesi.<br />230<br />keleve :İpliğin tek ve çift olarak sarılma işlemi (Bardakçı,<br />1976: 281).<br />kıl :Keçi kılı.<br />kiriş :Yayın iki ucu arasında bulunan, hayvan<br />bağırsaktan yapılan, esnek, bağlama ipi.<br />laf çuvala girmez :“Ağızdan çıkan sözlere dikkat et.” anlamında bir<br />söz.<br />makara :Üzerine iplik dolanan silindir araç.<br />masara :bk. Şamıt.<br />pamuk :: Pamuk bitkisinden elde edilen ve dokumacılıkta<br />kullanılan hammadde.<br />pamuk makinesi :Hallaçların pamuğu kabartmak için kullandıkları<br />makine.<br />penbe-riz :: Pamuk eğirecek alet.<br />penbe-zen :Hallaç.<br />saç sefadan tırnak cefadan uzar :“Hayatta sıkıntıda, mutlulukta insanın hayatında<br />belli dönemlerde yaşanır.” anlamında bir söz.<br />sergi :Yaygı, kilim.<br />sopa :bk. değnek.<br />şamıt :Şiş veya milin üzerine dolanan ip<br />şiş :Çıkrığın elicek vasıtasıyla dönerek ipin düzgün bir<br />şekilde bükülmesini sağlayan araç.<br />tarak :Boyu elli veya atmış santimetre civarında enli bir<br />tahta parçasını özel olarak çakılmış demir çiviler<br />montelenen kıl tarama aleti.<br />yapağı :İlkabahar mevsiminde kesilen koyun yünü.<br />yay :Hallacın pamuk veya yünü atmak için kullandığı<br />ağaçtan yapılma özel alet.<br />yün :Koyun tüyü.<br />yün atmak :Yünü, pamuğu değnek veya yay vasıtasıyla<br />kabartmak.<br />yün çırpma :Yünün üzerine değnekle vurmak.<br />231<br />yün ditmek :Sıkışmış yünü parçalara ayırmak, kabartmak.<br />yün makinesi :Hallaçların yünü kabartmak için kullandıkları<br />makine.<br/><br/><b>4.28. Hamamcılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-17.11.2017<br />Kaynak Kişi: Sezgin Küçükçetin<br />Hamam İşletmecisi Sezgin Küçükçetin, 1980 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustası Bülent uslu’dan öğrenmiştir. Mesleğini 17 yıldır icra eden<br />Küçükçetin’in, bu mesleği altı kişiye öğretmiştir.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-22.01.2018<br />Kaynak Kişi: Hasan Ekmekçi<br />Hamam işletmecisi Hasan Ekmekçi, 1955 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 35 yıldır icra eden Ekmekçi’nin, bu<br />mesleği bir kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />aydınlık fener :Hamamlarda aydınlanmayı sağlayan ahşap<br />altıgen şeklindeki pencere.<br />buhara :Baca.<br />buharı :bk. Buhara.<br />cehennemlik :Sıcak havanın dolaştığı kanallar.<br />cıbıldak :Çıplak.<br />cıscıbıl :Çırılçıplak.<br />çatı feneri :Aydınlık feneri.<br />çimmek :Yıkanmak.<br />çitilemek :Kirini çıkarmak.<br />çürük su :İçilmeyen su.<br />232<br />düğüne gider zurnaya âşık olur :“Her şeye hevesli, kararsız kişi.” anlamında bir<br />söz.<br />fıldırmak/ fıydırmak :Atıvermek, kaldırıp atmak.<br />fıta / fita :Hamam havlusu.<br />gelin hamamı :: Düğün öncesi hamamda, gelin adaylarına<br />düzenlenen eğlence, şenlik.<br />gelin kurnası :Eski hamamlarda kadınlar kısmında bulunan<br />işlemeli kurna.<br />göbek taşı :Üzerinde terlemek ve dinlenmek için yatılan<br />mermer tas.<br />hamam :İçerisinde belirli bir ücret karşılığı yıkanma<br />işinin yapıldığı yer.<br />hamam dolabı :Evlerde genellikle odaların içerisine yapılan<br />yıkanmak için ayrılan özel kapaklı dolap.<br />hamam gibi :Çok sıcak.<br />hamam kaçkını :Çıplak kişi.<br />hamam kütüğü :Külhan bölümünde yakılan iri kütük.<br />hamama gider kurnaya;<br />düğüne gider zurnaya âşık olur :“Her şeye hevesli ama ne yapacağı belli değil.”<br />anlamında bir söz.<br />hamama giren terler :“Bir işe başlayan işin getireceği külfetine de razı<br />olur.” anlamında bir söz.<br />hamamcı :Hamam işleriyle uğraşan kişi.<br />hamamcılık :Hamamcının yaptığı iş.<br />hamamlık :Evlerde banyo yapmak için ayrılan bölüm.<br />iki çıplak bir hamama yakışır :“İnsanlar dengiyle daha iyi anlaşabilir.”<br />anlamında bir söz.<br />karılar hamamı :: Oldukça gürültülü ortam.<br />kıl kese :Keçi kılından yapılan hamam kesesi.<br />kısmeti ayağına gelmek :İstediklerine kolay yoldan ulaşmak.<br />kildanlık :Bakır sabunluk.<br />233<br />killik :İçerisine su konulan bakır leğen (purpura.com,<br />2018).<br />kirdenlik :bk. Killik.<br />kirtik :Ufalanmış sabun parçası.<br />kör kurdun kısmeti ayağına gelir :bk. Kısmeti ayağına gelmek.<br />kubbe :Hamamın üst kısmını kapatan, yarım bir küreyi<br />andıran dam.<br />kurna :Hamam çeşmesi musluğu.<br />kurna hakkı :Hamamda yıkanma parası.<br />kuşluk hamamı :Sabah erken saatlerde yapılan hamam.<br />külhan :Hamamda ateş yanan bölüm, ocak (purpura.com,<br />2018).<br />külhancı :Hamamda ateşi yakmakla sorumlu kişi.<br />leğen Bakırdan yapılan içerisine su akıtılan kap.<br />lenger :Sabun köpürtülen bakır kap.<br />lif :Keten bitkisinden elde edilen banyo lifi.<br />lüle :Hamamlarda ucundan su akan musluk çeşidi.<br />(purpura.com, 2018).<br />meydancı :Hamamda müşteri karşılama görevini üstlenen<br />kişi (purpura.com, 2018).<br />nalın :Bayanların hamamda giydikleri ayakkabı.<br />natır :Hamamlarda kadınlar bölümünde kesecilik<br />görevini üstlenen bayan görevli.<br />parasız tellal bağırmaz :“Bedelini ödemeden hiçbir şey alamazsın.”<br />anlamında bir söz.<br />peşkir :Hamam havlusu.<br />peştamal :Hamam örtüsü.<br />ponza taşı :Gözenekli bir tür taş.<br />takunya :Hamamlarda giyilmek üzere tasarlanan ahşaptan<br />yapılma terlik.<br />tası tarağı toplamak :Gitmek üzere her şeyini hazırlamak.<br />234<br />tellak :Hamamlarda erkekler bölümünde kesecilik<br />görevini üstelenen erkek görevli<br />tor :Hamam havlusu.<br />tüteklik :Hamamlarda dumanın dışarıya çıkmasını<br />sağlayan baca.<br />ustralık :Tıraş odası.<br />yunak :Hamamlarda yıkanılacak yer.<br />yunaklık :Bk. Yunak.<br />yunmak :Yıkanmak.<br/><br/><b>4.29. Helvacılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-03.06.2017<br />Kaynak Kişi: Veli Keçeci<br />Helvacı Ustası Veli Keçeci, 1958 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, babası İrfan Keçeci’den öğrenmiştir. Mesleğini 45 yıldır icra eden Keçeci’nin, bu<br />mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />acı koruk :Üzüm.<br />acırak :Az acı, acımsı.<br />acısulu :Kengel adlı bitkinin sütünden elde edilen sakız,<br />enger.<br />acur :Buruşuk kabuklu, üzeri ince çizgili, boz renkli<br />bir çeşit uzun hıyar.<br />ağız tadı :Nişan veya düğünde oğlan tarafından kız evine<br />gönderilen şeker, tatlı, yemiş gibi hediyeler.<br />akıda/ akide :Helva, şeker, pekmez.<br />Antep fıstıklı helva :İçerisine Antep fıstığı katılarak yapılan helva.<br />asel helvası :Ballı helva.<br />badem helvası :İçerisine badem katılarak yapılan helva.<br />235<br />bandırma :İpe dizilen cevizin üzüm pekmezi şırasına<br />batırılıp kurutulması ile hazırlanan tatlı.<br />bandırmak :Kurutulacak olan taze üzüm veya inciri potaslı<br />suya daldırmak (TDK, 2009: 519).<br />boyalı helva :İçerisine değişik renklerde meyve özleri<br />katılarak hazırlanan helva.<br />Bozkır tahini :Bozkır yöresine özgü tahin.<br />ceviz helvası :İçerisine ceviz katılarak yapılan helva.<br />ceviz :Helva yapımında kullanılan kuruyemiş.<br />cıvık helva :Akışkan hâlde bulunan tahinle yapılan helva.<br />çöğen/ çöven :Kökü helva yapımında kullanılan bitki.<br />dahan / tahin :Susamın dövülmesi ve bazı işlemlerden<br />geçmesiyle elde edilen sıvı yiyecek.<br />dayhana :Susam yağı çıkarılan, tahin ve helva yapılan<br />helvacı dükkânı (TDK, 2009: 1388).<br />dolaz :Yağda kavrulmuş unun üzerine pekmez, bal ya<br />da şeker dökülerek yapılan bir çeşit helva, un<br />helvası (TDK, 2009: 1546.<br />Ermenek helvası :Ermenek yöresinde yetiştirilen üzümlerden<br />yapılan pekmezden elde edilen helva.<br />helva :Şeker, yap, çöven ve irmiğin belli bir sıcaklıkta<br />yoğrulması sonucunda elde edilen tatlı.<br />helvâ furûş :bk. Helvacı (Devellioğlu, 2015: 407).<br />helvâ ger :Helva yapıp satan kimse (Devellioğlu, 2015:<br />407).<br />helva i hakani :Süt, bal ve nişasta ile yapılan bir helva.<br />helvacı :Helva yapım işiyle meşgul olan kişi.<br />helvacılık :Helvacının yapmış olduğu iş.<br />helvahane :: Osmanlı saray mutfağında helva yapılan tencere<br />veya kazan (Devellioğlu, 2015: 407).<br />helvasını yemek :Şaka yollu bir kişinin ölmesini istemek.<br />helvâyî :Helva yapıp satan kişi (Devellioğlu, 2015: 407).<br />236<br />heyre :Sulu helva.<br />irmik helvası :İçerisine irmik katılarak yapılan helva.<br />kâğıt helva :Yassı ve tekerlek biçiminde arasına koz helva<br />sürülmüş bir helva.<br />kakaolu helva :İçerisine kakao katılarak yapılan helva.<br />kavut :Kavrulmuş ve dövülmüş tahıl ununun şeker ya<br />da tatlı yemişle karışımı, helva (TDK, 2009:<br />2695).<br />kepenkleri kapatmak :Yapılan işi sonlandırmak.<br />Konya tahini :Konya yöresine has tahin.<br />koz helva :İçerisine fındık, Antep fıstığı sürülmüş beyaz<br />renkli bir helva.<br />köpük helvası :Su, şeker, çöven suyu, vanilin kullanılarak<br />yapılan helva.<br />küncülü helva :Şeker, tahin, çöven otu ve küncüyle yapılan<br />helva.<br />nasibi kesilmek :Rızkı sonlanmak.<br />pekmez helvası :İçerisine pekmez katılarak yapılan helva.<br />sabırla koruk helva; dut yaprağı atlas olur :“Her şeyin olması için bir zaman geçmesi<br />lazımdır.” anlamında bir söz.<br />sade helva :Su, şeker ve un ile yapılan helva.<br />susamlı helva :Susam katılarak yapılan helva.<br />şeker helvası :Şeker ve unla yapılan helva.<br />şeker :Helva yapımında kullanılan tatlandırıcı<br />malzeme.<br />tahin :Susamın dövülmesiyle elde edilen yiyecek.<br />tahin helvası :İçerisine tahin katılarak yapılan helva.<br />üzüm helvası :Üzüm pekmezinden yapılan helva.<br />üzüm pekmezi :Üzüm şırasının kaynatılması ile elde edilen<br />pekmez.<br />yandı gülüm keten helva :“Kaçırılan bir fırsatın arkasından pişmanlık<br />duymak.” anlamında bir söz.<br />237<br />yaz helvası :Un ve irmikten yapılan hafif bir helva.<br />zengin helvasını baldan pişirir,<br />züğürt derman için pekmez bulamaz :“İnsanlar yaşamlarını ekonomik koşullarına göre<br />düzenlemek zorundadır.” anlamında bir söz.<br/><br/><b>4.30. Hırdavatçılık ve Nalburluk</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-27.01.2018<br />Kaynak Kişi: Hasan Hançer<br />Hırdavatçı ve Nalbur Ustası Hasan Hançer, 1948 yılında Karaman’da doğmuştur.<br />İlkokul mezunudur. Mesleği, ustası Şevket Bozkır’dan öğrenmiştir. Mesleğini 52 yıldır icra<br />eden Hançer’in, bu mesleği öğrettiği 10 kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />askılık :Üzerine eşya takmada kullanılan tahta veya<br />metalden üretilen araç.<br />bel :Toprak işleme aleti.<br />boru :Su veya elektrik hattı geçirmek üzere üretilen<br />metal ya da plastik malzemeden üretilen değişik<br />çap ve uzunluktaki içi boş silindir araç.<br />boya :: Duvarlara renk veren ve onları dış etkilerden<br />koruyan kimyasal madde.<br />cıvata :Metal veya ahşap parçaları birleştirmeye yarayan<br />baş kısmı iri bir vida.<br />cinini delmek :İnadını kırmak, düşüncesinden vazgeçirmek.<br />çekiç :Maden dövme ve çivi çakmada kullanılan demirci<br />aleti.<br />çivi :İki nesneyi tutturmak için kullanılan ucu sivri<br />metal çubuk.<br />çivi çıkar ama yeri kalır :“Yapılan bir kötülük hiçbir zaman unutulmaz.”<br />anlamında bir söz.<br />çivi çiviyi söker :“Sıkıntı ancak onu unutturacak başka bir şeyle<br />giderilir.” anlamında bir söz.<br />238<br />çivi gibi :Sağlıklı ve diri görünmek.<br />dübel :Vidanın duvarda sağlam bir şekilde kalması için<br />delik içerisine yerleştirilen burgulu plastik<br />malzeme.<br />fırça :Toz alma ve boya işlerinde kullanılan araç.<br />hırdavat :Kilit, tel, menteşe, vida, tel gibi metal eşya.<br />hırdavatçı :Hırdavat malzemeleri satan kişi.<br />hırdavatçılık :Hırdavatçının yapmış olduğu iş veya meslek.<br />kabara :İri başlı çivi.<br />kabara sökücü :Çivi sökmede kullanılan duvarcı aleti.<br />kapı kilidi :Kapıları dış etkilerden korumak için kapı içerisine<br />monte edilen ve anahtar yardımıyla açılan alet.<br />kapı kolu :Kapıyı açıp kapamada kullanılan metal veya<br />ağaçtan yapılan tutacak.<br />kargaburun :Tel bükmede kullanılan uç kısmı ince pense.<br />kazma :Toprak kazma işlerinde kullanılan bir sap ile<br />metal bir başlıktan oluşan inşaat malzemesi.<br />kilit :Açılıp kapanma işlevini gören kapatma aracı.<br />kontrol kalemi :: Prizdeki elektrik akımını ölçmeye yarayan alet.<br />korniş :: Perde takmada kullanılan, plastik malzemeden<br />üretilen, ray şeklinde kayabilen araç.<br />köşebent :Genellikle dik açıda görünümü olan metal parça.<br />kürek :Kum, çakıl vb. malzemeleri karıştırmaya yarayan<br />sıvacı aleti.<br />Mart bacadan baktırır<br />yaba kürek yaktırır :“Mart ayı değişkendir, havaların durumuna fazla<br />aldanma.” anlamında bir söz.<br />matkap :: Duvara vida monte etmeye yarayan şarjlı veya<br />elektrikli ev aleti.<br />239<br />menteşe :: Pencere, mobilya kapağı veya kapıların<br />birbirlerine tutturulmasına yarayan bir tarafı sabit<br />diğer tarafı hareketli olan ve iki parçadan oluşan<br />metal araç.<br />metre :: Değişik uzunluklarda nesneleri ölçmeye yarayan<br />araç.<br />nalbur :İnşaat işlerinde kullanılan nal, çivi, vida, tel gibi<br />şeyleri satan kimse.<br />nalburluk :Nalburun yapmış olduğu iş, meslek.<br />pense :Bükme, kesme işlerini yapmada kullanılan alet.<br />priz :Elektrik akımının geçmesini sağlayan, fiş takılan<br />yuva.<br />pul :Vidanın sabit durması için uç kısmına takılan<br />delikli metal.<br />reze :bk. Menteşe.<br />sabitleyici :Yapıştırıcı zamk.<br />somun :Cıvatanın uç kısmına takılan sabitleyici metal<br />başlık.<br />tel :: Değişik metallerden yapılan, kopması oldukça zor<br />olan ince uzun nesne (TDK, 2011: 2309).<br />testere :Ağaç kesme işlerinde kullanılan üçgen şeklinde<br />dişlere sahip olan dar ve uzun şekilleri bulunan<br />kesme aleti.<br />tornavida :Uç kısmı düz veya yıldız şeklinde olan vida takma<br />veya sökme işlerinde kullanılan alet.<br />vida :Genellikle matkap yardımıyla döndürülerek<br />sabitlenen burmalı çivi.<br />240<br/><br/><b>4.31. Hurdacılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman - 14.04.2018<br />Kaynak Kişi: Hasan Özbay<br />Hurdacı Hasan Özbay, 1975 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, babası Muhammet Özbay’dan öğrenmiştir. Mesleğini 12 yıldır icra eden Özbay’ın,<br />bu mesleği öğrettiği kimse yoktur.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman - 14.04.2018<br />Kaynak Kişi: Süleyman Kayan<br />Hurdacı Süleyman Kayan, 1963 yılında Ereğli’de doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 20 yıldır icra eden Kayan’ın, bu mesleği öğrettiği<br />kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />alüminyum :Özellikle mutfak eşyası yapımında kullanılan<br />hafif bir element (TDK, 2011: 109).<br />alüminyum eskisi :Hurdaya çıkmış alüminyum madeninden<br />yapılmış olan her türlü malzeme.<br />asbab/ esvap :Elbise.<br />bakır eskisi :Bakır madeninden yapılmış olan<br />kullanılmayacak duruma gelmiş her türlü<br />malzeme.<br />beleş :: Para vermeden, bedavaya.<br />bilgisayar hurdası :Kullanılmayacak duruma gelmiş olan bilgisayar<br />parçalarının oluşturduğu hurda.<br />bir lirayı bulsa almaz bakırı bulsa alır :Hurdacıların gözünde bakırın değerli bir maden<br />olduğunu ifade etmeye yarayan bir söz.<br />bir taşla iki kuş vurmak :“bir davranışla, ikiden fazla işi başarmak.”<br />anlamında bir söz.<br />241<br />cıfıt çarşısı gibi :: Darmadağınık, çok düzensiz (Duru vd., 2016:<br />18).<br />çarçur etmek :Boş yere harcamak.<br />demir eskisi :Kullanılmayacak duruma gelmiş demir hurdası.<br />elektronik hurda :Kullanılmayacak duruma gelmiş olan elektronik<br />hurdası.<br />eski :Kullanım vasıflarını kaybetmiş her türlü<br />malzeme.<br />eskici :Hurdaya malzemeleri alıp satan kimse.<br />eskiler alırım :Eskicinin sokak aralarında gezerken söylediği<br />nida sözü.<br />hammadde :İşlenmemiş hâlde bulunan doğal madde.<br />hurda :Tedavülden kalkmış her türlü atık malzeme.<br />hurdacı :Hurda malzemeleri alıp satan kişi.<br />hurdacılık :Hurdacının yapmış olduğu iş, meslek.<br />kâğıt hurda :Her türlü atık duruma gelmiş kâğıt malzeme.<br />kelepir fiyatına :Çok ucuz.<br />metal hurda :Kullanılmayacak durumdaki maden atık<br />malzeme.<br />metelik :Çeyrek kuruş, on para miktarında metal para.<br />plastik malzeme :: Plastikten elde edilen her türlü ürün.<br />pres :Atık malzemelerin bir makine yardımıyla<br />sıkıştırılması işlemi.<br />teneke :Sacdan imal edilmiş kaplama malzemesi.<br />yarı mamul madde :Henüz tüketime hazır olmayan ara ürün.<br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 20:00 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988340#2988340 Tue, 14 Feb 2023 11:38:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.22. Fırıncılık</b><br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman - 17.04.2018<br />Kaynak Kişi: Ahmet Eski<br />Fırıncı Ahmet Eski, 1965 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />ustası Rahim Korkmaz’dan öğrenmiştir. Mesleğini 39 yıldır icra eden Korkmaz’ın, bu<br />mesleği öğrettiği kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />aca kuru ekmek bal helvası gibi gelir :“İş bulamayan kişi, eline geçirdiği bir<br />işi çok büyük bir lütuf sayar.” anlamında<br />bir söz (Aksoy, 2016: 109).<br />208<br />beze :Ekmek yapımında kullanılan, belli gramajda<br />kesilmiş hamur parçası.<br />cızekmek :Saçta veya tavada yapılan börek, ekmek.<br />eğiş :Hamur keskisi.<br />ese :bk. Ekmek küreği.<br />ekmeğinden etmek :İşinden olmak.<br />ekmeğinden olmak :Geçimini sağlayan işinden istemeden ayrılmak.<br />ekmeğine göz koymak :Bir kimsenin işini elinden almaya çalışmak.<br />ekmeğine kan doğramak :Bir kimseyi sıkıntılara sokacak davranışlarda<br />bulunmak.<br />ekmeğine yağ sürmek :Bir kişinin işine yarayacak biçimde davranmak.<br />ekmeğini çıkarmak :Geçinmek için gerekli miktarı kazanmak.<br />ekmeğini yemek :Bir kimsenin işinden rızkını sağlamak.<br />ekmeğiyle oynamak :Geçim kaynağını kesmek.<br />ekmek küreği :Ekmeği fırına atmada kullanılan, ağaç saplı<br />yayvan araç.<br />ekmek elden su gölden :Başkasının sırtından bedava geçinmek.<br />eli ağır :Çok yavaş.<br />eli ekmek tutmak :Geçimini kendi emeğiyle sağlamak.<br />fırın :Ekmek, pasta gibi yiyecekleri pişirmeye yarayan<br />ocak.<br />fırıncı :Fırın işleriyle uğraşan meslek erbabı.<br />fırıncılık :Fırıncının yapmış olduğu iş veya meslek.<br />katmer :Çiğ yufka içerisine tereyağı konularak hazırlanan<br />ekmek.<br />keski :Hamur kesmeye yarayan alet.<br />köz :: Ocağın içerisindeki kor hâlindeki ateş<br />parçacıkları.<br />pasa :Hamur bezelerinin konulduğu ağaç kasa.<br />patika tahtası :Üzerine ekmek konulan düz tahta parçası.<br />pide :Yayvan ve yassı ekmek.<br />ranzumal :Hamurun altına serilen kepek unu.<br />209<br />Sincan ekmeği :Üzerine susam atılmış somun şeklindeki tava<br />ekmeği.<br />somun :Alt ve üst kısmı kabarık tava ekmeği.<br />topan :Hamur yoğurmaya ya da çamaşır yıkamaya<br />yarayan tahta tekne.<br/><br/><b>4.23. Foracılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-25.03.2017<br />Kaynak Kişi: Yusuf Girgin<br />Foracı Yusuf Girgin, 1963 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. esleği,<br />ustası Kemalettin Güngör’den öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden Girgin’in, bu<br />mesleği öğrettiği 2 kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />Abdalın karnı doyunca<br />gözü pabucundadır :“Çıkarcı kimsenin dostluğu o iş bitene<br />kadardır.” anlamında bir söz.<br />acıttırmak :Veresiye vermeye istek bırakmamak”<br />anlamında bir söz.<br />acizlenmek :İçerisinde bulunduğu durumundan dolayı<br />hoşnut olmamak<br />Allah helalinden versin :“Allah haramdan uzak tutsun.” anlamında bir<br />söz.<br />Allah ıslah etsin :“Allah kötü huyunu düzeltsin.” anlamında bir<br />söz.<br />Allah razı olsun :“Allah’ın rızasını kazananlardan ol.” anlamında<br />bir söz.<br />Allah yedirmek nasip etsin :“Allah kazandığınız parayı yemeniz için ömür<br />versin.” anlamında bir söz.<br />altı yok pabuç gibi gezmek :Gereğinden çok fazla gezmek<br />210<br />anan atan nurda yatsın :“Allah, anne ve babana rahmetiyle muamele<br />etsin.” anlamında bir söz.<br />ayak bağı olmak :Bir işin yapılmasına engel olmak.<br />ayak diremek :İnatlaşmak.<br />ayaklaşmak :Uzlaşmamak için çaba sarf etmek.<br />ayağının tozuyla gelmek :: Durup dinlenmeden, çabucak gelmek.<br />ayak sürümek :Bir yere gitmede direnç göstermek.<br />ayak yapmak :Bir işte hile yoluna başvurmak.<br />ayakakkabı fırçası :Ayakkabıların tozunu almaya yarayan ince<br />tüylü bir fırça çeşidi.<br />elin çok mu dar? :“İşlerin çok mu yoğun?” anlamında bir söz.<br />falçata :Kunduracılıkta kullanılan bir bıçak.<br />fora :Ayakkabının taban ile üst kısmı arasında kalan<br />bölümü.<br />fora ipi :Ayakkabının altını dikmek için kullanılan<br />kalın ip.<br />fora makinesi :Ayakkabının alt tabanını dikmeye yarayan<br />makine.<br />foracı :Fora işi ile meşgul olan kimse.<br />foracılık :Foracının yaptığı iş veya meslek.<br />freze makinesi :Ayakkabının alt kenar ve ökçelerin<br />düzeltilmesi işlemini yapan makine.<br />galloş :Çok eskiden kullanılan lüks kadın ayakkabı<br />(Bardakçı, 1976: 285).<br />gazuma makinesi :Ayakkabının kenar dikişlerini atan makine.<br />güneş çarığı sıkar, çarık da ayağı :“İnsanlar üzerine düşen görevi en<br /> iyi şekilde yapmalıdır, yaşanacak bir<br /> aksaklıktan herkes zarar görür.” anlamında bir<br /> söz.<br />imitasyon kemer :Suni deriden yapılan kemer.<br />kesim bıçağı :Ayakkabıcılıkta kullanılan deri kesme bıçağı.<br />211<br />kıvırma :Ayakkabıcılıkta kenar kusurlarını düzeltip,<br />katlama işlemi.<br />kösele ayakkabı :: Deriden imal edilen ayakkabı.<br />saya :Ayakkabının üst bölümü.<br />sayacı :Saya işini yapan kişi.<br />siftah :İlk satış esnasında alınan para.<br />siliksiyon :Ayakkabı tamirciliğinde kullanılan bir<br />yapıştırıcı.<br />sineklenmek :İşi olmamak, oyalanmak.<br />sinekli :Tembel, uyuşuk.<br />sivişmek Ortadan kaybolmak.<br />şefte :Alışverişte kazanılan ilk para, siftah.<br />şibidik :Ökçesiz terlik.<br />şirneme :Şımarma (Mısırlıoğlu, 2008: 79).<br />taban lastiği :bk. Pençe.<br />takırdamak :Gürültü yapmak.<br />takunya :Tahtadan yapılan bir terlik.<br />tapırdamak :Sesli bir şekilde yürümek.<br />terliğe basıvermek :Terliği ayağına giymek.<br />terlik :Yanları ve arkası açık, hafif bir ayakkabı<br />(Doğan, 2014: 1684).<br />tığ :Genellikle delme işlerinde kullanılan ahşap<br />saplı ve sivri uçlu iğne.<br />topuk :bk. Ökçe.<br />vakite :Sığır derisi (Bardakçı, 1976: 285).<br />valiz çekeceği :Valizin bir yere taşınmasında kullanılan valize<br />monteli metal bölüm.<br />veresiye yok :“Parası peşin.” anlamında bir söz.<br />yakma :Ayakkabı kenar kısımlarının yontulmasından<br />sonra boyanması ve güzelleştirme işlemi.<br />yemeni :Alt kısmı köseleden, üst kısmı ise deriden<br />yapılan hafif ayakkabı.<br />212<br />yorak :Mest, çapula, yemeni gibi ayakkabılara vurulan<br /> meşin yama.<br />yukalmak :İncelmek.<br />zımba : Deriye delik açmaya yarayan alet.<br />zınarmak :: Diklenmek.<br />zıylak :Kaygan.<br />zıymak :Kaymak.<br/><br/><b>4.24. Fotoğrafçılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-24.05.2018<br />Kaynak Kişi: Salih Çatav<br />Fotoğrafçı Salih Çatav, 1977 yılında Karaman’da doğmuştur. lise mezunudur. Mesleği,<br />ustası Süleyman Sak’tan öğrenmiştir. Mesleğini 25 yıldır icra eden Çatav’ın, bu mesleği<br />öğrettiği 2 kişi vardır.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-14.06.2018<br />Kaynak Kişi: Murat Altunay<br />Fotoğrafçı Murat Altunay, 1970 yılında Adana’da doğmuştur. lise mezunudur. Mesleği,<br />ustası Orhan Aksoy’dan öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden Altunay’ın, bu mesleği<br />öğrettiği 10 kişi vardır.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />açı :Görüntü alanı.<br />açıklık :Makinede ışığın girdiği alan.<br />açma :Film banyo hatasının kimyasal yöntemlerle<br />düzeltme işlemi.<br />adaptör :Makine parçalarını birbirine geçirmeye yarayan<br />soket.<br />ağartma banyosu :Yoğunluğu azaltmak için yapılan kimyasal<br />banyo.<br />213<br />aile fotoğrafı :Aile üyelerinin birlikte verdiği fotoğraf.<br />alaminüt :Karanlık kutu ve objektifi bulunan basit ve<br />körüklü fotoğraf makinesi.<br />albüm :Resim ve fotoğraf saklamak için hazırlanan kaplı<br />defter.<br />amatör :: Profesyonel olmayan fotoğrafçı.<br />ana renkler :Yeşil, kırmızı ve maviden oluşan renk çeşitleri.<br />anahtar ışık :Noktasal ışık veren etkin ışık kaynağı.<br />anahtar ton :Bir görüntüdeki en önemli ton.<br />aplanat :: Düzeltme işlemine tabi olmuş objektif.<br />arap :Negatif fotoğraf.<br />asetik asit :Ara banyo banyosunun hazırlanması esnasında<br />kullanılan asit özellikli madde.<br />aydınlatma :Çevredeki nesneleri görmek ve yönlendirmek<br />düşüncesiyle ışıklandırma işlemi.<br />ayna kilidi :Sabitleme aracı.<br />az ışık :Karanlık alan.<br />az ışıklı görüntü :Koyu renkli görüntü.<br />banyo :Kâğıtlarda veya filmlerde saklı olanı açığa<br />çıkarmak adına kullanılan çeşitli kimyasal<br />bileşimlerle yapılan işlem.<br />baskı :: Pozitif görüntü.<br />bindirme :Farklı görüntüleri aynı kâğıt üzerinde<br />birleştirilerek kullanılması işlemi.<br />biyometrik foto :Standartları (ICAO) eliyle saptanan önemli<br />belgerde kullanılan fotoğraf türü.<br />bromür kâğıdı :Tercih edilen fotoğraf kâğıdı türü.<br />büyük boy fotoğraf makinesi :Çoğunlukla büyük ebatta film takılarak çalışan<br />sayısal fotoğraf makinesi.<br />çalkalama :Filmin ışığa hassas bölümünün, banyo işlemi ile<br />temas etmesinin sonucu gerçekleştiren yöntem.<br />çekim menzili :Nesnelerin net görülebilme noktası.<br />214<br />çerçeve :Resim konulabilen ahşap veya metal kenarlık.<br />çerçeveleme :Kadrajlama.<br />deklanşör :Fotoğraf makinesinde açma kapama işlemini<br />kontrol ederek filmin çekim işlemini sağlayan<br />düğme.<br />dia :Saydam tabaka üzerine çekilen pozitif fotoğraf.<br />diyafram :Fotoğraf makinelerinin objektiflerinde, açılıp<br />kısılmak suretiyle ışık oranını ayarlayan düzenek.<br />durdurma banyosu :Baskı sırasında karttaki kimyasal faaliyeti<br />sonlandırmaya yarayan sıvı madde.<br />duyarkat :Fotoğraf film ve kâğıtlarında, görüntünün<br />oluşmasını sağlayan gümüş tuzlarından oluşan,<br />ışığa karşı duyarlı katman.<br />düz aydınlatma :Karanlık ve aydınlık karşıtlığının<br />hedeflenmediği aydınlatma yöntemi.<br />eksik pozlama :Beklenilenden daha az pozlama yapma.<br />film :Görüntüyü kalıcı hâle getiren ve ışığa hassas<br />nesneden meydana gelen şerit.<br />film banyo tankı :: Değişik ebatlardaki filmlerin banyodan<br />geçmesine yardımcı olan çelik veya bakalit kap.<br />film değiştirme torbası :Siyah renkli malzemeden üretilmiş film<br />değiştirme işlemi yapılan torba.<br />film düzlemi :Filmin pozlanmak amacıyla muhafaz edildiği<br />yer.<br />film kaseti :Işık geçirmeyen bir ortama sahip olan ve makara<br />sistemi ile sarılı film kutusu.<br />film tarayıcı :Negatif filmlerin nümerik bir şekilde<br />algılanmasına yardımcı olan araç.<br />film taşıyıcı :Fotoğraf makinelerinde kullanılan kapalı kutu<br />sistemi.<br />filtre :: Objektifin ön kısmına monte edilen ve renk<br />tonlarını ayarlayan cam.<br />215<br />flaş :Yapay aydınlatma kaynağı.<br />fluluk :Net görüntü veremeyen alan.<br />format :Makine görüntüsünün genişlik ve uzunluk olarak<br />sahip olduğu durum.<br />fotoğraf :Işığa karşı duyarlıklı bir yüzey üzerinde özel<br />makineyle saptama yöntemi.<br />fotoğraf çekilmek :Fotoğraf makinesiyle görüntü vermek.<br />fotoğraf çekmek :Fotoğraf makinesiyle görüntüyü saptamak.<br />fotoğraf çektirmek :Fotoğraf makinesiyle bir görüntüyü tespit<br />ettirmek.<br />fotoğraf laboratuvarı :Banyo, baskı türü karanlık oda çalışmalarının<br />yapılması için hazırlanan özel bölme.<br />fotoğraf makinesi :Fotoğraf çekme işlerinin yapıldığı aygıt.<br />fotoğrafçı :Fotoğraf çeken ya da basan kimse.<br />fotoğrafçılık :Fotoğraf çekme işi.<br />fotoğrafhane :Fotoğrafçılıkla ilgili her türlü iş ve işlemlerinin<br />yapıldığı işletme.<br />fotoğrafik :Fotoğrafçılığa ait.<br />fotojenik :Fotoğrafta güzel bir etki bırakan yüz.<br />fotometre :Işıkölçer.<br />fotomontaj :Fotoğrafı yeniden düzenlemek.<br />fototip :Konu fotoğrafı.<br />foturaf : Fotoğraf.<br />gamut :Bir renk sisteminin görüntüleyebildiği renk<br />aralığı.<br />gif :Görseller için kullanılan bir format.<br />görselleştirme :Çekimlerin düzenli hâle getirimesi işlemi.<br />görüntü :Üç boyutlu materyallerin ışıklı bir ortamda<br />oluşturduğu iki boyutlu durum.<br />ikinci banyo :İkinci banyo olarak uygulanan yöntem.<br />kadrajlama :Biçim oluşturma, çerçeveleme.<br />216<br />karanlık oda :Filmlerde banyo ve kart baskı işlemlerinin<br />yapıldığı özel oda.<br />kare :Filmdeki görüntü durumu.<br />kaset :Filmin ışıktan korunmak için içine konduğu,<br />metal ya da plastikten koruyucu kılıflı makara<br />kabı.<br />kırpma :Görüntüyü istenilen ebatta düzeltme işlemi.<br />kompoze etmek :İki ya da daha çok görüntüyü birleştirme işlemi.<br />kompozisyon :Fotoğraflardaki görsellik durum.<br />konu :Fotoğrafı oluşturan nesne veya insan.<br />kopya film :: Pozitif film.<br />körük :: Objektif ile fotoğraf makinesinin gövdesi<br />arasında yer alan ve özellikle ray üzerine<br />sabitlenmiş, esnek yapısı olan bir malzeme.<br />kumlanma :Nümerik şekilde kayda geçirilen dijital<br />resimlerde, geleneksel filmlerdeki kumlanmayı<br />anımsatan ve hoş karşılanmayan görüntü.<br />mini fotoğraf makinesi :Çoğunlukla 35 mm film boyutunda fotoğraf<br />makinesi.<br />küvet :İçine gerekli kimyasal madde konulan bakalit<br />kap.<br />makine :Fotoğraf makinesi.<br />mikrofotoğraf :Küçük fotoğraf çalışmaları.<br />negatif :Film emülsiyonu ile alakalı çekme ve düzenleme<br />çalışmalarının ardından meydana gelen tersine<br />sıralanmış karşı tonların görüntüsü.<br />noktalama :Çeşitli renklerde minik noktalar içeren basılmış<br />fotoğraf ve dergileri düzenleme çalışması.<br />normal objektif :Sağlıklı bir gözce algılanabilen görüntü<br />oluşturan objektiftir.<br />objektif :Cisimlerden gelen ışınları alıp film yüzeyine<br />aktaran yakınsak mercek sistemi.<br />217<br />odak :Görüntünün keskin bir şekilde görünmesini<br />sağlama.<br />odaklama :Fotoğrafı çekilecek olan cismin net bir<br />görüntüsünü sağlama işlemi.<br />parlaklık :Aydınlık ve karanlık miktarını ifade eden ışık<br />seviyesi.<br />paspartu :Çekilen resimleri çevrelemek amacıyla<br />kullanılan ortasında boşluk olan mukavva<br />mataryel.<br />patlama :: Dijital fotoğraf aygıtlarında meydana gelen<br />görüntü problemi.<br />perspektif :Üç boyutlu bir nesnenin iki boyuta çevrildiğinde<br />ebat ve şekil bakımından ortaya çıkan alaka<br />durumu.<br />piksel :Sayısal görüntünün ana ekseni olan birim<br />kareler.<br />polaroid fotoğraf makinesi :: Doğrudan pozlama yapan fotoğraf makinesi.<br />pozitif :Aslına uygun görüntü özelliği.<br />pozlama :Işık alabilen bir nesnede, görünmez görüntü<br />meydana getirmek için ışığın ulaşma periyodu.<br />pozlandırma :Kullanılan baskı kartının duyarlılığına göre,<br />etrafının yeterli ve doğru ışık alması durumu.<br />renk :Gözle algılanabilen ışık spektrumu serisi.<br />renk aralığı :Bir cihaz ya da üretim mekanizmasıyla<br />oluşturulabilir renk serisi.<br />rötuş :Negatifteki ya da baskıdaki kusurları kapatmak<br />veya fazlalıkları kazıma yöntemi.<br />sapma :Görüntü kusurları.<br />saptama banyosu :Sinema banyolarında uygulanan kimyevi bir<br />çözelti.<br />standart boyut :Analog veya sayısal fotoğraf makinelerine<br />verilen ad.<br />218<br />stereoskobik fotoğraf makinesi :Fotoğraflarda üç boyutluluk özelliği oluşturma<br />teknolojisine sahip fotoğraf makinesi türüdür.<br />şipşak :Kolay taşınabilir boyutlarda kompakt fotoğraf<br />makineleri.<br />tabaka film :Belirlenmiş bir ebatta hazırlanmış, çoğunlukla<br />büyük olan fotoğraf makinelerinde bir film kesesi<br />desteğiyle çalıştırılan film çeşidi.<br />tek banyo :S-B filmlerde geliştirme ve dahi saptama<br />işlerinin bir arada devam ettirldiği banyo türü.<br />tek renkli :Belirli bir dalga boyunda olan ışık.<br />tekayak :Fotoğraf makinesi ayaklığı.<br />titrek görüntü :Hareketin dondurulamaması ya da makinenin<br />titremesinden kaynaklanan net olmama durumu.<br />vesikalık fotoğraf :Resmi belge ve kimliklerde kullanılan fotoğraf.<br />yakın çekim :Yakın bir şekilde yapılan büyük ve küçük ebatlı<br />çekim.<br />yakınsama :Özellikle ince kenarlı merceklerde gelen ışığı<br />yakınlaştırma oranı.<br />yakma :Bir görüntünün bir kısmını koyulaştırmak için<br />karanlık odada o bölgeyi fazla pozlandırma<br />işlemi.<br />yanlış renk :Rengin keyfi seçilmesini anlatan ifade şekli.<br />yanma :Gereksiz pozlanma neticesinde film kağıdının<br />karanlık hâle gelmesi.<br />yansıtıcı :Işığın istenilen yere düşmediği durumlarda<br />kullanılan özel düzenek.<br />yaprak film :Tek tek kullanılan büyük boyutlu film.<br />yıkama :Kimyasal eriyikleri temizleme süreci.<br />yoğunlaştırma :Banyosu az yapılan filmlerin kullanılır duruma<br />getirme esnasında yapılan kimyasal işlem.<br />zamanlayıcı :Makinelerde deklanşöre basıldıktan sonra çekim<br />yapılmasını sağlayan sistem.<br />219<br />zon sistemi :Kullanılması zaruret arz eden tek ışık ölçme<br />düzeni.<br />zoom :: Değişken odak uzunluklu objektif.<br />zum :Fotoğraf makinesinin uzaklık yakınlık durumuna<br />göre alınan sonuç.<br/><br/><b>4.25. Gömlekçilik</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-10.07.2017<br />Kaynak Kişi: Mehmet Öget<br />Gömlekçi Mehmet Öget, 1952 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Celalettin Benli’den öğrenmiştir. Mesleğini 50 yıldır icra eden Öget, bu<br />mesleği elli kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />ağarmak :Beyazlamak.<br />apartura :İki parçalı kolda düğmenin dikildiği yırtmaç.<br />apoletli gömlek :Gömleklerin omuz kısmında apoleti bulunan<br />gömlek.<br />bayan bluzu :Bayanların üzerine giymeleri için örgü veya<br />kumaştan özel olarak yapılmış gömlek.<br />bobin :Üzerine ip sarılı makara.<br />ceket yakalı gömlek :Gömleklerde yaka kısmı ceketlerde olduğu gibi<br />aşağı doğru inen gömlek.<br />cep :Gömleklerde genellikle içerisine bir şeyler<br />konmak üzere üst yan tarafa dikilen ilave bölüm.<br />cep ağzı kıvırma :Gömleklerde ceplerin ağız kısmını özel bir<br />yöntemle dikme işlemi.<br />duble kol :Kol kısmına kıvrım yapılmış gömlek.<br />düz kol :Klasik kollu gömlek.<br />fisdan :Fistan, elbise.<br />frenk gömleği :Kravat takılmaya uygun klasik uzun kollu erkek<br />gömleği.<br />220<br />gavadura cetveli :Gömlek kolunu kumaşa çizmeye yarayan eğik<br />cetvel.<br />gaytan :İnce bezden dikilerek veya iplikten bükülerek<br />düğmeye geçirilen düğmelemede kullanılan uzatma<br />halka.<br />gazak :Kazak.<br />gömlek :Ön kısmı düğmeli, kısa ve uzun kol çeşitleri<br />bulunan yakalı giyecek.<br />gömlekçi :Gömlek yapan kişi.<br />gömlekçilik :Gömlekçinin yaptığı iş.<br />hacı kanatyel :Hacılara özel olarak dikilen geniş ve genellikle<br />cepli gömlek.<br />hakim yaka gömlek :Yakası olamayan düz gömlek.<br />ıslampa :Gömlek dikmede kullanılan özel kalıp.<br />iş göyneği :İşlerde daha rahat çalışmak için özel olarak<br />dikilen gömlek.<br />işlik :Mintan, gömlek.<br />kapaklı gömlek :Cep kısmı üstten kapakla örtülebilen gömlek.<br />killik :: Dış gömleği.<br />kirlik :Kadın giysisi, fistan, gömlek.<br />kol kırılır yen içerisinde kalır :“Arkadaşlar arasında yapılan tartışmalar dışarıya<br />taşınmaz.” anlamında bir söz.<br />kol :Gömleklerin omuz başından parmak uçlarına<br />gelene bölümü.<br />manşet :Gömleklerde kollarının ağızlarına geçirilen,<br />genellikle çift katlı kumaş bölüm.<br />pat :Gömleklerin düğme bölümüne işlenen süslemeli<br />kumaş parçası.<br />patlet :: Pantolon, gömlek ve eteklerde arasında fermuarı<br />barındıran kısım.<br />polyester ip :Sentetik liflerden yapılmış ağarma ve solmaya<br />karşı dayanıklı ip.<br />221<br />regula :Kaba kesimden sonra gömleği kalıbına göre ince<br />kesim yapma işlemi.<br />roba :Gömleğin omuz kısmı.<br />tela :giysilerde, yaka ve benzeri yerlerde kumaşla astar<br />arasına konulan ve dik durmayı sağlayan kolalı<br />bez.<br />terikoton kumaş :Medikal hastane kıyafetlerinde kullanılan kumaş<br />türü.<br />veresiye isteme benden<br />buz gibi soğurum senden :“Veresiye dostluğu bozar.” anlamında bir söz.<br />yaka :Gömleklerin boyun kısmına gelen bölme.<br />yaka telası :Gömleklerde yaka ile astar arasına konan ve<br />yakanın dik durmasını sağlayan kolalı bez.<br />yen :Giysinin dirsekten aşağı kısmı.<br/><br/><b>4.26. Halıcılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-23.01.2017<br />Kaynak Kişi: Hasan Hüseyin Aydal<br />Halıcı Hasan Hüseyin Aydal, 1942 yılında Karaman’ın Taşkale Kasabasında doğmuştur.<br />İlkokul mezunudur. Mesleği, babasından öğrenmiştir. Mesleğini 58 yıldır icra eden<br />Aydal’ın, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-07.06.2018<br />Kaynak Kişi: Medine Kayan<br />Halıcı Medine Kayan, 1966 yılında Konya’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />ustası Şerife Ak’tan öğrenmiştir. Mesleğini 35 yıldır icra eden Kayan’ın, bu mesleği öğrettiği<br />10 kişi vardır.<br />222<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />Acem düğümü :Tek bir çözgü ipliğinin etrafına dolanıp diğer<br />çözgünün etrafına gevşekçe sarılan düğüm çeşidi.<br />acılamak :Halı ipinde kırmızı, koyu yeşil, lacivert ve siyah<br />renklerle boyamadan önce ceviz yaprağı ve tetiri<br />ile kaynatma işlemi.<br />ağaç motifi :Selvi, salkım söğüt, palmiye ve hayat ağacı gibi<br />ağaç motiflerinin işlendiği motif.<br />arkaçlık :: Dokumada argaç olmaya elverişli ip (TDK,<br />2009: 325).<br />artma :Genel olarak çıplak hayvana yüklenen büyük<br />çuval.<br />(TDK, 2009: 1015).<br />altlık :Halıyı tozdan, kirden, nemden korumak için<br />keçe, köpük ve kauçuktan yapılan koruyucu<br />malzeme.<br />asalı :Azık koymaya yarayan boyalı bez, mendil<br />(TDK, 2009: 339).<br />atkı :Halı dokumalarda kullanılan yatay düzlemdeki<br />ipek ipliği.<br />ayarlı kırkım makası :Kumaş kesmeye yarayan makas.<br />balıklı :Bir kilim çeşidi (TDK, 2009: 505).<br />bastıran :Halı tezgâhlarına geçirilen ip (TDK, 2009: 547).<br />bıçak :Fazla iplikleri kesmede kullanılan alet.<br />bordur :Halının her tarafını kaplayan dış sedef, etlik, iç<br />sedef ve büyük su denilen bölümlerin tamamı<br />(tekstildershanesi.com, 2017).<br />buru :Halıyı sıkıştırmak için kullanılan vidalı demir.<br />cehri :Ufak boncuk şeklinde meyveleri olan ve boya<br />yapmakta kullanılan yabani ağaç.<br />ceviz tetiri :Halıcılıkta kullanılan, yeşil cevizi çevreleyen<br />kabuk.<br />223<br />cicim :Motifler genellikle dağınıktır ya da diziler<br />hâlindedir, herhangi iki motif arasında hiçbir<br />organik ilişki bulunmayan halı dokuma tekniği.<br />cumbar :: Dokuma tezgâhlarında bezi gerdirmek için<br />kullanılan iki tarafı dişli bir aygıt<br />çalma :Kilim sanatının bütün inceliklerinin kullanıldığı<br />bir dokuma.<br />çapak :Tarak ve gücüden geçirilen ip (TDK, 2009:<br />1073).<br />çapıtçul :: Parça bezlerden yapılan dokuma kilim.<br />çıkrık :El veya ayak yardımıyla hareket edebilen ipliği<br />bükme ve sarma işlerinde yararlanılan araç.<br />çiçek motifleri :Farklı türden çiçek figürlerinin işlendiği motif.<br />çile :İplik demeti.<br />çiti :Halı dokumasında başlangıç ve bitiş kısımlarına<br />işlenen özel örgü.<br />çözgü :Halı tezgâhında kullanılan kasnağa göre dikey<br />şekilde geçirilen iplik.<br />çul :Yer sergisi, kilim.<br />çulfalık :Kilim, çul dokunan küçük dokuma tezgâhı.<br />çulu büyümez tazısı büyür :“Önemli olan kişinin giydiği değil yaptıklarıdır.”<br />anlamında bir söz.<br />çulu düzmek :Giyimini düzeltmek.<br />çurhalık/ çulhalık :: Dokuma aygıtı.<br />çuval :Farklı iplik türlerinden imal edilmiş büyük torba.<br />dal motifleri :: Düz kıvrımlı, zikzak şeklinde ağaç dalı<br />figürlerinin işlendiği motif.<br />desenli halılar :Üstünde farklı motif ve süslemeler yer alan halı.<br />desensiz halılar :Motif ve süsleme yapılmayan halı.<br />diğer hayvan motifleri :Ejderha, akrep, yılan ve ceylan gibi hayvan<br />figürlerinin işlendiği motif.<br />duvar ve karyola halısı :Süs amaçlı duvara asmak için yapılan halı.<br />224<br />düğüm :İlmek, ilme.<br />eğirmeç :Elde yun eğirmeye yarayan tahtadan yapılmış<br />araç.<br />eğlemek :. Oyalamak.<br />el halısı :Halı ilmelerinin insanlar tarafından yapılmasıyla<br />oluşan halı.<br />etlik :Halı ve kiliminden bilahare bordürden önce<br />zemin rengine uygun ve halı boyutlarına göre<br />kadifeden imal edilen dokuma<br />(tekstildershanesi.com, 2017).<br />filikli :Keçi yününün halıda olduğu gibi kullanılmasıyla<br />dokunan kilim.<br />floş :Selülozdan üretilen parlak ve bükümsüz iplik.<br />gazıl :Kıldan yapılan ip.<br />gebre :Sert kıl ve sert çuldan yapılan ve atları tımar<br />etmede kullanılan kese.<br />geceve :İplik çilesi takılan iplik çıkrığı, elemya (TDK,<br />2009: 1959).<br />gelep :Yünden yapılan ip çilesi.<br />gelep yapma :İpi çile hâline getirme işlemi.<br />geometrik motifler :Halılarda dekoratif amaçla kullanılan geometrik<br />motif çeşitleri.<br />goşan ipi :Süt sağımı sırasında koyunların boyunlarına<br />bağlanan yünden yapılan boyalı ip.<br />gücü :Çözgü iplerine yatay olarak tasarlanan, atkı<br />yapılırken belirtilen mesafeyi sağlamak adına<br />tellerin ayrılmasına yardımcı olan düzenek<br />(tekstildershanesi.com, 2017).<br />halı :Farklı iplik çeşitlerinden yapılan kabarık yüzeyli<br />bir dokuma.<br />halı kilimi :Halıda dokumanın düz durması için ilk ve son<br />bölümlere ilave edilen düz dokuma.<br />225<br />halı makası :Çözgü ve atkı iplikleri kesip kırkmak için<br />kullanılan araç.<br />halıcı :Halı yapıp satan kişi.<br />halıcılık :Halıcının yaptığı iş, meslek.<br />hav :Çözgü ipliklerini, montelenmiş ilme olarak<br />adlandırılan düğüm kısımlarını, belirlenen<br />ebatlarda kesme işlemi.<br />havın :Halı tüyünü oluşturacak renkli ipliklerin<br />düğümlenmesi işlemi.<br />heybe :Binek hayvanlarında yük taşımak için kilim veya<br />halıdan imal edilen iki gözlü torba.<br />ılgıdır :Yumak hâlindeki ipi çile haline sokmaya<br />yarayan araç.<br />ıstar :Halı, kilim dokunan tezgâh.<br />iğ :İplik yapımında kullanılan orta kısmı şişkin<br />kirmen.<br />iğcik :Yün eğirilen iğin altına konan tabla.<br />ilme :Halı dokuma kullanılan birbiri ardına sıralı iplik<br />düğümleri.<br />ip koptuğu yerden ulanır :“Soruna sebep olan şey ortadan kaldırılmadıkça<br />sorun çözüme kavuşmaz.” anlamında bir söz.<br />ipek :İpek böceğinin kozalarının işlenmesiyle elde<br />edilen parlak bir kumaş.<br />ireze :Halı tezgâhında levendlere halı boyunca yatay,<br />alt kısmına dik ve birbirine çaprazlama geçirilen<br />iplik.<br />irpeden :Tezgâha sarılmış halı dokuma iplikleri (TDK,<br />2009: 2554).<br />karışık motifler :Farklı şekil ve figürlerin bir arada kullanıldığı<br />motif.<br />kecere :: Dokumacılıkta ipliği sarmakta kullanılan çıkrık<br />(TDK, 2009: 2715).<br />226<br />keçi kılı :Keçilerin belli zamanlarda kırpılması ile elde<br />edilen ve dokumacılıkta kullanılan iplik türü.<br />kelep :bk. Gelep.<br />kenar halısı :En kısmı dar, boyca ise uzun olan halı.<br />kenar örgüsü :Halılarda yan kısımlara örülen dar şerit.<br />kılı kılına :İsteğe verecek kadar, asgari.<br />kılı kırk yarmak :Ayrıntılı davranmak.<br />kilim :Evlerde sergi amacıyla kullanılan kıl veya<br />yünden yapılan düz dokuma.<br />kirkit :Halı dokurken düğümleri döğüp sıkıştırmada<br />kullanılan alet (Ülkümen, 2012: 349).<br />kirkitli dokuma :Kirkit aracının kullanıldığı el dokuma.<br />kolan :Keçi kılından örülen enlice bağlama ipi.<br />koşan ipi :Koyun ve keçileri sağmada kullanılan örülerek<br />yapılan, bağlama işlerinde kullanılan ip.<br />koyun yünü :Koyunların belli zamanlarda kırpılması ile elde<br />edilen dokumacılıkta kullanılan yün.<br />kök boyası :: Doğadaki envaiçeşit otlardan, ağaç dallarından<br />veya yapraklarından el yordamı ile yapılan boya.<br />kuş motifleri :Kartal, tavus kuşu, güvercin gibi hayvan<br />figürlerinin işlendiği motif.<br />kücü :Istarın direklerini kesen, erişlerin düzenli<br />geçişlerini sağlayan araç.<br />küsgüç :Örgü ve ipliklerin düzenli durmasını sağlayan<br />değnek.<br />makine halısı :Halı fabrikalarında ve atölyelerde seri şekilde<br />üretilen halı.<br />meyve motifleri :Nar, elma, üzüm, kiraz gibi meyve figürlerinin<br />işlendiği motif.<br />nalis :Gevşek dokunmuş bez.<br />namazlık :Üzerinde namaz kılınan küçük halı veya<br />kumaştan yapılma sergi.<br />227<br />nerde yallandıysan orada çullan :“İyi günde kimin davulunu çaldıysan, kötü<br />günde de ondan yardım al.” anlamında bir söz.<br />nezik :İpek çilesini sarmaya yarayan araç.<br />özeme :İplik yapmak için hazırlanmış yün veya kıl<br />yumağı.<br />paspas halısı :Antre ve hol gibi yerlerde zemine serilmek üzere<br />hazırlanan halı.<br />saçak :Çözgü ipliklerinin kesiminden sonra kalan uç<br />kısım.<br />sap motifleri :Çiçeğin bölümlerini bağlama görevi gören motif.<br />seccade halısı :Camilerde namaz kılmak için dokunan halı.<br />sedir halısı :Sedirlere özel örtü amacıyla tasarlanan genişliği<br />dar ve boyca uzun halı.<br />sembolik motifler :Halı üzerine işlenmek üzere tasarlanan<br />geleneksel bazı sembollerin işlendiği motif.<br />sındı :Makas.<br />sumak :Tüm yüzeyi normalde desen iplikleri ile kaplı<br />halı dokuma tekniği.<br />sumat :Sofranın altına serilen dokuma bezi.<br />sütleğen otu :Halıcılıkta iplikleri boyamak için özel bir<br />işlemden geçirilen, sarı renkte çiçekleri olan<br />yabani ot.<br />şamit :İğ üstündeki yeni bükülmüş iplik.<br />tarak :: Dokuma tezgâhlarında iplikler içerisinden arış<br />ipliklerinin işlendiği tarak şeklindeki alet.<br />temel düz dokuma tekniği :Kilimde belirli renkteki bir ipliği motifin sona<br />erene dek dikey ipliklerin üzerinden ve altından<br />geçirip yatay ipliği de aynı yolla ve renkle<br />motifin kenarı boyunca döndürmek sureti ile<br />yapılan teknik (tekstildershanesi.com, 2017).<br />tezgâh :Halı dokuma aleti.<br />topraklık :Halının ilmeksiz olan başlangıç ve bitiş kısmı.<br />228<br />Türk düğümü :İki çözgünün çevresine dolanan ve uç kısımları<br />gevşek çözgülerin içerisinden sık bir şekilde<br />işlenen düğüm.<br />varangele :bk. Küsgüç.<br />yaprak motifler :Asma, çınar, sarmaşık yaprağı gibi bitki<br />desenlerinin işlendiği motif.<br />yastık halısı :Sedir ve divan üzerine aksesuar olarak tasarlanan<br />halı.<br />yaygı :Yere veya döşeme üzerine serilen dokuma<br />örtüsü.<br />yer döşemesi halılar :Büyük ebatlı olarak tasarlanan halı.<br />yolluk halısı :Hol veya antreye sermek için tasarlanan ve<br />belirlenen uzunlukta dokunabilen halı.<br />zemin :Halının bordürle çevrelenen desenli veya düz<br />şekilleri bulunan orta bölmesi<br />(tekstildershanesi.com, 2017).<br />zili :: Desen iplikleri ve dikey hatları kapalı halı<br />dokuma tekniği.<br />zincir :bk. Çiti.<br /><br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 20:03 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988337#2988337 Tue, 14 Feb 2023 11:24:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br/><br/><b>4.17. Dericilik ve Deri Ürünleri Tamirciliği</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-03.02.2018<br />Kaynak Kişi: Ahmet Bozoğlu<br />Derici Ahmet Bozoğlu, 1970 yılında Karaman’da doğmuştur. Lise mezunudur. Mesleği,<br />ustası ve aynı zamanda babası olan Celal Bozoğlu’ndan öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra<br />eden Bozoğlu’nun, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-14.06.2018<br />Kaynak Kişi: Mustafa Mazhar Can<br />Deri Mamulleri Tamircisi Mustafa Mazhar Can, 1973 yılında Karaman’da doğmuştur.<br />İlkokul mezunudur. Mesleği, ustası Mustafa Uygur’dan öğrenmiştir. Mesleğini 32 yıldır icra<br />eden Can’ın, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />açkı sıkma makinesi :: Derinin mekanik yollarla suyunun giderilmesi<br />işleminde kullanılan bir tür makine.<br />Ahi Evran :Ahilerin piri.<br />190<br />akderi :Eski dönemlerde üzerine yazı yazılabilmek için<br />özel işlem görmüş bir tür deri.<br />astar :Ayakkabının iç kısmına geçirilen deri veya<br />plastik malzemelerden üretilen ince kat (TDK,<br />2011: 170).<br />avradı eri saklar peyniri deri :“Her nesne durumuna uygun şartlarda muhafaza<br />edilir.” anlamında bir söz.<br />büyükbaş deri :Büyükbaş hayvanın kıl ve tüylerle kaplı dış<br />kısmı.<br />celladi :: Dericilikle uğraşan kişi.<br />cüzdan :: Deri, kumaş gibi ürünlerden yapılan; içerisine<br />para, banka kartları, kimlik vb. malzemeler<br />konulan küçük muhafaza kabı.<br />çanta :Kumaş, deri, plastik gibi malzemelerden yapılan<br />içerisine para, cüzdan vb. malzemeler konulan<br />büyük ebatlı muhafaza kabı.<br />dabak :Ham deri postunu işleyen meslek erbabı.<br />dabakane/ tabakhane :: Deri işlenen atölye.<br />debbağ :: Deri tabaklayan kişi.<br />debbağhane :Eskiden deri tabaklama işlerinin yürütüldüğü iş<br />yeri.<br />deri :Hayvanları dış etkilerden koruyan dış kısmı.<br />deri işleme :Ham deriyi kullanılacak hâle getirmek için<br />yapılan işlem.<br />deri mamulleri :: Deriden üretilen; çanta, cüzdan, kemer, ceket,<br />mont gibi genel ürünler.<br />deri ürünleri tamiri :: Deriden üretilen malzemeleri onarım ve bakım<br />işleri.<br />derici :: Deri alıp satan kimse.<br />derici sevdiği deriyi<br />yerden yere vurur :“İnsanlar sevdiği kimselerin zarar görmemesi<br />için onları sürekli uyarır.” anlamında bir söz.<br />191<br />dericilik :: Dericinin yaptığı iş, meslek.<br />dore deri :Metalik sarı renge boyanmış işlenmiş bir deri.<br />etleme makinesi :Ham derilerin etleme işleminde kullanılan,<br />üzerinde bilenebilir spiral bıçakları bulunan,<br />özel silindire sahip bir tür makine.<br />glase :İşlem görmüş yumuşak ham keçi derisi.<br />gön :İşlenmiş derisi (TDK, 2011: 962).<br />güderi :Keçi derisinden yapılan meşin.<br />ham deri :: Derinin işlenmemiş hâli.<br />ıslatma :: Derideki kalan pislik ve tuz parçalarının<br />ıslatılarak deriden temizleme işlemi.<br />ikinci tuzlama :: Derinin temizlendikten sonra ikinci kez<br />tuzlanması sırasında yapılan işlem.<br />ilk tuzlama :Yüzülen derinin kokmaması için üzerine serpilen<br />tuz.<br />imitasyon deri :Yapay deri.<br />insanın eti yenmez derisi giyilmez,<br />tatlı dilinden öte nesi var :“İnsan ancak hoş sohbeti ve tatlı diliyle anılır,<br />kalıcı olan da budur.” anlamında bir söz.<br />it derisi post olmaz :“Kötü niyetli kişiden güzel işler beklenmez.”<br />anlamında bir söz.<br />kesik deri :Yüzülme işlemi sırasında derinin kesilmek<br />suretiyle zarar görmesi.<br />kevel :İşlenmiş deri.<br />kevelci :İşlenmiş deriyi pazarlayan kimse.<br />kıl giderme :: Deride bulunan kılların giderilmesi için yapılan<br />işlem.<br />konservasyon :Yüzülen deriyi kokmaması için tuzlayarak<br />yapılan koruma işlemi.<br />kösele :İşlenmiş manda, inek veya sığır derisi.<br />kurtlanma :: Derinin tuzlanma ve kurutulma aşamasında<br />meydana gelen eksiklikten dolayı zarar görmesi.<br />192<br />kurutma :: Derinin nem oranının düşürülmesi için yapılan<br />kurutma işlemi.<br />küçükbaş deri :Küçükbaş hayvanların tüy ve kıllarla kaplı dış<br />kısmı.<br />lame deri :Metalik gümüşi renge boyanarak işlenmiş deri.<br />meşin :İşlem görmüş koyun derisi.<br />napa :Koyun, keçi ve dana derilerinin işlenmesi ile<br />elde edilen, oldukça sert bir tür giysilik deri.<br />nubuk :Cilt kısmı oldukça düzgün ve zımparalanmış bir<br />tür giysilik deri.<br />pervaneli tekne :: Deri yumuşatma işlemi yapılan, içerisinde<br />pervane ve su bulunan bölme.<br />pikle :Tabaklama işlemi yapılabilmesi için deriye<br />asitlendirilme işlemi.<br />pistole :Tekstil, mimari ve el çizimlerinde kullanılan<br />ölçüsüz cetvel.<br />pösteki kürk :Kürk yapımında kullanılacak şekle getirilmiş<br />koyun veya keçi derisi.<br />rugan deri :Büyük ve küçükbaş hayvan derilerinden elde<br />edilen, parlak görünüşlü yumuşak deri.<br />sahtıyan :Tabaklanmış deri.<br />salamura :: Derinin kokmaması için yapılan tuzlama işlemi.<br />sepi :: Deri tabaklama işlemi.<br />sepici :: Deri tabaklama işini meslek hâline getiren<br />kimse.<br />süet :İnek, keçi ve oğlak derisine zımparalama<br />yöntemi uygulanarak elde edilen deri.<br />tabakhane :: Deri tabaklama işleminin yapıldığı atölye.<br />tabakhaneye bok mu yetiştireceksin! :“Ne bu acelen?” anlamında bir söz.<br />tabaklama :: Derinin ana maddesi korunarak kullanıma hazır<br />hâle getirilmesi işlemi.<br />193<br />tav dolabı :: Deriyi yumuşatmak amacıyla telden yapılan bir<br />dolap içerisinde çevirme işlemini yürüten bir tür<br />makine.<br />tıraş :Mekanik olarak deriyi istenilen kalınlığa göre<br />ayarlama.<br />tıraş makinesi :: Deri üzerindeki kılları temizle işlemini yapan<br />makine.<br />tirşe :Üzeri yazılabilecek duruma gelmiş deri.<br />tola :Yünü ya da kılı alınmış ham deri.<br />tulumluk deri :İçerisine koyun ve keçi peyniri basılmak için<br />özel olarak kurutulan, tıraşlanmış keçi derisi.<br />tuzlama :Konservasyon.<br />ütü baskı :Tabaklanmış derinin düz durması için presleme<br />işlemini yapan makine.<br />vinleks deri :Yapay deri.<br />yağlama :: Deriyi istenilen yumuşaklığa gelmesi için<br />yağlamadan geçirme işlemi.<br />yağlı deri :Cildi mat ve kalın sığır derisi.<br />yalancının mumu yatsıya kadar yanar :“Yalan yere söylenenen söz mutlaka açığa<br />çıkar.” anlamında bir söz.<br />yarma makinesi :: Deriyi belirli kalınlığa göre yarma işlemini<br />yapma görevini yürüten makine.<br />yarmak :Kalın hâlde bulunan deriyi belirli ölçülere göre<br />inceltme işlemi.<br />yatmaç :Bir çeşit iyi deri.<br />yırtık pırtık deri :Tahribata uğramış deri.<br />yumuşatma :: Derinin kaybettiği suyu tekrar almasını sağlama<br />amacıyla yapılan işlem.<br />zik deri :Koyun derisinden elde edilen ince ve esnek bir<br />deri.<br />194<br/><br/><b>4.18. Dokumacılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-21.02.2018<br />Kaynak Kişi: Nuri Saraç<br />Dokumacı Nuri Saraç, 1959 yılında Bursa’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />ustası Fatma Saraç’tan öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden Saraç’ın, bu mesleği bir<br />kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />ağartmak :: Dokunan bezleri sığır, inek veya manda<br />mayasına koyduktan sonra suda çalkalayarak<br />beyazlatmak.<br />ağız bağı :Çuval ağzı bağlamakta kullanılan ip, sicim.<br />ağız vermek :Akıl vermek, öğütlemek, kışkırtmak.<br />ağızlık :: Dokuma tezgâhında mekiğin işlemesi için<br />bırakılan çözgü aralığı.<br />ağzı pek :Sır vermeyen, ketum kimse.<br />ağzı yumlu :Sıkılgan, söz söylemeyen kimse.<br />ağzını kesmek :Bir kimsenin sözlerini alaylı bir şekilde<br />tekrarlamak.<br />alacalık :Alaca denilen pamuklu dokuma ipliği, direzi.<br />alacehre :Bir çeşit sarı boya.<br />argaç :Atkı.<br />arış :Gücü.<br />atkı :: Dokumalarda çözgülerin arasından yatay yönde<br />geçirilen ip.<br />bağarcak :Koyunların kaçmasını önlemek için çobanın<br />uyumadan önce bir ucunu kendine, bir ucunu da<br />koyunlardan birine bağladığı ip (TDK, 2009:<br />475).<br />195<br />büküş :Eğrilmeye hazırlanmış pamuk fitillerinin sekiz<br />on tanesinden yapılan deste.<br />büküşmek :Ani bir darbe ile yere yuvarlanmak.<br />cicim dokuma :Çözgü ve atkı iplikleri içerisine renkli desen<br />iplikleri konularak sıkıştırılmak suretiyle yapılan<br />dokuma.<br />çarpana :Ceviz ağacı, deve ya da öküz gönünden yapılan<br />kare levha.<br />çarpana dokuma :Kolan bağı yapımında kullanılan tek çözgülü<br />oldukça basit bir dokuma.<br />çukur tezgâh :: Dokuma yapanın oturduğu yer ile pedalların<br />bulunduğu çukur şeklindeki tezgâh.<br />çulhaki :Keçi kılından yapılan elbise, giyecek.<br />dikey tezgâh :Halı dokuma tezgâhı.<br />direzi :Halı, kilim, bez gibi dokumalarda tezgâha<br />uzunluğuna gerilen çözgü iplikleri (TDK, 2009:<br />1514).<br />divitin :: Pamuklu pazen kumaş.<br />dokuma :Atkı ve çözgü ipliklerinin seri şekilde işlenmesi<br />suretiyle yapılan tekstil ürünü.<br />dokuma tezgâhı :Yolluk, paspas, kilim yapımında kullanılmak<br />üzere özel olarak tasarlanan ağaçtan yapılma<br />tezgâh.<br />dokumacı :: Dokuma işlerini yapıp satan kişi.<br />dokumacılık :: Dokumacının yapmış olduğu iş veya meslek.<br />eriş :: Dokuma tezgâhlarında uzunluğuna atılan ip.<br />eski püskü ip :Eskimiş ip.<br />fermana :Kadınların giydiği, üzeri işlemeli yelek.<br />ger :Saman vb. şeyleri taşımak için kağnı arabalarına<br />gerilen hasır, çul.<br />gerim :: Dokumacılıkta tezgâha gerilen çözgü iplikleri<br />(TDK, 2009: 2002).<br />196<br />gücü :: Dokuma tezgâhında iplik düzenini ayarlayan<br />tarak.<br />haşa :Büyük çuval.<br />haşıl/ haşil :: Dokunacak iplikleri tezgâha vermeden önce,<br />ipliklerin düzgün çıkması için batırıldığı unlu ya<br />da çirişli su, boya (TDK, 2009: 2302).<br />ipe un sermek :Bir işi yapmamak için sürekli mazeret üretmek.<br />kamçılı tezgâh :Mekiğin, kamçı çekilmek suretiyle atıldığı<br />tezgâh.<br />geçirmeyi sağlayan masuralı araç.<br />kamçısız tezgâh :İki pedallı mekiğin el kullanılarak atıldığı<br />tezgâh.<br />kılçar :Ana malze olarak kıl kullanılarak yapılan kumaş.<br />kirkitli dokuma :Kirkit kullanılarak yapılan bir tür el dokuması.<br />kirmen :İp örmeye yarayan araç, eğirmeç.<br />kirmen ipi :Kirmen denilen araçta eğilerek elde edilen iplik.<br />kolan dokuma :: Pamuk, kıl, yün, keten, ipliklerinin çözgü atkı<br />olarak değerlendirildiği enli, yassı kuşak bağı türü<br />bir dokuma.<br />makara :Masura.<br />masa tezgâhı :Kilim dokumada kullanılan tezgâh.<br />masura :Üzerine ip sarılan karton veya plastikten<br />mekik :Argaç denilen enine iplikleri, arış denilen<br />uzunlamasına geçirilen ipliklerin arasından<br />mekik dokumak :İki yer arasında sürekli gidip gelmek.<br />mekikli dokuma :Mekiğe sarılan iple yapılan kilim, paspas, yolluk<br />ve seccade türü dokuma.<br />paspas :Eni ve boyu çok uzun olmayan, eşik önlerine<br />serilen bir tür dokuma.<br />pedal :: Dokuma tezgâhının alt kısmına monte edilen,<br />ayak hareketiyle çalışan alet.<br />sargı :İp sarmaya yarayan araç.<br />197<br />seccade :Namaz kılmak amacıyla tasarlanmış dokuma.<br />sumak dokuma :Bir alandaki renklerin çözgü çiftlerine devamlı<br />sarılmasıyla yapılan dokuma.<br />tefe :: Dokuma tezgâhlarında tarağı taşıyan ve mekik<br />ipliklerini sıkıştırmaya yarayan ağaç ya da metal<br />parça.<br />terevce :Bez dokuma aygıtında ipliklerin aralarından<br />geçirildiği iki sopa.<br />tetir :Yeşil ceviz kabuğu.<br />yapılan silindir alet.<br />yatay tezgâh :Bez ayağı dokumalarında kullanılan tezgâh.<br />yolluk :Genellikle giriş ve hol gibi dar yerlere serilen<br />dokuma.<br />yüksek tezgâh :Sekiz gücüden, yirmi dört gücüye kadar gücü<br />gerektiren dokuma tezgâhı.<br />zifir :: Dokuma bez, alaca.<br />zili dokuma :Kalın ve kaba görünümlü, kıldan üretilen<br />dokuma.<br/><br/><b>4.19. Duvarcılık ve Taş Ustalığı</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman- 19.12.2017<br />Kaynak Kişi: Ömer Çelik<br />Duvarcı ve Taş Ustası Ömer Çelik, 1962 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 33 yıldır icra eden Çelik’in, bu mesleği<br />öğrettiği beş kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />agrega ölçeği :Harç içerisindeki kum, çakıl ve taşı oranlarını<br />ölçmeye yarayan araç.<br />198<br />agrega :: Duvar işlerinde harç yapmada kullanılan kum,<br />çakıl ve taş gibi ana malzemelerin karışım<br />miktarı.<br />ahşap :Hammaddesi odun olan duvarcılıkta kullanılan<br />inşaat malzemesi.<br />anay :Evlerin üst katında duvar yerine uzatılan kiriş<br />(TDK, 2009: 253).<br />aşene/ aşhane :Yemek yapılan yer, mutfak.<br />at binenin kılıç kuşananın :“Bir şeyin değeri ustasına göredir.” anlamında<br />bir söz.<br />balasır :Hatıl.<br />balyoz :Varyoz.<br />barı :Bahçe duvarı, çit, avlu duvarları üzerine konulan<br />çalı çırpı, harçsız yapılan duvar, tarla sınırı,<br />tarlaların alt yanına çekilen taş set, siper (TDK,<br />2009: 531).<br />barış :Götürü, kabala, toptan (TDK, 2009: 532).<br />barışık :Götürü, kabala, toptan.<br />barışmak :Götürü olarak iş vermek veya almak (TDK,<br />2009: 532).<br />baştankara :Gelişigüzel, baştan savma, ulu orta, körü körüne<br />(TDK, 2009: 566).<br />bayahdan yaptı :: Demin, az önce yaptı.<br />bayra :Balyoz.<br />beton kalıpçısı :Beton atmak için önceden ahşap veya metalden<br />yapılma kalıpları hazırlayan inşaat işçisi.<br />bir elin nesi var, iki elin sesi var :“Birlik olunca iş kolaylaşır.” anlamında bir söz.<br />199<br />budak :: Damların üstünü düzeltmekte veya yağmurdan<br />sonra çatlakları kapatmakta kullanılan silindir<br />şeklindeki taş (TDK, 2009: 778).<br />cablak :Tavanlarda tuğlaların altına konulan, tarla, bahçe<br />çevirmekte kullanılan, ince uzun yontulmuş ağaç.<br />çantı :: Direk başlığı.<br />çapa :Tavanlarda tuğlaların altına konulan, tarla, bahçe<br />çevirmekte kullanılan, ince uzun yontulmuş ağaç<br />(TDK, 2019: 1072).<br />çekül :: Duvarcılıkta duvarın düzgünlüğünü tespit<br />etmeye yarayan uç kısmında huni şeklinde metal<br />aksamı bulunan duvarcı aleti.<br />daraklama/ taraklama :: Dilmelere çıta çakılıp, üzerine sıva sürülerek<br />yapılan duvar.<br />derz işçisi :: Duvar ve fayans işlerinde taşların arasına derz<br />dolduran inşaat işçisi.<br />derz :: Duvarcılıkta taşların arasındaki boşluğu<br />doldurmada kullanılan harç malzemesi.<br />dişeği :Taşları yontmak için kullanılan dişli bir çeşit<br />çekiç (TDK, 2009: 1521).<br />döğer :: Direkten büyük ağaç, kiriş.<br />duvar :İnşaatçılıkta kolonların arasını taş, tuğla ve<br />briket gibi malzemelerle örerek elde edilen düşey<br />bölme ögesi.<br />duvarcı çekici :: Duvarcıların taşları kırmak için kullandıkları ucu<br />meta1 çekiç.<br />duvarcı gönyesi :: Duvarın köşe kısımlarının düzgünlüğünü<br />ölçmeye yarayan dik açılı alet.<br />duvarcı :: Duvar örme işini kendine meslek edinmiş kimse.<br />duvarcılık :: Duvar örme işiyle ilgili meslek dalı.<br />200<br />el arabası :İnşaat işlerinde duvarcı ve sıvacılara harç<br />taşımada kullanılan, ön kısmında tekerleği<br />bulunan, kollu inşaat makinesi.<br />harç :Çimento, kireç ve kumun su katılarak belli<br />kıvama getirilene kadar karıştırılmasıyla elde<br />edilen sıvı tutkal.<br />harç teknesi :İçerisine harç konulan metal veya plastikten<br />yapılan geniş ve yayvan tekne.<br />harç küreği :Sıva harcı karmaya yarayan alet.<br />hatıl :Kerpiç örme işlerinde duvarın daha dayanıklı<br />olması için duvar aralarına yatay bir şekilde<br />eklenen ahşap veya beton bağlama malzemesi.<br />helal lokma yemek :Rızkını helal yoldan kazanmak.<br />helik :: Duvar örmede sıvanın daha dayanıklı olması için<br />taşların sıva boşlularına atılan küçük taş veya<br />tuğla parçası.<br />hortum :Su taşımada kullanılan ve plastik malzemeden<br />imal edilen, esnek boru.<br />ip :: Duvarın düzgün örülmesi amacıyla çekilen örgü<br />malzeme.<br />kalıp :İçerisine harç girmesi için tasarlanan ahşap<br />düzenek.<br />Karadağ taşı :Karadağ yöresinde çıkarılan, volkanik patlamalar<br />sonucu oluşan, sert taş.<br />kasaba taşı :Kâzımkarabekir ilçesinden çıkarılan ince ve<br />yassı kalıp şeklindeki katmanlı bir taş.<br />kazma :Temel kazmada kullanılan duvarcı aleti.<br />kerpiç :Toprak ve samanın suyla yoğrulup, elde edilen<br />çamurun kalıplara dökülmesi suretiyle üretilen<br />duvar malzemesi.<br />kireç :Sıvacıların harç yapımında kullandıkları dolgu.<br />201<br />köşe taşı :: Duvarın köşe kısmına özel olarak monte edilen<br />taş.<br />kum eleği :Kumun elenmesinde kullanılan süzgeç.<br />madırga :: Duvarcı çekici.<br />mala :Üçgen şeklinde yassı demirden yapılan, harç<br />koymada kullanılan sıvacı aleti.<br />mastar :Sıvacıların kullandıkları düz tahta şeklindeki<br />sıvacı aleti.<br />metre :: Duvarcıların kullandıkları, duvarın boy ve enini<br />ölçmeye yarayan ölçü aleti.<br />misit :Eğimli tarlalarda toprağın kaymaması için<br />yapılan harçsız taş duvar (TDK, 2009: 3204).<br />mucarta :: Duvar ustalarının kullandıkları iki ağzı yassı,<br />dişli çekiç.<br />murç :Betonu delmekte kullanılan sivri uçlu çelik araç.<br />pardı :Toprak damlı evlerde tavana koyulan ağaç veya<br />kiriş.<br />saytaşı :Kasaba taşı.<br />sehpa :: Duvarcıların kullandığı küçük masa.<br />sıvacı küreği :Harç karma işlerinde kullanılan duvarcı aleti.<br />su terazisi :: Duvarcıların kullandığı hassas terazi.<br />şakul :Çekül.<br />taş atana ekmek at :“Kötülük yapana da sen iyilik yap.” anlamında<br />bir söz.<br />taş ne kadar ıslanırsa deli o kadar uslanır :“İnsanların değişmeyen bazı huyları vardır.”<br />anlamında bir söz.<br />taş ol da baş yar :“Çalış da bir işe yara.” anlamında bir söz.<br />taş ustası :Taş örme ve işleme işinde ustalık derecesine<br />yükselmiş kişi.<br />taş tarağı :Taşı düzeltmede kullanılan iki tarafı kirtikli<br />tarak.<br />taşçı :Taş işleriyle uğraşan kişi.<br />202<br />tokmak :: Duvarcıların taş işçiliğinde kullandıkları bir<br />duvarcı aleti.<br />tuğla :: Duvarcıların kullandığı diktörtgen şekilli,<br />kahverenkli ve gözenekli malzeme.<br />ustamın adı Hıdır, elimden gelen budur :“Benim elimden gelen budur.” anlamında bir<br />söz.<br />varyoz :Büyük demir çekiç.<br />yassı kalem :: Duvarlarda yer belirlemede kullanılan bir kurşun<br />kalem.<br />zomp :Taş kırmakta kullanılan büyük çekiç, balyoz,<br />varyoz.<br/><br/><b>4.20. Ebru ve Vitray Sanatçılığı</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-24.05.2018<br />Kaynak Kişi: Müniran Aynan Çolakoğlu<br />Ebru ve Vitray Sanatçısı Müniran Aynan Çolakoğlu, 1957 yılında Karaman’da<br />doğmuştur. lisans mezunudur. Mesleği, ustaları Mukadder Kavas ve Salih Elhan’dan<br />öğrenmiştir. İcazetini Kul Ali Hoca’dan almıştır. Mesleğini 18 yıldır icra eden<br />Çolakoğlu’nun, bu mesleği öğrettiği 2 kişi vardır.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />akkase ebru :Kenar ve orta kısımları farklı renklerde yapılan<br />bir tür ebru.<br />bakır folyo :Rulo hâlinde bulunan ince bakır plaka.<br />bant :Yapılış özelliğine göre sarma, sargı, yapıştırma<br />gibi işlerde yararlanılan, giysilerde süs, işaret vb.<br />şeylerde kullanılan ensiz, uzun bağ (TDK, 2011:<br />249).<br />battal ebru :Tekneye serpilen boyalara hiçbir müdahale<br />yapılmadan elde edilen ebru çeşidi.<br />biz :Tekneden ebruyu almada kullanılan ince uçlu<br />metal alet.<br />203<br />bülbül yuvası ebrusu :Battal ebru zemininin bir çubuk yardımıyla<br />spiral şeklinde döndürülmesiyle oluşan ve bülbül<br />yuvasını andıran ebru.<br />cam :Vitray yapımında kullanılan ana malzeme.<br />çiçekli ebru :Hatip ebrusu tekniğinde, zemin üzerine<br />damlatılan boyaların biz yardımı ile<br />şekillendirilmesi, yaprak ve çiçek desenlerinin<br />oluşturulması ile elde edilen ebru<br />(Circlelove.com, 2018).<br />çivit :Eskiden çivit otundan elde edilen, şimdilerde ise<br />yapay olarak üretilen, mavi renkli toz boya<br />(TDK, 2011: 752).<br />ebru :Boyalı sıvının üzerine konulan kâğıda<br />geçirilmesi suretiyle yapılan süsleme sanatı<br />(TDK, 2011: 752).<br />ebru sanatı :Kâğıt süsleme sanatının ebru alanında faaliyet<br />gösteren dalı.<br />elmas :Cam kesmeye yarayan metal ucu keskin alet.<br />fırça :25-30 cm parmak kalınlığında sopaların<br />ucuna at kuyruğundan alınan kıllar naylon bir<br />iple bağlanarak yapılan boyama aracı.<br />gel-git ebrusu :Tekne zeminine battal ebrusu yapıldıktan<br />sonra iğne veya biz yardımı ile tekne içinde<br />sağa sola hareketler yapılmak suretiyle elde<br />edilen ebru (circlelove.com, 2018).<br />hafif ebru :Hattatlar tarafından çoğunlukla üzerinde yazı<br />yazmak amacıyla tercih edilen açık renklerin<br />kullanıldığı ebru.<br />hatip ebrusu :Birbirine geçmiş daireleri şekillendirmek<br />suretiyle yapılan ebru.<br />iş ınsanın aynasıdır :“İnsanın yeteneklisi, düzenlisi yaptığı işinden<br />belli olur.” anlamında bir söz.<br />204<br />keski :Çelikten değişik türleri bulunan, ağaç, taş, metal<br />vb. şeyleri yontmaya yarayan kesici alet (TDK,<br />2011: 1399).<br />kitre :Gevenden çıkarılan ve vitray sanatında camları<br />yapıştırmaya yarayan bitki zamkı, kestere (TDK,<br />2011: 1451).<br />kumlu ebru :Tekne kirlendiğinde kum görüntüsünün kâğıda<br />yansıması neticesinde fırça yerine damlalıkla<br />boyanın tekneye damlatıldığı ve bu boyaların<br />kendi hâlinde açılıp yayılması neticesinde oluşan<br />ebru.<br />kurşun :Simgesi Pb olan yumuşak, bükülgen ve mavimsi<br />gri renkte bir element (TDK, 2011: 1532).<br />lehim havya :Lehim yapmada kullanılan, yüksek ısı üreterek<br />madenlere kaynak yapan makine.<br />su :Kireci düşük olan saf su.<br />şal ebrusu :Gel-git ebrusu üzerine, suyun karşı yönünde<br />geniş aralıklarla oluşturulan gel-git neticesinde<br />elde edilen ebru.<br />tarak :Ebru yapımında boyalara desen vermek amacıyla<br />kullanılan tarak şeklindeki alet.<br />tarak ebrusu :Battaldan sonra yapılan gel-git deseninin üzerine<br />tarak gezdirmek suretiyle ile yapılan ebru.<br />tarz-ı kadim ebru :bk. Battal ebru.<br />tekne :İçerisine boyalı su konulan özel kap.<br />vitray sanatı :Cam veya pencere süsleme sanatı<br />(TDK, 2011: 2488).<br />205<br/><br/><b>4.21. Etli Ekmekçilik</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-23.12.2017<br />Kaynak Kişi: Ahmet Kaygısız<br /> Etli Ekmekçi Ahmet Kaygısız, 1963 yılında Karaman’ın Aşağı Kızılca Köyünde<br />doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği, ustası Hikmet Çetinkol’dan öğrenmiştir. Mesleğini<br />41 yıldır icra eden Kaygısız’ın, bu mesleği 15 kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle ilgili Söz Varlığı<br />acın gözü ekmek teknesinde olur :“Yokluk çeken kişinin amacı ekmeğini temin<br />etmektir.” anlamında bir söz.<br />acın kursağına çörek dayanmaz :“Yoksul insanların geliri ihtiyaçlarını<br />karşılamaya yetmez.” anlamında bir söz.<br />açlık ile tokluğun arası yarım yufka :“Karnı aç olan insan çok yemek ister.”<br />anlamında bir söz.<br />az ye de bir çırak tut! :“İnsanları işlerin için kullanma, işini kendin<br />yap.” anlamında bir söz.<br />bıçakarası etli ekmek :Etin küçük parçalar şeklinde doğranması ile<br />yapılan etlik ekmek.<br />bir dıkım :Bir parça, birazcık.<br />bulsıramak :Beğenmemek<br />bulup buşurmak :Ne yapıp edip temin etmek.<br />dahan/ dahın/ tahin :Susamın öğütülmesiyle elde edilen sıvı yiyecek.<br />dalı tuzlu :Üşengeç.<br />dangıl dungul :İleri geri konuşan.<br />eğiş :Hamur keskisi.<br />eğsi :Bir başı yanmış odun parçası.<br />ekmeğini kazanmak :Geçimini sağlamak.<br />ekmeğini taştan çıkarmak :Geçimini sağlamakta becerikli olmak.<br />206<br />ekmek atması :Etlik yapma sırasında kavrulan kıymanın suyuna<br />batırıldıktan sonra içine kıyma konulup dürülerek<br />yenen mayalı ekmek.<br />ekmek küreği :Ekmeğin fırına atılmasına yardımcı olan<br />ağaç saplı yayvan kürek.<br />ekmek ovalaması :Bayat ekmeği yumurta ile yağda kızartarak<br />hazırlanan yemek.<br />el yordamı :El alışkanlığı.<br />elzem :Lüzumlu.<br />eneğini gümüşlemek :Zengin olmak.<br />eringeç :Tembel.<br />erzak :Uzun süre saklanan yiyecek.<br />ese :Fırına ekmek atılan kürek.<br />etli ekmek :Yayvan bir şekilde açılan mayalı hamura, kıyma<br />ve kuşbaşı et konularak hazırlanan ekmek.<br />etli ekmek tezgâhı :Etli ekmeğin yapıldığı ağaçtan yapılma uzun<br />tezgâh.<br />etli ekmekçi :Etli ekmek işiyle uğraşan meslek erbabı.<br />evelce :Önceden.<br />fasarya :Boş söz.<br />feldiremek :Başı dönmek.<br />fenikmek :Çok çalışmaktan başı dönmek.<br />fırına atmak :: Pişirmek üzere fırına koymak.<br />garmak :Karmak.<br />hamır/ hamur :Unla suyun karışımından elde edilen ekmek<br />malzemesi.<br />helalinden kazanmak :Aldığı paraya haram bulaştırmadan kazanmak.<br />hora geçmek :İşe yaramak.<br />hümermek :Kızıp üzerine yürümek.<br />hüngür hüngür :Sesli, hıçkıra hıçkıra.<br />kılı kırk yarmak :Bir işte tüm detayları dikkate alarak davranmak.<br />kırk fırın ekmek yemek :Çok çaba sarf etmek.<br />207<br />külçe :Fırın ekmeği.<br />nasipte varsa gelir Hint’ten Yemen’den<br />nasipte yoksa ne gelir elden :“Nasibin varsa o bir şekilde gelir seni bulur,<br />nasibinde yoksa ne kadar çaba sarf etsen de o<br />sana nasip olmaz.” anlamında bir söz.<br />ödünç yiyen kesesinden yer :“Fazla borca sarılma zira o borcu ödeyecek olan<br />yine sen olacaksın.” anlamında bir söz.<br />ranzuman/ razmol :Hamurun yapışmasını engelleyen kalın kepek.<br />satır :Et kesmeye, kemik kırmaya ve etli ekmek<br />kesmeye yarayan ağır ve geniş yüzeyli bıçak.<br />sığırtmaç :Geniş ve yuvarlak şekilde hazırlanıp pişirilen,<br />sıkma :: Pişmiş lavaşın içerisine peynir, kıyma gibi<br />malzemeler koyularak hazırlanan dürüm.<br />taş fırın :Taş ve tuğla malzemelerinden yapılmış içi<br />kubbeli yapı.<br />tekne :İçerisinde hamur karılan ağaçtan yapılma derin<br />ve yayvan kap.<br />tereyağı :Sütü yayarak elde edilen yağ.<br />un :Tahılın dövülmüş hâli.<br />yufka ekmeği.<br />zırh :Et doğramaya yarayan çift saplı satır.<br /><br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 20:23 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988334#2988334 Tue, 14 Feb 2023 11:16:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br /><br /><b>4.13. Çilingirlik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-16.04.2017<br />Kaynak Kişi: Süleyman Erbay<br />168<br />Çilingir Süleyman Erbay, 1962 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 33 yıldır icra eden Erbay’ın, bu mesleği öğrettiği<br />kimse yoktur.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-23.06.2018<br />Kaynak Kişi: Süleyman Erbay<br />Çilingir Hasan Songür, 1953 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden Songür’ün, bu mesleği öğrettiği 5<br />kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />altın anahtar her kapıyı açar :“Para bütün engelleri ortadan kaldırır, parayla<br />elde edilemeyecek şey yoktur.” anlamında bir<br />söz.<br />anahtar :Kilidi açıp kapamak için kullanılan araç, açar<br />(TDK, 2011: 119).<br />anahtar uydurmak :Benzer bir anahtar yapmak.<br />anahtar takımı :Vida sökmeye yarayan belli numaraları olan<br />takım çantası.<br />anahtarcı :Anahtar yapan, onaran ya da satan kimse, açkıcı<br />(TDK, 2011: 120).<br />anahtarlık :Anahtarların kaybolmasını engellemek ve<br />takmak amacıyla kullanılan yardımcı aparat.<br />barel :Kapı göbeği.<br />çelik kapı anahtarı :Çelik kapıları açmak için üretilen bir tür anahtar.<br />çelik kapı kilidi :Çelik kapılar için üretilmiş bir tür kilit.<br />çilingir :Anahtar, kilit ve bunlar gibi demirciliğin ince<br />işlerini yapan demirci ustası.<br />çilingirlik :Çilingirin yaptığı iş.<br />169<br />dayak :Kapıların arka kısmına içerden kilitlemek için<br />ağaçtan yapılan bir tür kilit.<br />dış kapı anahtarı :: Dış kapıları açmak için üretilmiş anahtar.<br />dıştan takma kilit :Genellikle demir kapıların kanat kısmına yan<br />taraftan monte edilen kilit.<br />didişmek :Sürtüşmek.<br />dillek :Konuşkan.<br />gora :Avlu ve evlerin giriş kapılarına takılan büyük<br />kapı anahtarı.<br />goralamak :Kapıyı kilitlemek.<br />goralı :Kilitli, kapalı.<br />gorutmamak :Emeğinin karşılığını alamamak.<br />gökgörmedik :Görgüsüz, sonradan görme.<br />gömme kilit :Kapı kanadın içine yerleştirilen kilit.<br />gündelik :Günlük kazanılan para.<br />hem kel hem fodul :Yalnız kendini düşünen bencil kimse.<br />hıngıldamak :Memnun olmamak.<br />iç oda kapı anahtarı :İç oda kapılarını açmak için kullanılan anahtar.<br />kaffal :Anahtarcı.<br />kapı :Bir yere girip çıkarken geçilen ve açılıp kapanma<br />düzeni olan duvar veya bölme açıklığı.<br />kapı açmak :Bir işte birilerine örnek olmak.<br />kapı aynası :Gömme kilide ait delikleri kapatan, kapı tokmak<br />ve kapı koluna yataklık eden araç.<br />kapı göbeği :Kapıyı açma kapama işlemlerini yapan ana<br />cihaz.<br />kilit :Anahtar ya da benzeri bir parçayla kapanıp<br />açılabilen araç.<br />kilit altına almak :Bir şeyi kilitli bir ortamda saklamak.<br />kilit gibi olmak :Birbirine çok bağlı olmak.<br />kilit gibi :Çok sıkı ağızlı.<br />kilit kürek olmak :Bir yeri bütün varlığı ile korumak<br />170<br />kilit noktası :Bütün işlerin bağlandığı önemli nokta.<br />kulp :Kapıları açmak veya kapamak için ağaç veya<br />metalden yapılan araç.<br />kulp takmak :Bir şeyi, bir kimseyi kusurlu gösterebilmek için,<br />uydurma bir neden bulmak.<br />malak :Kapıların arka kısmına yapılan tokmağın<br />kilitlenmesi için arka kısmına sürülen takoz.<br />oto anahtarı :Araba kontaklarını açmak için kullanılan<br />anahtar.<br />yevmiye :Gündelik olarak.<br/><br/><b>4.14. Çorbacılık</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-27.01.2018<br />Kaynak Kişi: Mustafa Yıldırım<br />Çorbacı Mustafa Yıldırım, 1974 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası aynı zamanda annesi olan Hasibe Yıldırım’dan öğrenmiştir. Mesleğini 23<br />yıldır icra eden Yıldırım’ın, bu mesleği 2 kişiye öğretmiştir.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-23.06.2018<br />Kaynak Kişi: İbrahim Akın<br />Çorbacı İbrahim Akın, 1974 yılında Karaman’da doğmuştur. Lise mezunudur. Mesleği,<br />ustası aynı zamanda babası olan Muzaffer Akın’dan öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra<br />eden Akın’ın, bu mesleği 5 kişiye öğretmiştir.<br />(Derleme-3)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-27.06.2018<br />Kaynak Kişi: Muzaffer Akın<br />Çorbacı Muzaffer Akın, 1939 yılında Karaman Yeşildere Köyünde doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustası Mehmet Kumcu’dan öğrenmiştir. Mesleğini 60 yıldır icra eden<br />Akın’ın, bu mesleği 20 kişiye öğretmiştir.<br />171<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />arabaşın tavuktan gelemem soğuktan<br />arabaşın hindiden gelirim ikindiden :Karamanlı meşhur Akhoca adlı kişinin arabaşı<br />çorbasında kullanılan etin değerinin anlatmak için<br />kullandığı söz.<br />arabaşı çorbası :Tavuk etinin önceden salça ve unla hazırlanmış<br />karışımla kaynatılması ile yapılan bir tür çorba.<br />aşçı :Yemek pişirme işinde ustalaşmış meslek erbabı.<br />bamya çorbası :Küçük bamyaların salça ve kuşbaşı etle<br />kaynatılması suretiyle yapılan bir tür çorba.<br />bamya :Ebegümecigillerden, sıcak ve ılıman yerlerde<br />yetişen yemek ve çorbalarda kullanılan bir bitki<br />(TDK, 2011: 249).<br />banmak :İçerisine ekmek batırmak.<br />çorba :Farklı malzemelerle yapılan ve sıcak şekilde<br />servis edilen sıvı yiyecek çeşidi.<br />Çorbacı Muzaffer’in yeri :Arabaşı çorbasıyla meşhur Muzaffer Usta’nın<br />lokantası.<br />çorbacı :Çorba işini yapıp satan kimse.<br />çorbacılık :Çorbacının yaptığı iş, meslek.<br />damak tadı :Yenen bir yemeğin ağızda bıraktığı hoş lezzet.<br />düğün çorbası :Kuşbaşı et, yoğurt, un, limon ve kuru<br />baklagillerin karışımı ile hazırlanan bir tür çorba.<br />düğürcük çorbası :Soğan, salça, tavuk suyu, bulgur, tuz ve kimyon<br />ilave edilerek yapılan bir tür çorba.<br />ekmek verse katık yok<br />el ağzıyla çorba içilmez :“Önemli konularda her akıl verenin sözüne göre<br />hareket etme.” anlamında bir söz.<br />eline sağlık :Yemek yedikten sonra onu hazırlayan kişiye<br />teşekkür etmek (Gökdayı, 2015: 209).<br />172<br />ellerin dert görmesin :Kişiye yaptığı güzel bir işten dolayı teşekkür<br />etmek (Gökdayı, 2015: 209).<br />et topalağı :Et, bulgur, un, tuz, yoğurt ve tereyağı ilave<br />edilerek yapılan sıcak yiyecek.<br />gıydırmak :Alışverişte nazlanmak, isteksiz davranmak.<br />goduk :İnsanların peşinde gezen, sünepe kişi.<br />goduş :Sonradan görme, sükseli.<br />gopil :Haylaz ve ukala kişi.<br />hamur topalağı :Bulgur, un, tuz, yoğurt ve tereyağı ilave edilerek<br />yapılan yiyecek.<br />işi çorba etmek :Yapılan işi içerisinden çıkılamayacak hâle<br />getirmek.<br />katık verse ekmek yok :“Yemek için mutlaka çalışmak gerek.”<br />anlamında bir söz.<br />kelam etmek :Karşılıklı konuşmak.<br />kelle :Küçükbaş hayvanların baş kısmı.<br />kelle paça çorbası :Haşlanmış kelle paçanın suyuyla birlikte<br />kaynatılıp, içerisine sarımsak ilave edilmesi ile<br />hazırlanan sıcak içecek.<br />kepçe almak :Usta olabilmek için ustasından icazet almak.<br />kıvam :Belli bir pişirme ayarını tutturma işlemi.<br />kıyma :Etin kıyma makinasında çekilmiş hâli.<br />kuşbaşı :Etin küp şeklinde küçük parçalar hâlinde<br />doğranmış hâli.<br />lezzet :Tat.<br />mercimek çorbası :Mercimeğin suyla kaynatılarak içerisine baharat<br />ilave edilerek hazırlanan sıcak içecek.<br />meyane :Un, yağ, salçanın yanan ocakta pişirilerek elde<br />edilen arabaşı çorbasının ana karışımı.<br />mısırga :Hindi, çulluk.<br />ovcalama :: Ovma.<br />öteğen :Önceki gün.<br />173<br />öymeç :Una su serpip ovaladıktan sonra kaynar suda<br />pişirerek yapılan çorba.<br />papidik :Yağcı.<br />parpılamak :Azarlamak.<br />pavkırmak :: Devamlı ve yüksek sesle öksürmek.<br />salça :: Domatesin çekilip kaynatılması ile yapılan sos.<br />sarımsak :Soğanlarında keskin kokulu yağ bulunan, soğanı<br />için yetiştirilen otsu bir bahçe bitkisi (TDK, 2011:<br />2037).<br />soluğu yanında almak :Bir yere hemen gitmek.<br />sos :Yemek ve çorbalara lezzet katan özel olarak<br />yapılan karışım.<br />şuncaaz/ şuncağız :Küçük, küçücük.<br />tadı tuzu yok :Lezzeti yok, tatsız tuzsuz.<br />tarhana çorbası :Un, bulgur, yoğurt ve baharat karışımından<br />yapılan sıvı yiyecek.<br />tarhana :Un, bulgur, yoğurt ve baharat karışımından<br />yapılan sıvı yiyecek.<br />tat :Yemeklerin ağızda bıraktığı güzel lezzet.<br />tavuk eti :Kümes hayvanlarından elde edilen beyaz renkli<br />bir tür et.<br />tekkeyi bekleyen çorbayı içer :“Emek veren karşılığını alır.” anlamında bir söz.<br />tereyağı gibi suyun yüzüne çıkmak :Haksız olsa da söylediklerini kabul ettirmek.<br />tolaz :Undan yapılan bulamaç.<br />toyga çorbası :: Dövme buğday, yoğurt ve nohutla yapılan bir tür<br />çorba.<br />tutmaç :Küçük, dört köşe kesilerek kurutulmuş hamur ve<br />mercimekle pişirilen bir çeşit yoğurtlu çorba<br />(Gülensoy, 2011: 937).<br />yağlı çorba :Yağ oranı yüksek çorba.<br />yavan çorba :Yağ oranı düşük çorba.<br />174<br />yayla çorbası :: Pirinç, tereyağı, nane ve tuzla yapılan sıvı<br />yiyecek.<br/><br/><b>4.15. Değirmencilik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-06.10.2017<br />Kaynak Kişi: Yüksel Özkaynak<br />Değirmenci Yüksel Özkaynak, 1981 yılında Karaman’da doğmuştur. Lise mezunudur.<br />Mesleği, ustası Mustafa Özkaynak’dan öğrenmiştir. Mesleğini 20 yıldır icra eden<br />Özkaynak’ın, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-23.06.2018<br />Kaynak Kişi: Elmedin Kalaycı<br />Değirmenci Elmedin Kalaycı, 1962 yılında Karaman’da doğmuştur. Lise mezunudur.<br />Mesleği, ustası ve aynı zamanda babası olan İbrahim Kalaycı’dan öğrenmiştir. Mesleğini 47<br />yıldır icra eden Kalaycı’nın, bu mesleği 20 kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />adı çıkacağına canı çıksın :“Kötü bir sıfatla tanınmaktansa<br />hiç yaşamamak daha iyidir.” anlamında<br />kullandıkları bir söz.<br />agunduruk :Başak vermeyen mahsül.<br />ambar oluğu :: Değirmen çarkına suyun hızla inmesini sağlayan<br />dik ve kapalı oluk.<br />asiyâb :Buğday değirmeni.<br />balta :: Değirmen taşının ortasında bulunan ve onu<br />döndüren demir, haç şeklindeki aygıt.<br />başbaşı :Bulgurun iri kalan kısmı.<br />berekat :Rahmet, rızık.<br />bişme :: Pişme.<br />böör :Göğsün yan tarafı.<br />175<br />bulgur değirmeni :Bulgur öğütmek için yapılmış değirmen.<br />çuvalı bekitmek :İçi dolu çuvalı iple sıkıca bağlamak.<br />bulgura işemiş kedi gibi sinmek :Yaptığı bir kabahatten dolayı suçluluk<br />hissetmek.<br />bulgurca :Bulgurun içerisine kuşbaşı et katılıp yoğrularak<br />hazırlanan ve sacda pişirilen bir tür köfte.<br />bunsuramak :Şaşırma, afallama.<br />buyday :Buğday.<br />çark evi :Suyun, daire şeklinde aralarında enli parmakları<br />bulunan metal çarka vurması sonucu tribün<br />görevi sağlayan düzenek.<br />çekme su ile değirmen dönmez :“Başkalarının sırtından geçinmekle sürekli işler<br />yürümez.” anlamında bir söz.<br />çıbık :: Değnek.<br />çöp sasörü makinesi :Buğdayın içerisindeki yabancı maddeleri<br />ayırmada kullanılan makine.<br />çuval :İçerisine buğday, un vb. ürünleri koymaya<br />yarayan torba.<br />dayhane :Tahinhane.<br />değirmen :Buğdayı un, bulgur ve kepek şeklinde ayıran<br />aletlerin bulunduğu düzenek.<br />değirmen hakkı :: Değirmencinin emeğine karşılık müşteriden<br />aldığı buğday miktarı.<br />değirmen iki taştan,<br />muhabbet iki baştan :“İşbirliği ile bütün zorluklar aşılır.” anlamında<br />söz.<br />değirmen nöbeti tutmak :: Değirmende buğdayı öğütmek için sıra<br />beklemek.<br />değirmen taşı :Buğdayı öğütmeye yarayan iki adet olan tekerlek<br />şeklindeki taş.<br />değirmenci :: Değirmen işleten meslek erbabı.<br />değirmencilik :: Değirmencilerin yapmış oldukları iş, meslek.<br />176<br />değirmenin suyu nereden geliyor? :“Bu iş için harcanan para nereden karşılanıyor?”<br />anlamında bir söz.<br />dek gelmek/ denk gelmek :Uygun zamanda karşılaşmak.<br />deli değirmencinin çayı gibi :“Her zamanki gibi şekerli olsun!” anlamında bir<br />söz.<br />dinlendirme kazanı :: Değirmende buğdayın öğütülme sırasında<br />bekletildiği bölüm.<br />diş bulguru :Çocukların ilk süt dişinin çıktığı zaman<br />kaynayan buğdayın içerisine nohut katılarak<br />hazırlanan yiyecek.<br />diş eğileme :: Değirmen taşının buğdayı daha iyi öğütmesi için<br />taşın yüzüne şekil verilmesi işlemi.<br />döğme :: Dövme.<br />döğmelik :Yarma yapılacak buğday.<br />düğürcük :Bulgurun ince bir şekilde öğütülmüş hâli.<br />el yumruğunu yemeyen,<br />kendi yumruğunu değirmen taşı sanır :“Deneyimsiz kimse kendisini insanlardan güçlü<br />sanır.” anlamında bir söz.<br />elden gelen öğün olmaz,<br />o da vaktinde gelmez :“İhtiyaçlarımızı karşılamak için çalışmalıyız.”<br />anlamında bir söz.<br />elek :: Değirmenlerde buğdayı taş, kum vb. zararlı<br />maddelerden ayıran gözenek, süzgeç.<br />elevatör :: Değirmende tahılı yukarı kaldıran asansör.<br />eline koluna sağlık :“Ellerin kolların dert görmesin!” anlamında bir<br />söz.<br />felemen :Buğday.<br />hak almak :: Değirmende öğütülen buğday karşılığında<br />buğday almak.<br />hak değirmende olur :Öğütülen un ve bulgurun karşılığı olarak alınan<br />pay miktarı yalnız değirmende geçerlidir.<br />harama el sürmemek :Haramdan uzak durmak.<br />177<br />havay :Tenekenin tamamını anlatan tutar, ölçü miktarı.<br />havayi :Tahıl için kullanılan bir hacim ölçü birimi.<br />hecalet duymak :Çekinmek, utanmak.<br />hedik :Haşlanmış buğday, mısır, nohut vb. şeylerle<br />yapılan yiyecek.<br />helezon :: Değirmenlerde buğdayı ilgili bölümlere aktaran<br />yatay boru.<br />herkesin bir derdi var<br />değirmencininki su :“Herkesin derdi kendine göre özeldir.”<br />anlamında bir söz.<br />heviç :Tarhana yapmak için öğütülmüş buğday ve<br />mısır.<br />kabuk ayırıcı :: Değirmende buğdayın kabuğunu ayıran makine.<br />kara elek :Buğdayın ayıklanmasında kullanılan bir tür<br />makine.<br />kepi :Un elde etmek için değirmen taşlarının arasına<br />konan deri ya da bez parçası (TDK, 2009: 2748).<br />kırma :Hayvanlara yedirilen, değirmende ufaltılmış,<br />ezilmiş her çeşit tahıl (TDK, 2009: 2833).<br />kıyye :: Okka.<br />oluk başında oynayan<br />çark evinden çıkar :“Nasıl başladıysan öyle tamamlanır.” anlamında<br />bir söz.<br />ödünç yiyen kesesinden yer :“Borç yapan kişi borcunu yine kendisi öder.”<br />anlamında bir söz.<br />öğütmek :Buğdayı değirmende un hâline getirmek.<br />randıman :Un miktarının, öğütülen buğday miktarına oranı.<br />sakalı değirmen damında ağartmak :Tecrübe elde etmek için çok emek vermek.<br />su değirmeni :Su gücü ile çalışan bir tür değirmen.<br />tahinhane :Tahin çıkarılan değirmen.<br />tahunhane :Su değirmeni.<br />tarhanalık Tarhana yapmak için ayrılmış buğday.<br />178<br />şinik :Tenekenin yarısına karşılık gelen tutar, ölçü.<br />taşıma su ile değirmen dönmez :“Başkalarının küçük destekleriyle büyük işler<br />yürümez.” anlamında bir söz.<br />tavlama :: Değirmende öğütülecek buğdayın kepek<br />miktarını azaltmak için su verilerek yapılan işlem.<br />tingildemek :Yerinde duramamak.<br />triyör :Buğday içerisindeki yabancı otları ve kırık<br />buğdayları ayırmaya yarayan alet.<br />un değirmeni :Un öğütmek için yapılmış bir tür değirmen.<br />unu eleyip eleğini asmak :İşlerini tamamlayıp boşa çıkmak.<br />ununu avuçlamak :Umduğuna nail olamamak.<br />urup :Tenekenin çeyreğine karşılık gelen tutar, ölçü.<br />yarma bulgur :: Değirmende öğütülerek elde edilen bulgur.<br />yel değirmeni :Rüzgar gücüyle çalışan bir tür değirmen.<br />zahra/ zehre :Buğday.<br />zevar :Hayvanlara yedirilmek için hazırlanan tahıl<br />kırması.<br />zılgıtı yemek :Azar işitmek.<br />zörlemek :Gereksiz yere bağırmak.<br/><br/><b>4.16. Demircilik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-24.01.2017<br />Kaynak Kişi: İdris Erkuş<br />Demirci İdris Erkuş, 1981 yılında Karaman’da doğmuştur. lise mezunudur. Mesleği,<br />babası Mustafa Erkuş’ tan öğrenmiştir. Mesleğini 15 yıldır icra eden Erkuş’un, bu mesleği<br />bir kişiye öğretmiştir.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-04.02.2017<br />Kaynak Kişi: Numan Aksoy<br />Demirci Numan Aksoy, 1958 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />179<br />Mesleği, ustası Mustafa Erkuş’ tan öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden Aksoy’un, bu<br />mesleği bir kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />ağaca balta vurmuşlar,<br />sapı bendeydi demiş :“Kişinin çektiği sıkıntı en yakın çevresinden<br />gelir." anlamında bir söz.<br />ağaçtan maşa olmaz :“Yapılacak her iş için uygun adamı bulmak<br />gerekir.” anlamında bir söz.<br />al kaşağıyı gir ahıra,<br />yağır olan gocunsun :“Kusuru bulunan telaşlanır.” anlamında bir söz.<br />Allah bereket versin :“Allah senin kazancını daha da hayırlı kılsın.”<br />anlamında bir söz.<br />Allah emeğini yağlı çıkarsın :“Yaptığın güzel çalışmaların karşılığını göresin.”<br />anlamında bir söz.<br />Allah her ne muradın varsa versin :“Tüm istek ve arzuların gerçekleşsin.”<br />anlamında bir söz.<br />Allah kolaylık versin :“Yapacağın işi kolayca yapasın.” anlamında bir<br />söz.<br />Allah nazardan saklasın :“Kötü bakışlardan gelecek belalardan<br />korunasın.” anlamında bir söz.<br />anat :Ekin demetlerini arabaya koymaya ve harmanı<br />aktarmaya yarayan, üç, dört, beş, yedi çatallı<br />olabilen, uzun saplı aygıt, dirgen, yaba (TDK,<br />2009: 247).<br />arık mala bıçak çalınmaz :“Güçsüze eziyet etmek doğru değildir.”<br />anlamında bir söz.<br />ayağı kesilmek :Uğramaz olmak.<br />ayağını sürümek :Müşteri getirmek.<br />bağ bıçağı :Bağ budamaya yarayan kesici araç.<br />bağ dua değil, çapa dua ister :“Her işi zamanında tasarla” anlamında bir söz.<br />balta :Genellikle ağaç kesme işlerinde kullanılan araç.<br />180<br />baltayı taşa vurmak :Bilmeyerek kırıcı söz söylemek, pot kırmak.<br />balyoz :Kırma işlerinde kullanılan bir tür ağır çekiç.<br />barana demiri :Kuyu kazmak, taş çıkarmak için kullanılan 50-60<br />cm.lik sapı olan saban demiri biçiminde demir<br />(TDK, 2009: 525).<br />baskı :: Demir sıcakken düzeltmeye, şekil vermeye<br />yarayan bir demirci aleti, avadanlık (TDK, 2009:<br />542).<br />baştan savmak :Özensiz, gelişigüzel yapmak.<br />bel :Ateş küreği (TDK, 2009: 605).<br />bereketini gör :“Aldığın para sana helal ve bereketli olsun.”<br />anlamında bir söz.<br />beton çivisi :Beton zemini kırmaya yarayan ucu sivri enli<br />demir araç.<br />beylik kazma :: Demircilerin özel olarak yaptığı bir tür kazma.<br />bıçak/ puçak :Kesme işlerinde kullanılan ucu sivri, keskin araç.<br />bıçkı/ bışkı :: Odun kesmeye yarayan, tırtıklı dişleri bulunan,<br />iki saplı büyük testere.<br />bileyici :Bileme işini meslek edinmiş kimse.<br />bir baltaya sap olamamak :Hiçbir işte tutunamamak.<br />bizim it size balta getirdi mi? :“Amaçsız ve boş konuşan, aylak.” anlamında bir<br />söz.<br />bodan :Sebze fidesi çapalamakta kullanılan, ön kısmı<br />geniş bir tür çapa.<br />bol kazançlar :Kazancın bol olsun.<br />buğuzlanmak :Surat asmak.<br />bunar/ pınar :: Pınar, çeşme.<br />cırmık :Tırmık.<br />çan :İçerisindeki tokmak yardımıyla ses çıkaran<br />madeni araç.<br />çapa :Ağaç veya demir saplı toprak işleme aracı.<br />181<br />çapraz :Çoban köpeklerinin kurtlar tarafından zarar<br />görmemesi için boynuna takılan, kenarlarında<br />keskin demir parçaları bulunan demir tasma.<br />çark :Tekerlek biçimindeki makine parçası.<br />çekiç :Çakma ve dövme işlerinde kullanılan ağaç veya<br />metal saplı bir alet.<br />çırak :Bir ustanın yanında mesleğe başlamış acemi<br />çalışan.<br />çift taraflı balta :İki tarafı da ağaç kesmeye yarayan bir tür balta.<br />çökür/ çükür : Kındam tarafı kırılmış kazma.<br />çölte :Bahçe sulama işlerinde kullanılan küçük kazma.<br />çürük tahta mıh tutmaz :“Aslını kaybetmiş olan şey bir daha eskisi gibi<br />olmaz." anlamında bir söz.<br />demir :Atom numarası 26, atom ağırlığı 55,847,<br />yoğunluğu 7,8 olan, 1510 °C'de eriyen,<br />mavimtırak esmer renkte, özellikle çelik, döküm<br />ve alaşımlar durumunda sanayide kullanılmaya<br />en elverişli element (TDK, 2011: 619).<br />demir gibi :Sapasağlam.<br />demir kapılının,<br />ağaç kapılıya işi düşer :“Hayatta insanlar birbirine muhtaç duruma<br />düşebilir.” anlamında bir söz.<br />demir nemden, insan gamdan çürür :“Demirin çürümesine sebep nem olduğu gibi,<br />insanı da üzüntü bitirir.” anlamında bir söz.<br />demir tavında dövülür :Bir iş en uygun zamanda yapılır.” anlamında bir<br />söz.<br />demirci kilidi :Büyük asma kilit.<br />demirci körüğü gibi :Sık ve derin nefes almak.<br />demirci körüğü :: Ocaklarda ateş harlamada kullanılan körüklü<br />araç.<br />demirci mengenesi :Kızgın demiri tutmak için kullanılan kıskaç.<br />182<br />demirci ocağı :: Demircilerin demiri işlemek için kullandıkları<br />ateş ocağı.<br />demirci takımları :: Demircilikte kullanılan çelikten yapılmış araç<br />takımı.<br />demirci ustası :: Demir işlerinin yapılmasını düzenleyen ve<br />denetleyen nitelikli işçi.<br />demirci :: Demir veya demirden eşya yapıp satan meslek<br />erbabı.<br />demircilik :: : Demircinin yaptığı iş, meslek.<br />depgi :Bel, toprak bellenen metalden yapılma toprak<br />kazma aracı (Ülkümen, 2012: 328).<br />destur :İzin, müsaade.<br />dıngırdak :gıldırdak.<br />dırmık/ tırmık :Tarak biçiminde demir dişleri bulunan bahçe<br />temizleme aracı.<br />dibek eli :: Dibeğin içindeki malzemeyi ezmeye yarayan<br />metal tokmak.<br />dibek :Taştan veya ağaçtan yapılmış büyük havan.<br />dirgen :Genellikle tarlada buğday başağını, otu veya<br />samanı yaymaya yarayan çiftçilerin kullandıkları<br />demirden yapılma, çatallı alet.<br />düğdü :Keserin çakma işinde kullanılan yüzeyi düz<br />tokmak kısmı.<br />edepten libas giymek :Her hareketinde edebi ön plana çıkarmak.<br />eğseri :Büyük uzun çivi (Ülkümen, 2012: 333).<br />ekmek sacı :Üzerinde yufka yapılan dışbükey yassı demir<br />çelik ürünü pişirme aracı.<br />eksıranı/ esiranı/ esranı/ eysıranı :Tekne kazımak ve hamur kesmek için kullanılan<br />demirden yapılmış ıspatula benzeri el aracı.<br />elecek :Loğ taşını çeken demir ya da ağaç sap.<br />elecek :: Ocak karıştırmaya yarayan uzun sırık.<br />elganem :Beceriksiz, yeteneksiz.<br />183<br />eli kulağında :Hemen hemen gelmek üzere.<br />eli sıkı :Cimri, pinti.<br />eline sağlık :“Elin hep sağlıklı olsun.” anlamında bir söz.<br />eline, diline, beline sahip olmak :Edepli ve erdemli davranmak.<br />etek öpmek :: Dalkavukluk etmek.<br />felek/ felik :Genellikle çivi sökmeye yarayan bir ucu çatal<br />şeklinde olan manivela demiri.<br />fırıldak :Rüzgârın gittiği yöne doğru dönebilecek biçimde<br />yapılan tasarlanan baca şapkası veya aparatı.<br />gazma/ kazma :Toprak eşmeye yarayan ucu keskin tarım aleti.<br />gelberi :Hayvanların altlarını temizlemeye, soba külünü<br />almaya yarayan, sap kısmı ağaçtan, başlık kısmı<br />ağaç veya demirden yapılmış alet.<br />gıldırdak :Küçükbaş hayvanların boyun kısmına takılan<br />demirden yapılmış zil.<br />gırklık/ kırklık :Makas ( Mısırlıoğlu, 2008: 67).<br />gora :Avlu ve evlerin giriş kapılarına takılan kilitleri<br />açmaya yarayan büyük anahtarı.<br />gosa masadı :Gosa bilemeye yarayan çelikten yapılma çubuk<br />biçimindeki araç.<br />gosa örsü :Gosanın keskin kısmında meydan gelen<br />kırılmaları tamir etmeye yarayan, çelik yüzeyli<br />demir araç.<br />gosa :Uzun bir cereğin baş kısmına sabitlenen, hafifçe<br />kıvrık, çelikten yapılma ekin biçme aracı.<br />gullep :: Demirci ürünü, yerli kapı menteşesi.<br />haddad :: Demirci.<br />haraza :Üstünde delme işlemi yapılan yuvarlak ve delikli<br />alet.<br />hayırlı günler :“Günün hayırlı olsun.” anlamında bir söz.<br />hayırlı kazançlar :“Kazancın hayırlı ve bereketli olsun.” anlamında<br />bir söz.<br />184<br />hayırlı sabahlar :“Sabahın hayırlı olsun.” anlamında bir söz.<br />hedirek :: Ocaktaki kömürü karıştırmaya yarayan alet.<br />hesapsız kasap,<br />ya bıçak kırar, ya masat :“İşlerini gelir ve giderine göre ayarla.”<br />anlamında bir söz.<br />hıltar/ ıltar :Çapraz.<br />hopsa :Üvendirenin ucundaki demir parçası.<br />höflü :Belalı kimse.<br />hukela/ ukela/ ukala :Kendini beğenmiş.<br />iskelit :Küçük çapa.<br />işin rast gelsin :“İşin iyi olsun, işle ilgili herhangi bir sorun<br />yaşama.” anlamında bir söz.<br />işleyen demir pas tutmaz :“Çalışan kişi daima üretir.” anlamında bir söz.<br />kalem kıskacı :Soğuk demiri kesmede kullanılan alet.<br />kalıp demiri :Kalıpçılıkta, kalıp tahtalarını sökmek için<br />kullanılan, ucu eğik, enli demir alet.<br />kanca :Kütük çekme işlerinde kullanılan ucu çengelli<br />demir çubuk.<br />kancayı takmak :Bir kimsenin peşine düşmek.<br />kapan :Bazı zararlı hayvanları yakalamada kullanılan<br />metal tuzak.<br />kapı kullabı :Avlulu evlerin kapı iç girişlerinin arkasındaki<br />kancaya takılan, ucu eğik demir parça.<br />kapı zinciri :Kapıya monte edilip açılıp kapanmasını sağlayan<br />bir tür menteşe.<br />kargacık :Kapı menteşesi.<br />kaşağı :Atları fırçalamaya yarayan demir tarak.<br />kavak tahrası :Kavak budamaya yarayan ucu keskin orak.<br />kavurma sacı :Et veya sebze yemeklerini yapmaya yarayan<br />içbükey yassı demir çelikten imal edilen pişirme<br />aracı.<br />185<br />kaynak :Metalleri ısı yoluyla kaynaştırıp yapıştırma<br />işlemi (TDK, 2011: 1367).<br />kazma :Toprak işlerinde kullanılan ağaç saplı demir alet.<br />kebap şişi :Kebap yapımında kullanılan ince demir şiş.<br />kepir :Saban demirlerini temizlemek için kullanılan<br />alet.<br />keski :Ağaç, taş, metali yontmaya yarayan, bir ucu<br />keskin çelik alet.<br />ketez :Araba ve kağnı tekerleklerinin çevresindeki<br />demir çember.<br />kılavuz :Somun veya boru içine yiv açmakta kullanılan<br />ufak demir burgu.<br />kılıç kınını kesmez :“Kişi ne kadar asabi olursa olsun asla<br />yakınlarına zarar vermez.” anlamında bir söz.<br />kındam :Bir tarafı ağaç dallarını kesen, diğer tarafı toprak<br />kazmaya yarayan bir tür kazma.<br />kırklık :Koyunların yün ve kıllarını kırkmaya yarayan<br />büyük makas.<br />kıskaç :: Ocakta kor hâlindeki demir parçasını taşımaya<br />yarayan alet.<br />kirklik/ kırklık :Yün kırpmaya yarayan makas.<br />kösnü tuzağı :Kösnü denilen tarla zararlısını yakalamaya<br />yarayan ve hayvanın ayağının değmesiyle işleyen<br />metal tuzak.<br />kör bıçak ele yavuz,<br />kötü avrat dile yakın :“Kör bıçak iş görmez, iş bilmeyen kadın da<br />beceriksiz olur.” anlamında bir söz.<br />kullap :Avlu kapılarında kullanılan bir tür menteşe.<br />külünk :Bir tarafı sivri bir tarafı çekiç gibi olan sert<br />malzemeyi kazımak için kullanılan alet<br />(Ülkümen, 2012: 350).<br />186<br />kürek :Küçük parçaları aktarmada kullanılan uzun saplı<br />alet (TDK, 2011: 1562).<br />küskü :Taşa veya duvara delik açmak için kullanılan<br />uzun, ağır ve bir ucu sivri demir araç.<br />küsük/ küssük :Kapının arkasındaki metal sürgü (Ülkümen,<br />2012: 351).<br />levye :Bir şeyi yerinden oynatmak, kaldırmak, harekete<br />geçirmek, gevşetmek vb. için kullanılan metalden<br />yapılmış basit bir kaldıraç.<br />malak :Ağaç kapı kargısı.<br />malımın hayrını gör :Aldığın malzeme işini yarasın!” anlamında bir<br />söz.<br />maşa :Nesneleri tutma ve karıştırma işlerinde<br />kullanılan metalden yapılma araç.<br />maşa gibi kullanmak :: Oyuncağı olmak.<br />maşa varken elini yakmak :Kolayı varken zoru seçmek.<br />maşası olmak :Birisinin emirlerini harfiyen yerine getirmek.<br />mazlumın ahı demiri bile eritir :“Haksızlığa uğrayan kişinin duası mutlaka kabul<br />olur.” anlamında bir söz.<br />meğene :: Pulluk üzerindeki çamurları temizlemeye<br />yarayan, yüzeyi düz şekilde olan metal alet.<br />mengene :Nesneleri sıkıştırma işlerinde kullanılan esnek<br />demir parçası.<br />mıh :Çivi.<br />mıskı :Eli sıkı.<br />mızırdak :Fazla nazlı, mızmız kişi.<br />nacak :Sapı kısa, küçük odun baltası.<br />ne deve kalksın, ne çan ötsün :“Ortamın huzurunu bozacak, insanları birbirine<br />düşürecek söz ve davranışlardan kaçınmalısın”<br />anlamında bir söz.<br />obsa :Üvendirenin ucundaki yassı demir.<br />odbeli :Ateş küreği.<br />187<br />oğlum akıllı neylesin malı,<br />oğlum ahmak yine neylesin malı :“Akıllı kişi her zaman malı elde etmesini bilir,<br />ahmak ise malı değerlendirmesi bilmeyerek<br />çarçur eder.” anlamında bir söz.<br />ocak :Taş veya tuğladan yapılan, içerisinde kömür<br />yakılmak suretiyle demir ısıtılan yer.<br />opbeli/ öpbeli :Ateş küreği (Mısırlıoğlu, 2008: 76).<br />orak :Yarım çember biçiminde ensiz ve keskin ot<br />biçme aleti.<br />orak ayı :Temmuz.<br />orakçı :Ücret karşılığı ekin biçen kimse.<br />örk :Hayvanları baplamaya yarayan kalın ip yada<br />zincir.<br />örs :: Değişen şekilleri bulunan, demir dövme işlerinde<br />kullanılan, çelik yüzeyli alet.<br />pancar beli :: Pancar sökmeye yarayan, ağaç bir sap ve ucunda<br />metal iki demir parçası bulunan bir tür çiftçi aleti.<br />saban :Toprağı kazmaya veya ekmeye yardımcı tarım<br />aracı (TDK, 2011: 1995).<br />sac :Yassı demir çelik ürünü.<br />sacayağı :Üç ayağı bulunan, üçgen şeklindeki metal<br />sacayak.<br />sebep olanın kapısına<br />kara kilit takılsın :“Hayırsız işe sebep olanın ocağı sönsün.”<br />anlamında bir söz.<br />sırnaşık :Fazla lakayt, cıvık.<br />sıyırga :Kar küremeye yarayan büyük ağaç veya metal<br />kürek.<br />sikke :Hayvanların otlaması için toprağa çakılan,<br />ucunda kancası bulunan demir kazık.<br />soba gelberisi :Soba içerisindeki kül ve köz parçacıklarını<br />çekmeye yarayan kürek biçimindeki demir alet.<br />188<br />sökü demiri :Taşı, ahşap bir bloğu sökmeye yarayan, bir ucu<br />eğik olan demir alet.<br />sözünün eri olmak :Sözünün arkasında durmak.<br />su teknesi :: Dövülüp işlenen demirin çelik hâline<br />dönüştürülmesinde kullanılan, içi su dolu geniş<br />ve yayvan tekne.<br />sündürmek :Çekmek, uzatmak.<br />sünempe :Sırnaşık.<br />şavk :Işık.<br />şıpdüşen :Kapı mandalı.<br />şişgin/ şişkin :: Oldukça havalı.<br />tahra :Çelikten yapılan, uç kısmı eğri ve keskin bir tür<br />ağaç kesme aracı.<br />taklamak :İkiye ayırmak.<br />tapan etmek :Yeni ekilen tarlanın tohumunu kapatmak için<br />sürgü çekmek, düzeltmek (Gülensoy, 2011: 858)<br />tapan :: Demir bel (Gülensoy, 2011: 858)<br />temürcü :: Demirci.<br />testere :Ağaç kesmeye yarayan marangoz aleti.<br />tezgâh :: Dükkânlarda satıcıların önündeki malzeme<br />konulan masa.<br />tırpan :Uzun saplı ile demirden yapılma ağız kısmı<br />keskin bir tür orak.<br />ülüz :Zayıf, cansız.<br />ümük :Gırtlak.<br />vıddırıvızzık :: Değersiz, sıradan.<br />vızırdanmak :Kendi kendine söylenmek.<br />vükela :Vekillik etme.<br /> yaba :Harman savurmakta kullanılan, çatal biçiminde,<br />metal veya tahtadan yapılan tarım aleti.<br />yağır elbise :Kirli, pasaklı elbise.<br /> yarlağan :Taştan, tuğladan, kerpiçten yapılan ocak.<br />189<br /> yuvak demiri :Loğ taşına geçirilen demir.<br />yületmek :Ağzı kırılan alete metal parça ilave ederek onu<br />eski hâline getirme işlemi.<br />zencir/ zincir :Birbirine bir sıra hâlinde ulanmış metal halka.<br />zımpara :: Demir ürünlerinin pürüzlerini gideren,<br />keskinliğini ve parlaklığını sağlamaya yarayan<br />araç.<br />zıvana :Hızarda odunları çekmede kullanılan bir ucu<br />keskin demir araç.<br />zıvanadan çıkmak :Çok sinirlenmek, öfkelenmek.<br />zincir gibi :Art arda sıralanmış şey.<br />zincir vurmak :Elini, ayağını zincirle bağlamak.<br /><br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 18:04 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988331#2988331 Tue, 14 Feb 2023 11:08:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br /><br /><b>4.10. Çakmakçılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-17.04.2017<br />Kaynak Kişi: Necati Erbay<br />Çakmakçı Necati Erbay, 1948 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 55 yıldır icra eden Erbay’ın, bu mesleği bir kişiye<br />öğretmiştir.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />alaf/ alav/ alev :Yanan maddelerin veya gazların türlü<br />biçimlerdeki ışıklı uzantısı, yalım<br />(TDK, 2011: 90).<br />alafakı :Uzman, bir işin ehli, usta.<br />alağızlık :Boşboğazlık, gevezelik, ara bozuculuk.<br />Allah bol kazançlar versin :“Kazancın artsın.” anlamında bir söz.<br />Allah bugünümüzü aratmasın :“Gelecek bugünden dah güzel olsun.” anlamında<br />bir söz.<br />Allah eline, koluna dert vermesin :“Her zaman sağlıklı olasın.” anlamında bir söz.<br />Allah emeğini yağlı çıkarsın :“Kazancın bereketli olsun.” anlamında bir söz.<br />Allah helalinden versin :“Kesene helalden başkası girmesin.” anlamında<br />bir söz.<br />Allah kanaatten ayırmasın :“Her zaman kanaatkâr olasın.” anlamında bir<br />söz.<br />Allah muhannete muhtaç itmesin :“Kimseye muhtaç olmayasın.” anlamında bir<br />söz.<br />Allah nazardan saklasın :“Her zaman kem gözlerden korunasın.”<br />anlamında bir söz.<br />158<br />ateş taşı :Çakmak taşı.<br />avdanlık :Araç, aygıt.<br />ayağına taş dokunmasın :“Her zaman korunasın.” anlamında bir söz.<br />ayaklaşmak :Zıt gitmek, çekişmek.<br />ayar :Çakmaklarda gazın az veya çok şekilde<br />yanmasını düzenleyen parça.<br />ayın oyun etmek :“Müşteriye dalavere yapmak, aldatmak”<br />anlamında bir söz.<br />(TDK, 2009: 420).<br />aylanlamak :: Dolanıvermek, sıvışmak, yan çizmek<br />(TDK, 2009: 425).<br />aynaşmak :Sırnaşmak, musallat olmak, sataşmak<br />(TDK, 2009: 428).<br />ayran geven :Aptal, sersem.<br />benzinli çakmak :Çakmaklarada çarkın, benzinli fitili tutuşturması<br />neticesinde alevli olarak yanmasını sağlayan bir<br />tür çakmak.<br />boynu devrilesi :Teneşire gelesi.<br />büyüteç :Çakmak tamirinde küçük parçaları görmeye<br />yarayan bir tür araç.<br />bir çakımlık gav gibi :Saman alevi gibi aniden parlayan müşteriler için<br />söylenen söz.<br />cinka/ çınga/ çıngı :Çakmaktan çıkan çıngı, kıvılcım.<br />conta :Sızdırmazlık ve yalıtım için kullanılan ortası<br />delikli parça.<br />contayı yakmak :Aklını yitirmek, delirmek.<br />çakmak :Çakmaktaşına sürtünen tırtıllı çarkın kıvılcım<br />çıkartması suretiyle çalışan mutfak aracı.<br />çakmak taşı :Çarkın çevrilmesi ile alev alan çakmaklarda<br />kullanılan bir tür taş.<br />çakmakçı :Çakmak tamiri ve bakımı işleriyle uğraşan kişi<br />veya meslek erbabı.<br />159<br />çakmakçılık :Çakmakçının yaptığı iş, meslek.<br />çark :Çakmak makinesi içerisinde bir eksenin<br />döndürdüğü, tekerlek biçiminde makine parçası.<br />çıkış :Çakmaklarda gazın çıkışını sağlayan parça.<br />dellenmek :: Deliye dönmek, çileden çıkmak.<br />demincek :Biraz önce.<br />depo :Çakmaklarda gaz konan kısım.<br />dıngırdamak :Yersiz bir şekilde gevezelik etmek.<br />dokunmatik çakmak :Yakmak için üzerindeki düğmeye dokunulan<br />kolay ve kullanışlı bir tür çakmak.<br />fitil fitil burnundan getirmek :Çok sıkıntı çektirmek.<br />fitil :Çakmakların içine konulan ve yanmayı sağlayan<br />dokunmuş pamuktan yapılan yağ çekici ip ya da<br />şerit.<br />fitilli çakmak :Kav vazifesini gayet kuru bir fitilin yaptığı bir<br />tür çakmak.<br />gama :Çakmak tamirinde kullanılan bir tür küçük bıçak.<br />gavur inatlı :Kendi dediği dışında hiçbir şeyi yapmayan,<br />dediğim dedik.<br />gazlı çakmak :Fitil yerine bütan veya havagazı ile çalışan bir<br />tür çakmak.<br />geveze :Gereksiz konuşmayı çok seven usta, kalfa, çırak.<br />gülev :Alev.<br />ibelo :bk. İbelo çakmak.<br />ibelo çakmak :: Dayanıklı ve yüzeyi metal kaplamalı eni geniş<br />bir şekilde olan ve gazla çalışan bir tür çakmak.<br />karga burun :Tel bükmek vb. işlerde kullanılan uçları sivri,<br />bazen de koni biçiminde bir tür pense.<br />iş zamanı iş, çiş zamanı çiş :“Her şey zamanında yapılmalıdır.” anlamında bir<br />söz.<br />160<br />kavli çakmak :İki sert taşın veya bir demirle bir taşın birbiriyle<br />sürtünmesi sonunda çıkan kıvılcımların kavı<br />tutuşturması ile yanan bir tür çakmak.<br />lehim :İki metali birleştirme işlemi.<br />manyote :Çakmaklarda ateşleyici mekanizma.<br />mercek :Işık kırıcı herhangi bir malzemeden üretilmiş<br />optik araç.<br />metal çakmak :Kasa kısmı metal malzemeden üretilen bir tür<br />çakmak.<br />muhtar çakmağı :: Dayanıklı ve yüzeyi metal kaplamalı gazla<br />çalışan bir tür çakmak.<br />mutfak çakmağı :Mutfaklarda ocak yakmak için yapılmış ve uzun<br />saplı çakmak.<br />pense :: Parçaları sıkma, bükme ve kesme işlerinde<br />kullanılan araç.<br />pilli çakmak :: Pil ile çalışan bir çakmak.<br />plastik çakmak :: Plastik malzemeden üretilen kullan at tarzı bir<br />tür çakmak.<br />rezistanslı çakmak :Fitil yerine küçük elektrik pilleriyle çalışan ve<br />alevi olmayan bir tür çakmak.<br />sibop :Çakmaklarda hava kaçmaması için kullanılan<br />metal veya plastik çeşitleri bulunan kapak.<br />taş :Çakmaklarda ateşlemeyi sağlayan çakmak taşı.<br />taş yatağı :Çakmaklarda taş konulan bölme.<br />taş yay :Çakmaklarda taşın çakımını ayarlayan plastik<br />parça.<br />tip :Farklı karakter ve tavırda bulunan müşteri için<br />söylenen söz.<br />yalım :Alev.<br />zippo :bk. Zippo çakmak.<br />161<br />zippo çakmak :Benzinle çalışan, dayanıklı ve mekanizması basit<br />olan özel bir çakmak.<br/><br/><b>4.11. Çayhanecilik</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-27.01.2018<br />Kaynak Kişi: Ahmet Orha<br />Çayhaneci Ahmet Orha, 1957 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası Hasan Hüseyin Gülsevinç’ten öğrenmiştir. Mesleğini 37 yıldır icra eden<br />Orha’nın, bu mesleği öğrettiği 15 kişi vardır.<br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-07.05.2018<br />Kaynak Kişi: Cihan BAL<br />Çayhaneci Cihan Bal, 1976 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası ve aynı zamanda babası olan Mehmet Bal’dan öğrenmiştir. Mesleğini 15<br />yıldır icra eden Bal’ın, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />ada çayı :Ada çayı bitkisinin kaynatılarak demlenmesi ile<br />hazırlanan çay çeşidi.<br />ayakçı :Kahvede getir götür işlerine bakan kişi.<br />az şekerli kahve :Az şeker katılarak pişirilen kahve.<br />bir acı kahvenin kırk yıl hatırı vardır :“Yapılan en küçük iyilik hep hatırlanır.”<br />anlamında bir söz.<br />çay bahane sohbet şahane :Çay içerken edilen tatlı sohbet.<br />çay katmak :Çay koymak.<br />çay ocağı :İçerisinde çay ve kahve yapılıp satılan küçük<br />dükkân.<br />çay ocağı işletmecisi :Çay ocağını işleten meslek erbabı.<br />çay semaveri gibi yerinde fokurdamak :Gereğinden fazla söylenmek, homurdanmak.<br />çay tabağı :Çay bardağının konulduğu metal veya cam altlık.<br />162<br />çay tiryakisi :Çay tutkunu.<br />çaycı :Çay işleriyle uğraşan meslek erbabı.<br />çaycılık :Çay yapıp satma işi.<br />çaydanlık :İçerisinde sıcak su kaynatılan, demlik<br />bölümünde çay demlenen ve iki parçadan oluşan<br />metal kap.<br />çayevi :Çay türü sıcak içeceklerin hazırlandığı yer.<br />çayhane :Çay ocağı.<br />çayhaneci :Çayhane işleten kişi.<br />çayhanecilik :Çayhane işiyle meşgul olanları yaptığı iş.<br />demli çay :: Dem oranı fazla olan çay.<br />dertli çay :: Demli çay.<br />efe çayı :: Dem oranı yüksek çay.<br />fincan :İçerisine kahve konulan cam veya porselenden<br />üretilen bardak.<br />garson :Çayhane içerisinin temizliği, çay dağıtımı ve<br />bardakların toplanması işlerinden sorumlu olan<br />kişi, çalışan.<br />hasta çayı :: Dem oranı az olan çay.<br />ıhlamur çayı :Kurutulmuş ıhlamur çiçeğinin kaynatılarak<br />demlenmesi ile hazırlanan çay.<br />kafa çayı :: Demli çay.<br />kahve :Kahve bitkisinin çekirdeklerinin çekilmesi<br />suretiyle elde edilen içecek.<br />kant :Kaynamış sıcak su ile şeker karışımından<br />yapılan içecek.<br />kazan :İçerisinde su kaynatılan, derin ve büyük metal<br />kap.<br />keyif çayı :Muhabbet ortamlarında içilen çay.<br />kıl :Çok fazla tavır takınan, huylu kişi.<br />kıtlama şekeri :Küçük parçalara ayrılarak hazırlan küp şekeri.<br />mahalle kahvesi gibi :Çok fazla gürültülü mekân.<br />163<br />ocak :Elektrik veya tüple çalışan ısıtma cihazı.<br />ocakçı :Çayın demlenmesinden ve bardakların<br />yıkanmasından sorumlu kişi.<br />oralet :Meyve özlerinin karışımından elde edilen, suya<br />karıştırlarak hazırlanan toz içecek.<br />orta demlikten :Henüz çökmemiş çiğ çay.<br />orta şekerli kahve :Kahve içerisindeki şeker oranının belli oranda<br />tutulduğu kahve.<br />paşa çayı :: Dem miktarı az olan açık çay.<br />semaver :: Odun közünde alttan ısıtma şekliyle çalışan çay<br />makinesi.<br />şekerli kahve :Şeker oranı oldukça yüksek olan kahve.<br />Tarsus kahve :Klasik porselen kahve fincanı yerine çay bardağı<br />içerisinde sunulan kahve.<br />tavşan kanı :: Oldukça taze ve demli çay.<br />telve :Kahvenin alt kısmına çöken tortul tabaka.<br />usta :Çay ve kahve işlemlerini yapan kimse.<br />yandan çarklı kahve :Şekeri yan tarafa konulan genellikle kıtlama<br />tarzında sunulan kahve.<br/><br/><b>4.12. Çerçilik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-14.10.2017<br />Kaynak Kişi: İlyas Duran<br />Çerçi İlyas Duran, 1964 yılında Ermenek’te doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden Duran’ın, bu mesleği öğrettiği bir kişi<br />vardır.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-22.01.2018<br />Kaynak Kişi: Remzi Yıldız<br />Çerçi Remzi Yıldız, 1953 yılında Isparta’da doğmuştur. İlkokul mezunudur. Mesleği,<br />164<br />kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 30 yıldır icra eden Yıldız’ın, bu mesleği öğrettiği kimse<br />yoktur.<br />(Derleme-3)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-03.02.2018<br />Kaynak Kişi: Mahmut Tahir Başkan<br />Çerçi Mahmut Tahir Başkan, 1970 yılında Karaman’da doğmuştur. Lise mezunudur.<br />Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 20 yıldır icra eden Başkan’ın, bu mesleği öğrettiği<br />kimse yoktur.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />acın yatıp gücün kalkmak :“Zor şartlarda hayat mücadelesi vermek.”<br />anlamında bir söz.<br />alan talan :Karmakarışık, darmadağınık, altüst.<br />alan talan etmek :Altüst etmek, dağıtmak, karmakarışık etmek.<br />alat samat/ alat semet :Yarım yamalak, çok acele, çabucak.<br />alatlamak :Acele etmek.<br />alavere :Alışveriş, alım satım, ticaret, ilgi.<br />alavış :Mübalâğa.<br />alavlanmak :Kızmak, öfkelenmek, telâşlanmak, hecanlanmak.<br />aleste :İyi, makbul.<br />alev torbası :Kâğıt fener.<br />algı :Vergi.<br />Ali Beke’nin tay eğittiği yer :Çok uzak yer.<br />asbap/ esbap :Giysi.<br />bacağı gırk it gibi gezmek :İşsiz bir şekiklde aylak aylak gezmek.<br />bak hele bi yiğenim :Az bakar mısın?<br />barç :Bakır su bardağı.<br />bıçak :Mutfaklarda yiyecek doğramaya yarayan bir<br />tarafı keskin araç.<br />bilye :: Değişik renklerde yuvarlak, küçük cam.<br />165<br />bitti kepek, getirsin köpek! :“Bundan sonra çalış, emeğinle getir.” anlamında<br />bir söz.<br />cıllamak :Sözünden dönmek.<br />cıncık boncuk :İncik boncuk.<br />cıncık :Cam bilye.<br />cıngıl :Başlığa takılan süs.<br />cins :Kendine mahsus huyları bulunan kimse.<br />curruk :Su gibi ıslak.<br />çamaşır selesi :: Plastik malzemeden yapılan içerisine çamaşır<br />konulan bir tür geniş ve yayvan kova.<br />çatal :Yemek yerken yiyecekleri almaya yarayan dişli<br />araç.<br />çerçi :İncik boncuk, kap kacak vb. şeyleri sırtında veya<br />bir yük hayvanı yardımıyla taşıyıp köylerde<br />açtıkları sergide satan kimse.<br />çerçi başındakini satar :“Satıcı olan kişi iyi bir müşteri bulursa elindeki<br />her şeyi satar.” anlamında bir söz.<br />çerçi dükkânı gibi :“İçerisinde ne ararsan var.” anlamında bir söz.<br />çerçi kızı boncuğa âşıktır :“Herkes bildiği konuya ilgi duyar.” anlamında<br />bir söz.<br />çerçici eşeği gibi kokmak :“Çok nahoş kokular yaymak.” anlamında bir<br />söz.<br />çerçilik :Çerçicinin yaptığı iş (TDK, 2014: 523).<br />çıfıt çarşısısı gibi :: Darmadağın ve oldukça karışık vaziyette.<br />çorap :Ayakları sıcak tutmak için yün veya pamuktan<br />üretilen bir tür giyecek.<br />çömçe :Yemek servis etmede kullanılan büyük kepçe.<br />dantel :Tığ denilen aletle ipliğe motif vererek işlemek<br />suretiyle örülen süslü kenarlık.<br />de hele :“Haydi söyleyiver, meraklandırma” anlamında<br />bir söz.<br />devresi gün :Sonrası gün.<br />166<br />dıngadak kalmak :Şaşırıp kalmak.<br />dırım dırım dırımlamak :Çok fazla zorluk çekerek elde etmek.<br />dırlanmak :Sürekli söylenmek.<br />di hadi gı! :“Nazlanma, karar ver.” anlamında bir söz.<br />dildamak :Kına çiçeği.<br />dişinin kanını somurmak :Yoksulluktan çok sıkıntı çekmek.<br />düdük :Üfledikçe ses çıkaran çocukların sevdiği bir tür<br />oyuncak.<br />eline altına salıvermek :Tembellik etmek.<br />eşek anırtmaz, çerçici geçirtmez :“Kendisi dışında kimseyi konuşturmaz.”<br />anlamında bir söz.<br />götün götün gitmek :İşleri giderek zorlaşmak.<br />iğne :: Dikiş dikmede kullanılan ucu delikli ve sivri<br />alet.<br />incik boncuk satmak :Küçük şeyler satmak.<br />ip :: Oya işlerinde ve dantel yapmada kullanılan yün<br />veya pamuktan yapılan örgü.<br />kabala :Toptan, götürü, hepsi birden.<br />kabala pazarlık :Götürü usulü pazarlık.<br />kap :İçerisine yiyecek konan tas.<br />karman çorman iş yapmak :Karışık ve düzensiz iş yapmak.<br />kaşık :Yemek işlerinde kullanılan saplı sofra aracı.<br />kayıt kamet :Erzaklar.<br />kılı kılına yetmek :Ekmeğini zor kazanmak.<br />kurdele :: Değişik renklerde ve genişliklerde olan süsleme<br />aracı.<br />lehen :Leğen.<br />lenger :Yayvan ve geniş kap.<br />mahana aramak :Bahane aramak.<br />makas :Genellikle kâğıt ve kumaş kesmeye yarayan<br />kesme aracı.<br />maşrapa :Su dökmeye yarayan kulplu küçük kap.<br />167<br />nalbur :Çivi, tel, kilit gibi inşaat malzemelerini satan<br />kimse.<br />nalburiye :Yapı işlerinde kullanılan vida, çivi, tel, kilit gibi<br />araç ve gereçler.<br />oyuncak :: Plastik malzemelerden yapılan çocuk avutma<br />aracı.<br />pırtı :Kullanılmış ve işe yaramaz hâle gelmiş eşya.<br />punduna getirmek :Uygun zamanını bulmak.<br />sinek avlamak :Hiç iş yapmadan boş bir şekilde beklemek.<br />söykenmek :Bir dirseğini destek yaparak yaslanmak.<br />tabak :İçerisine yemek konan bir tür yayvan kap.<br />takım elbise :Ceket ve pantolondan oluşan bir tür giysi.<br />tarak :Saç taramada kullanılan plastik veya kemikten<br />yapılan, dişli araç.<br />tava :Genellikle bakır, alüminyum ve çinkodan<br />yapılan bir tür yayvan kap.<br />tencere :İçerisinde yemek, çorba kaynatılan yapımında<br />bakır, alüminyum ve çinko kullanılan geniş ve<br />yayvan kap.<br />top :: Plastik malzemeden yapılan küre şeklinde<br />şişirilmiş nesne.<br />tuhafiye :Çorap, kazak, yelek gibi giyim ve aksesuar<br />malzemeleri.<br />ucundan kırpmak :Biraz kesmek, azaltmak.<br />vıdı vıdı yapmak :Çok konuşmak.<br />züccaciye :Cam ve porselen gibi malzemelerden yapılan<br />eşya.<br/><br/>.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 17:46 GMT] Adnan Özdemir Turkish http://www.proz.com/post/2988328#2988328 Tue, 14 Feb 2023 10:54:00 +0000 <b>Forum:</b> Turkish<br/><b>Topic:</b> Osmanlıca - Türkçe kaynaklar, Cumhuriyet boyunca Türkçenin serüveni, Günümüz Türkçesi...<br/><b>Poster:</b> Adnan Özdemir<br/><b>Post title:</b> *<br/><br/>--Tümüyle alıntıdır--<br/><br/><b>KARAMAN’DA GELENEKSEL MESLEKLERİN SÖZ VARLIĞI</b><br /><br /><b>Hazırlayan: Erdal DEMİR</b><br />Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi<br />Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />Türk Dili Edebiyatı Ana Bilim Dalı<br />Yüksek Lisans Tezi<br /><br /><b>4.7. Berberlik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-18.04.2017<br />Kaynak Kişi: Hüseyin Zengioğlu<br />Berber Hüseyin Zengioğlu, 1963 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası ve aynı zamanda babası olan Mustafa Zengioğlu’ndan öğrenmiştir. Mesleğini<br />42 yıldır icra eden Zengioğlu’nun, bu mesleği iki kişiye öğretmiştir.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-14.06.2018<br />Kaynak Kişi: İbrahim Şakır<br />Berber İbrahim Şakır, 1954 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul mezunudur.<br />Mesleği, ustası İbrahim Güllü’den öğrenmiştir. Mesleğini 52 yıldır icra eden Şakır’ın bu<br />mesleği on kişiye öğretmiştir.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />alabuluz :Kafanın üst tarafının yarısı bir iki santim uzun<br />kalacak şekilde iyice kısaltılan saç kesim modeli.<br />alakorsan :Alt kısmı kısa, üst kısmı uzun bırakılan saç kesim<br />modeli.<br />Allah daha çok versin :“Kazandıkların bereketlensin, artsın.” anlamında<br />bir söz.<br />Allah emeğini yağlı etsin :“Çalışmalarının karşılığını fazlasıyla al.”<br />anlamında bir söz.<br />143<br />aza kanaat etmeyen çoğu bulamaz :“Var olanla yetinmeyen bolluğa eremez.”<br />anlamında bir söz.<br />bahşiş :Tıraş sonrası çırağa bırakılan cep harçlığı.<br />baş bıçağı :Ustura (TDK, 2009: 555).<br />baş hakkı :Berberlerce alınan tıraş parası.<br />başını acemi berbere teslim eden<br />cebinde pamuk eksik etmesin :“İşi ehline yaptır, sonra zarar görme.” anlamında<br />bir söz.<br />benim sakalım tutuştu,<br />sen cigara yakmak istersin :Başkasının derdini hissedemeyen onun<br />yaşadıklarını anlayamaz.” anlamında söz.<br />berber :Tıraş etmeyi, saç ve sakal kesmeyi meslek edinen<br />kimse, perükâr, kuaför. (Doğan, 2014: 180).<br />berber makası :Berberlerin kullandığı makas.<br />berberlik :Berberin yaptığı iş, meslek.<br />bıyık makinesi :Berberlerce bıyık kesmeye yarayan makine.<br />boyun fırçası :Tıraş sonrası boyun kısmındaki kesilen saç<br />kıllarını almaya yarayan fırça.<br />böyle saça böyle tarak! :“Bu işin layığı, ederi budur.” anlamında bir söz.<br />cıvlak :Saçı olmayan, kel.<br />cilet/ jilet :İnce çelikten yapılmış, iki yanı keskin tıraş bıçağı.<br />çırak :Küçük yaşta, bir zanaat öğrenmek amacıyla bir<br />ustanın yanında çalışan kimse.<br />damat gibi olmak :: Damat gibi şık ve bakımlı görünmek.<br />damat tıraşı :: Düğünlerden önce damadın saç ve sakal kesimini<br />kapsayan tıraş.<br />düz ense :Ense kısmı düz şekilde kesilen tıraş çeşidi.<br />elektrikli saç makinesi :Elektrikle çalışan, saç kurutmaya ve fön çekmeye<br />yarayan makine.<br />fön çekmek :Müşteri isteğine göre saçlara şekil vermek.<br />hacamat :Vücudun farklı noktalarından kan aldırma<br />şeklinde uygulanan geleneksel yöntem.<br />144<br />hallâk :Berber.<br />Hazreti Selman-ı Pak :Berberlerin piri.<br />hem kel hem hodul :Hem kabahatli hem ukala.<br />İspanyol favorisi :Kulak kısmına doğru kısalan saç kesim modeli.<br />işten artmaz dişten artar :“Tutumlu olmayanın mal varlığı olmaz.”<br />anlamında bir söz.<br />jilet :İnce çelikten yapılmış oldukça keskin tıraş bıçağı.<br />jöle :Saçı parlak göstermek için sürülen, kaygan jel.<br />kaytan bıyık :İnce bir bıyık.<br />kel başa şimşir tarak :“Birçok gereksinim dururken, gereksiz şeylere<br />para veren” anlamında bir söz.<br />kel :Saçı olmayan, cıvlak.<br />kelin yağı olsa başına çalar :“Kendi derdine çare bulamayan kişiden aynı<br />durumdaki başka kimseye yardım beklememelidir”<br />anlamında bir söz.<br />körün taşı kelin başına<br />kırk yılda bir rastlar :“Nasipsiz insanlara kısmeti zor gelir.” anlamında<br />bir söz.<br />kırkmak :Alnın üzerine sarkıtılan kısa kesilmiş saç, kâkül.<br />kirli sakal :Yüzde bırakılan hafif sakal.<br />köpük :Sabun köpüğü.<br />kötülük her kişinin iyilik er kişinin :“İyiliğe iyilik yapmak kolaydır, önemli olan<br />kötülük gördüğünde iyilikle muamele etmektir.”<br />anlamında bir söz.<br />lavgar :Geveze, boşboğaz, palavracı.<br />losyon :Koku verici kozmetik ürün.<br />pala bıyık :Kalın ve uzun bıyık.<br />pehlivan tıraşı :Saçların usturayla tıraşlanması.<br />sabun :Temizlikte kullanılan kalıp şeklindeki madde.<br />saç kurutma makinesi :Berberlerce ıslak saçları kurutmaya yarayan<br />makine.<br />saç sakal tıraşı :Saç ve sakalın birlikte kesildiği tıraş kesimi.<br />145<br />saç sefadan, tırnak cefadan uzar :“Kimi rahatlıktan sefa sürer, kimi sıkıntıdan cefa<br />çeker.” anlamında bir söz.<br />sakal fırçası :Sakal tıraşı yaparken köpüğü sakala yaymada<br />kullanılan fırça.<br />sakal toplama :Berber tarafından yapılan sakalı kısaltma işlemi.<br />sakalım yok ki sözüm tutulsun :“Yaşım küçük diyerek, düşünceme önem<br />verilmez.” anlamında bir söz.<br />sakalına göre tarak vurmak :Müşterinin arzuladığı şekilde konuşma tarzı.<br />sen hâlâ Berber Abit’e mi<br />tıraş oluyorsun? :“Sen hâlâ eski düşüncelerinde misin?”<br />anlamında bir söz.<br />sıhhatler olsun :“Şifa olsun, sağlık getirsin.”anlamında bir söz.<br />sprey :Berberlerin kullandığı püskürtmeli kimyasal<br />kozmetik ürünü.<br />şampuan :Saç bakımı ve yıkama işlemlerinde kullanılan<br />sıvı sabun.<br />tarak :Saç taramakta kullanılan, kemik veya<br />plastikten yapılan dişli araç.<br />tas :Sakal tıraşı sırasında içerisine sıcak su konulan<br />plastik veya metal kap.<br />tas hakkı :Müşterilerin çalışanlara verdiği bahşiş, para.<br />tıraş makinesi :Saç kesmeye yarayan makine.<br />top ense :Ense kısmı top hâlinde bırakılan saç kesim<br />modeli.<br />top sakal :Alttan yuvarlak ve düz kesilmiş olan uzun ve gür<br />sakal.<br />tıraş makinesi tarağı :0-8 numaraya kadar ölçüsü bulunan ve tıraş<br />makinesi ağzına takılan tarak.<br />ustura :Açılır kapanır şekilde dizayn edilen çok keskin<br />bıçak.<br />usturası cebinde :Sakin görünüşte fakat çabuk öfkelenen kişi.<br />146<br />uzun sakal :Alt çeneden boğaz kısmına kadar uzanan sakal<br />çeşidi.<br />yüz maskesi :Yüze uygulanan ve cilde iyi geldiği söylenen<br />bitkisel kür.<br/><br/><b>4.8. Bezzazlık ve Tuhafiyecilik</b><br />(Derleme-1)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-03.06.2017<br />Kaynak Kişi: Halil İbrahim Topçu<br />Manifaturacı ve Tuhafiyeci Halil İbrahim Topçu, 1973 yılında Karaman’da doğmuştur.<br />Lise mezunudur. Mesleği, babası Halil İbrahim Topçu’dan öğrenmiştir. Mesleğini 25 yıldır<br />icra eden Topçu’nun, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />(Derleme-2)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-07.06.2017<br />Kaynak Kişi: Ergun Kayserilioğlu<br />Manifaturacı Ergun Kayserilioğlu, 1960 yılında Karaman’da doğmuştur. Lise<br />mezunudur. Mesleği, babası Ali Galip Kayserilioğlu’ dan öğrenmiştir. Mesleğini 50 yıldır<br />icra eden Kayserilioğlu’nun, bu mesleği öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />(Derleme-3)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-12.01.2018<br />Kaynak Kişi: Ali Duran<br />Manifaturacı ve Tuhafiyeci Ali Duran, 1939 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 60 yıldır icra eden Duran’ın, bu mesleği<br />öğrettiği hiç kimse yoktur.<br />(Derleme-4)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-14.06.2018<br />Kaynak Kişi: Mahmut Şen<br />Bezzaz ve Manifaturacı Mahmut Şen, 1973 yılında Karaman’da doğmuştur. Lise<br />mezunudur. Mesleği, kendisi öğrenmiştir. Mesleğini 25 yıldır icra eden Şen’in, bu mesleği<br />147<br />öğrettiği 4 kişi bulunmaktadır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı<br />abane :: Pamuktan yapılan renkli işlemeli başörtüsü veya<br />omuzluk.<br />akraba bulaşığı :İki ve üçüncü kuşaktan akrabalık bağı bulunan<br />kişiler için söylenilen bir söz.<br />Allah bin bereket versin :“Kazandığın bereketlensin, çoğalsın.” anlamında<br />bir söz.<br />Amaniin! : “Eyvahlar olsun!” anlamında şaşırma sözü.<br />Amerikan bezi :Kaput bezi.<br />ana bezi :: Düğünde kızın annesine verilen elbiselik kumaş<br />(TDK, 2009: 251).<br />arkalık :Yelek, içlik.<br />ayak mayak yapmak :Bilmiyormuş gibi davranmak.<br />bağlama :: Don, köylü kadınların bacaklarına giydikleri<br />dizlik (TDK, 2009: 482).<br />balkaymak :İki renkli, yollu ipek kumaş (TDK, 2009: 507).<br />basma :Üzerine motifler basılmış desenli bir kumaş.<br />baş dastarı :Kadınların başlarına örttükleri, genellikle beyaz<br />olan yazma (TDK, 2009: 556).<br />bedesten :Manifatura çeşitleri satılan dükkânların<br />bulunduğu merkez.<br />bele :Kundak, çocuk bezi (TDK, 2009: 608).<br />(TDK, 2009: 621).<br />bellek :Entarinin belden yukarı kısmı (TDK, 2009: 621).<br />belleklik :Entarinin eskiyen belden yukarı kısmını<br />değiştirmeye yarayan kumaş parçası<br />bellilik :Nişanlanan kız veya erkeğe verilen çevre, mendil<br />(TDK, 2009: 623).<br />bezzaz :Bez ya da kumaş satan manifaturacı (TDK,<br />2011: 326).<br />148<br />bezzazistan :Bedesten.<br />bezzazlık :Bezzazın yaptığı iş, meslek.<br />bindallı :Yerel tarzda kullanılan kadifeden yapılan etekli<br />giysi (Duru vd., 2016: 12).<br />bizlik :İç donu.<br />blazer kumaş :Yüzeyi havlandırılımış kaşe benzeri bir kumaş.<br />blöf yapmak :Aldatıcı tavır takınmak.<br />bohça :: Düğün sonrası kız tarafınca, bezzazlardan alınan<br />ve damadın akrabalarına verilmek üzere<br />hazırlanan hediye paketi.<br />branda bezi :Çadır, yelken yapımında kullanılan ağır ve<br />sağlam kumaş.<br />bulunmaz hint kumaşı :Nadir bulunan, çok değerli şey.<br />burkaçlamak :: Dokunacak ipliği bir zaman ıslattıktan sonra iyi<br />bükmek suretiyle suyunu sıkmak ve öylece<br />bırakmak.<br />burmaç :Eğirilmek üzere bükülmüş yün.<br />bürgü :Çarşaf, çar.<br />bürüncek :: Duvak.<br />büzme don :: Paçası büzgülü kadın donu.<br />cakar :Nazilli dokumalarından çift dürüm bir çeşit<br />keten.<br />cumasına gitmek :Gelin olacak kızın çeyizini görmeye gitmek.<br />çalçene :Çenesi düşük, geveze kişi.<br />çapıt/ çaput/ çarçapıt :İşe yaramaz bez, çaput (Duru vd., 2016: 22).<br />çaputçu :Manifaturacı.<br />çarşaflık :Çarşaf dikmek için kullanılan kumaş.<br />çehiz/ çeyiz :Gelin olacak kızın hazırladığı el emeği göz nuru<br />örtü, seccade, oya, nakış işleri.<br />çember :Kadın baş örtüsü.<br />çenebaz :Laf ebesi, çenesi çok çalışan.<br />çeyizlik :Çeyiz yapmada kullanılan tekstil ürünleri.<br />149<br />çöreklenmek :Bir yerde sıkıntı vercek şekilde uzun süre<br />kalmak.<br />çuha kumaş :Merinos yününden bezayağı örgüsüyle,<br />strayhgarn ipliklerle dokunan kumaş<br />(tekstildersanesi.com, 2017).<br />depme :Keçelendirilmiş ve yünden dokunmuş kumaş.<br />dökümlü durmak :Beden ölçülerine uygun durmak.<br />dutu :Nişanlanan kız ve erkek tarafının birbirlerine<br />verdikleri hediye.<br />dürü :: Düğünden önce oğlan evinin, kız evine<br />hazırladığı hediye bohçası.<br />düşünceme :Esnafın bir sıkıntıdan dolayı endişeli olma<br />durumu.<br />eftiklenmek :Sıkıntıdan dolayı telaşlı olmak.<br />emaliken :Kaput bezi.<br />entari :Tek parçalı kumaş türü dokumalardan imal<br />edilmiş kadın giysisi.<br />entarilik :Entari yapmaya uygun kumaş.<br />ergin :Havı dökülmüş kumaş.<br />esbap :Esvap, giysi.<br />esmem yanmaz! :“Üzülmem, umurumda olmaz.” anlamında söz.<br />etamin :Elek bezi olarak bilinen, ince ve seyrek dokulu<br />bir kumaş.<br />etek :Vücudun belden aşağısına giyilmek üzere<br />dikilmiş bayan giysisi.<br />etekleri tutuşmak :Telaşlanmak.<br />eteklik :Etek dikmede kullanılan kumaş.<br />eveleyip gevelemek :Lafı evirip çevirmek.<br />fisdan :Elbise.<br />150<br />fresko :Yüksek bükümlü ipliklerin, katlandıktan sonra,<br />bezayağı örgüde ve düşük sıklıklarda<br />dokunmasıyla elde edilen hafif gramajlı kumaş<br />(tekstildersanesi.com, 2017).<br />gabardin :Çözgü yüzlü dimi örgüsüyle dokunan<br />pantolonluk kumaş.<br />galın bozma/ kalın bozma :bk. Pırtı çıkarma.<br />galın :Çeyizlik kumaş.<br />gelberi :Baş örtüsü.<br />geveze :Çenebaz.<br />göğnük :Az yanmış, ateş karşısında renk değiştirmiş<br />kumaş.<br />gömleklik :Gömlek yapmaya uygun kumaş.<br />göynek :İç çamaşırı.<br />haba :Siyah yünden dokunmuş, önü koytanlı,<br />cepkenimsi kısa erkek ceketi (TDK, 2009: 2244).<br />hareli kumaş :Koton ve viskosdan dokunan üzerinde çizgi<br />motifleri bulunan renkli kumaş.<br />havlu :El, yüz kurulamaya yarayan bez.<br />hepsi kabala :Tamamı içerisinde.<br />hurç :İçerisine yatak, yorgan konan sağlam heybe.<br />kaput bezi :Karde türünde iplikten dokunan beyaz kumaş.<br />kaşe :Kalın, kışlık bir tür yün kumaş (TDK, 2011:<br />1346).<br />kazakçı :Başa takılan çember.<br />kışlık kumaş :Kışlık elbise dikimlerinde kullanılan bir türk<br />kalın kumaş.<br />konuşmayı boş geç! :“Eveleyip gevelemeden asıl niyetini söyle.”<br />anlamında bir söz.<br />koton :: Pamuktan yapılan, yumuşak dokunuşlu bir<br />kumaş.<br />151<br />kumaş :Yün, pamuk ve ipek ipliklerinin makinede<br />işelnmiş hâli, bez.<br />likra :Güçlü ve dayanıklı sentetik bir dokuma kumaş.<br />lüküs/ lüks :: Oldukça şık, zarif.<br />malağını sarkıtmak :Yüzünü eğmek.<br />manifatura :Fabrika işi dokuma türünde üretilmiş kumaş, bez<br />vb. dokuma (TDK, 2011: 1621).<br />manifaturacı :Manifatura eşyası satan kimse, bezzaz.<br />manifaturacılık :Manifaturacı olma durumu, bezzazlık.<br />menevrek :Kıldan dokunmuş şalvar.<br />mermerşahi :Tülbende benzeyen, ancak daha sık dokunmuş<br />bir kumaş.<br />müslin :Hafif ve seyrek şekilde üretilmiş pamuklu<br />kumaş.<br />niyet hayır akıbet hayır :“İşler, niyete göre neticelenir.” anlamında bir<br />söz.<br />odunum da odunum :“Kendi bildiğini okuyan, söz dinlemeyen.”<br />anlamında bir söz.<br />okuntu :: Davetiyelik kumaş.<br />okuntuluk :: Düğüne davet etmek için komşulara dağıtılan<br />kumaş, havlu, eşarp türü davetiye.<br />opal :İnce, düzgün dokunmuş pamuklu bir kumaş<br />(TDK, 2011: 1621).<br />ödü sıtmak :Çok korkmak, tırsmak.<br />önlüklük :Önlük dikiminde kullanılan kumaş.<br />pambık :: Pamuk.<br />parasız tellal bağırmaz :Bedelini ödemeden hiçbir şey olmaz.<br />patiska kumaş :İç çamaşır yapımında kullanılan kumaş.<br />pazen :: Pamuktan sık ve kalın dokunmuş kumaş.<br />peşkir :: Pamuktan dokunmuş havlu.<br />pırtı çıkarma :Yeni evlenecek çiftin eşya ve eksiklerinin<br />giderilmesi için bezzazlardan yapılan alışveriş.<br />152<br />pijamalık :: Pijama yapımında kullanılan desenli bir kumaş.<br />pike :Kalın kabartmalı pamuklu, polyester kumaş.<br />polyester kumaş :Kimyasal olarak elde edilen kumaş.<br />poplin kumaş :: Pamuk ipliği ile dokunmuş, penye yapımında<br />kullanılan kumaş.<br />poşu :Bayanların kullandıkları omuz atkısı.<br />rengini beğenmedim :Alıcı tarafından söylenen bahane sözü.<br />ringel kumaş :Enine çizgili desen oluşturan ve ringel tekniğine<br />uygun olarak dokunan kumaş.<br />saksoni :Merinos yününden dokunan elbiselik ve paltoluk<br />kumaş.<br />sallayıcı :Sözlerini abartarak ve yalanla süsleyerek<br />söyleyen.<br />sap yer saman sıçar :“Nerede nasıl konuşacağını bilmez.” anlamında<br />bir söz.<br />saten :İpek ipliğinden dokunan parlak kumaş.<br />savan :Yere sermek amacıyla üretilen kalın dokuma<br />örtüsü.<br />siz diyin yüz<br />ben diyim bin beşyüz lira :“Oldukça fazla abartmak” anlamında bir söz.<br />sofra bezi :Genellikle sofra altlarına serilen kumaştan<br />üretilen yer sergisi.<br />sorucu :Bir malı almaya çalışırken oldukça fazla soru<br />sormak, ince eleyip sık dokumak.<br />şalvarlık :Şalvar dikmede kullanılan kumaş.<br />şantuk kumaş :: Pamuk atkı ipliği kullanılarak dokunan kumaş.<br />şayak :Çözgüsü pamuk olan bir kumaş.<br />şifon :Çok yumuşak bir özelliğe sahip ipekli kumaş.<br />tafta :Sık dokunmuş pamuklu kumaş.<br />takım elbiselik :Takım elbiselik kumaş.<br />tartan kumaş :: Parlak renklerin kullanıldığı, şal, örtü yapımında<br />kullanılan desenli bir kumaş.<br />153<br />tembele iş buyur,<br />o sana akıl öğretsin :“Tembellikten dolayı işi yapmadığı gibi bilgiçlik<br />taslayan usta, çırak, kalfa” anlamında bir söz.<br />tekstil :: Dokuma işlemi.<br />tekstilci :: Dokuma işlemini yapan.<br />tülbent :Yumuşak ve seyrek dokunmuş kumaş.<br />ustaya soruyum :Alıcı tarafından malı almamak için söylenen bir<br />bahane sözü.<br />uzun ömürlü olmak :: Dayanıklı olmak.<br />üslük :Başörtüsü, başa örtülen peştamal.<br />ütüyü salmaz :: Daima düzgün duran kumaş veya elbise.<br />ütüyü tutmak :: Düzgün ve pürüzsüz görünmek.<br />viskon :Kayın ağacından üretilen bir tekstil ürünü.<br />yaşmak :Kadınların kullandığı bir tür başörtüsü.<br />yazma :Bir tür eşarp.<br />yırtımalı :Kumaş, basma.<br/><br/><b>4.9. Bıçakçılık</b><br />(Derleme)<br />Derleme Yeri ve Tarihi: Karaman-19.05.2017<br />Kaynak Kişi: Mahmut Kantar<br />Bıçakçı ve Bileyici Mahmut Kantar, 1964 yılında Karaman’da doğmuştur. İlkokul<br />mezunudur. Mesleği, ustası Süleyman Kantar’dan öğrenmiştir. Mesleğini 40 yıldır icra eden<br />Kantar’ın, bu mesleği öğrettiği kimse kişi vardır.<br />Meslekle İlgili Söz Varlığı:<br />ağız :Bıçakta kesme işlemini yapan çelik kısım.<br />ağzını bıçak açmamak :Söz söyleyemeyecek durumda olmak.<br />alıcı :Bir malı almak için çabalayan.<br />Allah yerini doldursun :“Verdiğin para tekrar cüzdanına fazlasıyla<br />girsin.” anlamında bir söz.<br />154<br />altın eli bıçak kesmez :“İşin ehli olan kimse bütün sıkıntıların<br />üstesinden gelir.” anlamında bir söz.<br />arık öküze bıçak çalınmaz :“Güçsüzü ezmek doğru değildir.” anlamında bir<br />söz.<br />ayağına yavuz taş değmesin! :“Rabbim ayağına küçük taş dahi değdirmesin,<br />işlerin yolunda gitsin.” anlamında bir söz.<br />baklava bıçağı :Baklava kesmede kullanılan bıçak.<br />bıçak :Ağaç sap ile çelik bölümden oluşan kesme aracı.<br />bıçak bilemek :Bıçağı keskin hâle getirmek.<br />bıçak gibi kesmek :Büsbütün ortadan kaldırmak.<br />bıçak gibi saplanmak :Ani bir şekilde ağrıları artmak.<br />bıçak kemiğe dayanmak :Son noktaya gelmek.<br />bıçak kınını kesmez :“Kötüler menfaat elde ettikleri kimselere zarar<br />vermez.” anlamında bir söz.<br />bıçak sırtı :”Yaşanan durum çok hassas.” anlamında bir söz.<br />bıçak yarası geçer ama<br />dil yarası geçmez :“Kötü bir sözün acısı hiçbir zaman unutulmaz.”<br />anlamında bir söz.<br />bıçakçı :Bıçak yapıp satan meslek erbabı.<br />bıçakçılık :Bıçakçının yaptığı meslek dalı.<br />bıçkı :Bir sap ve kirtikli metal yüzeyden oluşan ağaç<br />kesmeye yarayan alet.<br />bileği taşı :Kesici aletleri keskinletmek için kullanılan<br />yüzeyi pütürlü kösüre taşı.<br />bileyebilmek :Bıçağı keskin hâle getirmek.<br />bileyici :Bileyi işini yapan kimse.<br />boynuz sap :Koyun, keçi, manda ve geyik gibi hayvanların<br />boynuzlarından elde edilen bıçak sapı.<br />boynuz :Koyun, keçi, manda ve geyik gibi hayvanların<br />baş kısmında bulunan düz veya kıvrımlı bir<br />özelliğe sahip sert kısım.<br />çakı bıçağı :Bir veya birkaç ağzı bulunan cep bıçağı.<br />155<br />çalıyı tersinden sürmek :Bir işin olmaması yönünde çaba sarf etmek.<br />çark :Elle çevrilerek çalışan bileği taşı.<br />çelik :Bıçak yapımında kullanılan demire sürekli su<br />verilerek elde edilen demir ve karbon alaşım.<br />çoban çakısı :Çoğunlukla cepte taşınacak kadar küçük olan ve<br />kemik veya ağaç malzemeden yapılan bıçak.<br />daldız :: Petekten bal almak için kullanılan demir kepçe,<br />demir bıçak (TDK, 2009: 1343).<br />döner bıçağı :: Döner kesmeye yarayan uzun bıçak.<br />eğe taşı :Bıçağı keskinletmede kullanılan, ince ve uzun<br />büyüklükteki taş.<br />ekmek bıçağı :Ekmek kesmeye yarayan bıçak.<br />enge :Çakı.<br />fiber sap :Maliyeti ucuz plastik malzemeden elde edilen<br />gıravı almak :Bıçağı makine yardımıyla keskinletmek.<br />gözü açmak :Bileme taşına bıçağı keskinletmek amacıyla su<br />vermek.<br />gürgen ağacı :Karadeniz kıyılarındaki ormanlarda sıkça<br />yetişen, bıçak sapı yapımında kullanılan sert bir<br />ağaç.<br />hamur bıçağı :Hamur kesmeye yarayan ağaç saplı bıçak.<br />hesapsız kasap<br />ya bıçak kırar ya masat :“Alacağını vereceğini düzgün tutmayan zarara<br />uğrar.” anlamında bir söz.<br />hoşaf elde tas kayıp :“İş çok ama bu işi yapacak kişiler ortada yok.”<br />anlamında bir söz.<br />isirin ağacı :Gürgengiller familyasından Karadeniz<br />kıyılarındaki ormanlarda bolca yetişen ve<br />bıçakçılıkta kullanılan değerli bir ağaç.<br />kabza :Bıçak sapı.<br />kanlı bıçaklı olmak :Birbirini öldürecek duruma gelmek.<br />156<br />kardeş kardeşi bıçaklamış,<br />dönmüş yine kucaklamış :“Kardeşler kendi aralarında sorun yaşasalar da<br />zor zamanlarda birbirlerini desteklerler.”<br />anlamında söz.<br />kasap bıçağı :Kasapların kullandığı çeliği oldukça sağlam olan<br />enli bıçak.<br />kebapçı zırhı :Kebapçıların et doğradıkları zırh adı verilen bir<br />bıçak çeşidi.<br />kım bıçağı :Kama biçiminde et bıçağı.<br />kıyma bıçağı :Zırh.<br />köfteci satırı :Köftecilerin et doğradıkları enli satır.<br />kösele taşı :Eğe taşı.<br />kösre/ kösüre :Bileği taşı.<br />küçük bıçak :Çoban çakısı.<br />masat :Bıçak bilemekte kullanılan, çelikten yapılmış ve<br />çubuk biçiminde araç.<br />meyve bıçağı :Meyve doğramaya yarayan ağaç saplı bıçak.<br />mıhsıçtı :Cimri.<br />namlu :Bıçağın metal kısmı.<br />rende :Sapın yüzeyindeki pürüzlerin alınması ve sapın<br />parlatılmasında kullanılan metal alet.<br />sağlıcakla kal :Sağlıklı kal.<br />sap :Bıçağın ağaç kısmı.<br />saplık :Bıçaklarda kullanılmak üzere hazırlanmış ağaç<br />sap.<br />satır :Çelikten yapılan ve genellikle et doğramaya<br />yarayan geniş yüzlü kesici araç.<br />sava :Bıçak yapımında kullanılan örs.<br />sırtından bıçaklamak :Kalleşçe davranışta bulunmak.<br />tahta sap :Gürgen, meşe ve isirin gibi ağaçlardan elde<br />edilen sap.<br />yülekli :Bilenmiş, keskin kasap bıçağı.<br />157<br />yülemek/ yületmek :Balta, keser, çapa gibi gereçlerin ağzını<br />düzeltmek.<br />zırh :Etli ekmekçilerin et doğramada veya ekmek<br />kesmede kullandıkları kavisli bir bıçak.<br /><br />.<br />.<br />.<br /><br />...<br /><br />Kaynak: [url removed] <br/><br/>[Edited at 2023-02-14 17:35 GMT]